Карате

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Карате е јапонска боречка вештина која ги користи сите делови на телото со цел за самоодбрана. Зборот на јапонски значи празна рака. Се појавува во 16 век во древна Јапонија.Прв почнал да ја усовршува,негува и предава од колено на колено,големиот учител (sensej) Окинава. Каратето содржи повеке стилови како што се Wado-Ryu(kai), Shotokan, Kenpo, Wado Kai и други. Прв што почнал да ги усовршува овие стилови се викал Фунакоши Гичин во 20 век. Ударите во каратето се превземени од кинескиот бокс (кунг фу). Притрпеле мали промени од страна на aмериканците и земјите од Азија.

Историја[уреди | уреди извор]

Име[уреди | уреди извор]

Карате(јапански = празна рака), порано се викало само карате, и така се и ден денеска најчесто користи. Додатакот до се додава поради истакнување на филозофијата на каратето и неговото значење како и во животниот пат. До триесетите години во 20. век карате на јапански се пишувало со 唐手, што значи кинеска рака. Ова се зборови кои биле наводно во врска со Кином Танг-династија (618 до 907. година). Со тоа кинеското потекло на оваа боречка вештина е истакнато во самото име. Потоа во Јапан поради политички разлози (национализам) каратето почнало да се пишува 空手,односно празна рака. Новите букви исто така се читале кара-те и се одговарале исто, т.е да се бори главно со празни, голи раце без оружје.


Потекло[уреди | уреди извор]

Легендите кажуваат, дека во 6. веку будистичкиот монах Таиши Бодидарма од Канчи Пурама во јужна Индији дошол во кинескиот манастир Шаолин (јап. Шоринји) и тука не само што ја основал Зен-будизам, него и монасите ги упутил во посебни телесни вежби како би ги издржале долгите медитирања. Настанал т.н шаолински кунгфу (правилно транскрибирано кванфа, јап. кемпо), од кој се развиле најголем број на кинески боречки вештини. Бидејќи и каратето знае за своето кинеско потекло, себе исто така се гледа за наследник на оваа традиција, чија историска вистина е сумњива.


Од Кина на Окинава[уреди | уреди извор]

Карате во денешниот облик настанал на пацифички риукиу-острови, особено на главниот остров Окинава. Окинава се наоѓа околу 600 километри јужно од јапански централни острови во јужнокинеском море и денес е најјужна јапанска префектура. Во 14. веку Окинава , тогашно едно самостојно кралство, имало тесни трговски контакти со Јапан, Кина и Корејом. Урбанистичките центри на островот, Наха, Шури и Томари, биле во значајна трговска средина и нуделе жив форум на културни размени со кинеското копно. Со тоа на Окинава достигнале и првите впечатоци на кинески боречки вештини од кванфа/кемпо, каде се измешале со домашни боречки вештини од те/де и се развиле во тоде и окинава-те. Те буквално преведено значи рука, а во понатамошна смисла значи ручна техника. Првобитно име за карате, окинава-те, може да се, преведе исто како рачна техника од Окинава (мисли но наравно на разни техники сеукупно).

Економските значаи риукиу-острови доведува до постојани немири и востанија. Во 1416.год. кралот Шо Шин (исто Шо Хаши) успеал да ги обедини сите острови. Поради одржување на мирот во побунет народ забранил носење на оружје. Да би ги контролирал сите региони, ги обврзал сите локални кнезови на трајно присуство во својот дворец во Шури - овој начин на контрола подоцна го превземал јапонски токугава-шогуни. Поради забрана на оружје, боречката вештина окинава-те постанувале се повеќе омилена и многу негови мајстори патувале за Кина да се усовршат во кванфау (кунгфу).

Година 1609. јапонски Сацума (Сатсума)-клан го завземал риукиу-остров, и негов намесник на Окинава, Шимацу, ја заострил забраната со оружје во таква мера, да се својство на секое оружје, па и церемонијалните, строго казнувало. Оваа забрана на оружје се нарекувалокатанагари, што би значело „лов на мачеви“. Мачеви, каме, ножеви и сите остри алатки биле систематски соберени. Се одело се до тоа, да во едно село се признавал само еден едини нож, со конец вржан за селскиот бунар (или на друго централно место) и строго зачуван. Заострената забрана на оружје требало да ги прекини немирите и наоружаните отпори против новите владетели. Меѓутоа, јапонските самураји имале право на т.н „проба на мачеви“, по која острината на својот мач можеле да ја исробуваат на лешевите, ранените но и самоволно на селаните, што се и случило. Така јапонската анексија довела до зголемување на потребите за самоодбрана, каде според тоа на феудалној Окинава фалеле полициската управа и правните постапки, кои поединците би ги штителе самоволно другите. Недостаток на правните институции и зголемување на потреба за самоодбрана од самоволни нови владетели покренале, процес на интензивирање и субтилизирање од те (=боречки систем) у карате (=боречка вештина).

Околу дваесет години траел, процесот каде што големите мајстори на окинава-теа соединиле во еден опозициони сојуз и одредиле, да се окинава-те во иднина предаде тајно и единствено на изаберените луѓе.

Во меѓувреме во селското становниште се развил т.н кобудо, кој алатките и свакодневните работи со своите специјални техники употребувал како оружје. Притоа се изгубени спиритуални, ментални и здравствени аспекти, како што биле во кванфау (кунгфу). Во ефицијентност борбените вештини не се вежбале техниките, кои со себе носеле непотребни ризици. Кобудо и неговата алатка и свакодневните работи кои се изведени со оружје не можеле од самите економски разлози да се забранат, бидејќи едноставно служеле за снабдување на селаните окупатора. Но сепак било многу тешко да се спротистават со таквото оружје на еден усовршен и добро наоружан ратник.

Поради тоа се развила во окинава-те и кобудо, кои тогаш заедно, поврзано се училе, максимално да не бидне погоден, истовремено искористи ретке могућности које би се нудиле, да се противник са једним ударцем усмрти. Тај за карате специфични принцип зове се икен хисацу (икен хисатсу). Природна селекција од што могуће ефицијентнијих борбених техника и икен-хисацу-принцип донеле су карате репутацију једног агресивног борилачког система, па и да је „најгрубнији од свих борилачких вештина“.

Неколико јако високе технике ударцима ногама имају очигледно специфичну позадину. Кад би неки ратник на коњу јахао кроз село, једном напредном борцу окинава-теа било је могуће, да у правом тренутку потрчи преко једне дрвене рампе и ратника шутне с коња (јоко тоби гери). Вероватност да би овакав напад успео била је релативно мала, али ипак једна шанса у једној иначе више безнадежној борби.

Смртноносно дејство ове борилачке вештине изазвало је јапанске окупаторе да заоштре забрану и учење окинава-теа ставе под веома оштрим казнама. Међутим, оно се и даље у тајноме предавало. Тиме је знање о борилачким вештинама било ограничено на неколико мањих елитних школа и поједине породице, пошто је студирање борилачких вештина на кинеском копну било само једном малом броју богатим грађанима могуће.

Термини од карате[уреди | уреди извор]

јапонски јазик - македонски јазик;
Реи - поздрав на учителот
Осс - поздрав кон партнер,ученик
Јои - спремај се
Хаџиме - почни
Јаме - стоп
Мавате - ротација
Сенсеи - учител
Семпаи - поздрав кон стар мајстор
Киме - испуштање воздух за време на удар
Камаи - борбен став
Доџо - просторија за вежбање на Јапонска боречка вештина
Киае - гласен извик при важен удар
ваза - техника
учи ваза - удар
џодан - глава
чудан - тело
ич - еден
ни - два
сан - три
ши - четири
го - пет
рук - шест
шич - седум
хач - осум
ку - девет
џу - десет

Soccer template.gif Оваа статија од областа на спортот е никулец. Може да помогнете со нејзиното уредување!