Казанџија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Казанџиски дуќан во стара чаршија

Казанџија – занаетчија што изработува казани, бакарни садови и други предмети од бакар[1]. Садовите во кои се наоѓала храна се калаисувале заради тоа што оксидот на бакарот е отровен.

Казанџискиот занает на Балканот и во Македонија постои повеќе од пет века и еден од најстарите занаети на овие простори:

Историја[уреди | уреди извор]

Казанџија прави казан
Казанџија, приказ од 16 век

Се смета дека казанџискиот занает потекнува од Персија и Индија кои се богати со бакарна руда. Во Грција прв пат се споменуваат бакарни садови во 3 век пр. н. е., а подоцна преку Грција со овие садови се запознале и Римјаните. Меѓутоа, во Европа во текот на целиот среден век се користеле земјени садови. Балкански ПолуостровБалканскиот Полуостров, каде бакарните садови ги донеле Турците, бил единствен дел на Европа каде овие садови се произведувале и употребувале. Казанџиите прв пат се споменуваат во XVI век. Во 1511 година од Сараево за Дубровник за продажба биле извезени 135 „сахани“ (бакарни чинии) кои ги изработиле сараевските казанџии. [2]

Казанџискиот занает во втората половина на XIX и почетокот на XX век го достигнува својот зенит. Меѓу двете светски војни, побарувачката за бакарни предмети постепено слабее. Се јавуваат фабрички производи. Индустријализацијата и модернизацијата неумоливо влијаат на тивко исчезнување на овој стар занает. Во XXI век казанџиите главно се занимаваат со производство на казани за варење ракија и поправки на постојни производи.

Производи[уреди | уреди извор]

Казанџискиte производи биле разновидни и многубројни.

  1. казани (перс. голем бакарен котел кој од страните има рачки за носење
  2. садови во кои се носела и чувала вода: ѓумови, ибрици, леѓени;
  3. садови во кои се спремала храна: лонци, тенџериња, чинии, тави, тепсии;
  4. прибор за послужување кафе: ибрици, ѓезве, кутии за кафе и шеќер;
  5. сакрални предмети: дискоси, кадилници, пехари, казани за крстилница;
  6. производи за осветлување...

Предметите од бакар биле во широка употреба и во градот и на село. Често имале и декоративна функција, за која цел предметите биле гравирани.

Казанџиски работилници[уреди | уреди извор]

Изработка на предмети[уреди | уреди извор]

Централно место во казанџиските работилници заземал огнот на кој се топел бакарот кој се обезбедувал во сирова состојба. После топесето, бакарот со тешки чекани бил развлекуван во табли, а потоа се пристапувало на изработка на одреден предмет. Со оглед дека бакарот е склон на оксидација која се твори отровна метална патина, неопходно е садовите за јадење и пиење да се калаисуваат по изработката.

Сировини[уреди | уреди извор]

Главни сировини во казанџискиот занает се: бакар, калај и нишадор.

Алат[уреди | уреди извор]

Во казанџиска работилница најважни алати биле наковална, мев за дување на огнот, дрвени и метални чекани, казанџиска клешта, турпии и ножици. Во современо време, покрај наведените рачни алати во казанџиските работилници се користат и разни машини.

Еснаф[уреди | уреди извор]

Казанџискиот еснаф бил првиот занаетчиски еснаф во кој занаетчиите станале и трговци – тргувале со бакар, калај и сите казанџиски производи.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Казанџија“ — Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. Гвозденовић 2009: Ирена Гвозденовић, Казанџијски занат, у: Група аутора, Стари занати у Србији, Београд : Етнографски музеј, 65-68.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]