Прејди на содржината

Исик Кул

Од Википедија — слободната енциклопедија
Исак-Кул
Координати42°25′N 77°15′E / 42.417°N 77.250°E / 42.417; 77.250
Вид на езероДревно езеро, Ендотеичко
Планинско езеро
Мономиктичко, saline
Главни приливиГлечери
Главни истециЕвапорација
Слив{{Пб/Грешка во изразот: Непрепознаен збор „square“ 
 |1=Грешка во изразот: Непрепознаен збор „square“
}}15,844 square kilometres (6,117 ми) км2
Сливни земјиКиргистан
Најг. должина178 км
Најг. ширина60.1 км
Површина&100000000000062360000006.236 км2
Прос. длабочина278.4 м

Езеро Исик Кул (руски: Иссык-Куль) е големо, копнено езеро на падините на планините Тианшан во источен Киргистан. Езерото има површина од 6.236 км². По езерото Титикака, тоа е второ најголемо планинско езеро во светот, седмо најдлабоко[1] езеро во светот, десетто најголемо езеро во светот по волумен[1][2] (иако не по површина) и второ најголемо солено езеро по Каспиското Море. Исик Кул на киргистански значи „топло езеро“; иако се наоѓа на надморска височина од 1607 м надморска височина и е подложно на силен студ во текот на зимата, ретко замрзнува поради соленоста.[3][4]

Езерото никогаш не замрзнува во зима и покрај тоа што температурата на воздухот се спушта на -20°C. Ова е последица на фактот дека езерото е длабоко и дека долните слоеви на водата који имаат температури >4 °C се мешаат со површинските. Дополнителен фактор е соленоста на водата, која достигнува 6. Езерото Исик Кул е богато со риби. Ова езеро е рамсарско[5][6] подрачје од глобално значаен биодиверзитет[7] и го сочинува резерватот Исик Кул.

Географија

[уреди | уреди извор]
Планини во близина на Исик Кул.

Езеро Исик Кул е долго 182 километри, широко до 60 километри, а негова површина изнесува 6.236 квадратни километри. Тоа е второ најголемо планинско езеро во светот по езерото Титикака[8][9][10][11] во Јужна Америка. Се наоѓа на 1.607 метри надморска височина и достигнува длабочина од 668 метри.[12]

Во езерото се влеваат околу 118 реки и потоци; најголеми се Ѓиргалан и Тиуп. Вода добива од мали извори, како и од топење на снег. Езерото нема моментален истек, но некои хидролози претпоставуваат дека водата од езерото се филтрира длабоко под земјата во реката Чу. На дното на езерто се наоѓа минералот монохидрокалцит: еден од ретко познати лакстрински седименти.[13]

Соленоста на езерската вода е приближно околу 0,6% – во споредба со 3,5% соленост на типичната морска вода – и иако нивото на езеро и понатаму е околу 8 метри повисоко отколку во средниот век, негово ниво сега опаѓа за приближно 5 сантиметри годишно поради пренасочувања на водата.[14]

Административно, езерото и соседно земјиште се наоѓаат во регион Исик Кул, Киргистан.

Исак Кул на залез (август 2002)

За време на советската ера, езерото станало популарно летувалиште, со бројни санаториуми, пансиони и викендички по должина на северниот брег, од кои многу се концентрирани во и околу градот Чолпон Ата. Тие доживеале тешки времиња по распад на Советски Сојуз, но сега хотелските комплекси се реновираат и се поставуваат едноставни приватни сместувачки капацитети за изнајмување за ноќевање со појадок за нова генерација посетители за здравје и одмор.

Езеро Исак Кул

Историја

[уреди | уреди извор]
Несторијанска надгробна плоча со натписи на Ујгурски, пронајдена во Исик Кул, датирана од 1312 година.

Езерото Исик Кул било попатна станица на Патот на свилата, копнен пат за патници од Далечниот Исток до Европа.[15][16] Големиот кинески будистички научник-монах Сјуанцанг поминал покрај ова езеро и забележал детали во својот патепис од 7 век „Големи записи Танг за западните региони“. Езерото еднаш било во сопственост на кинеската династија Кинг, а подоцна било отстапено на Русија - заедно со околната територија. Многу историчари верувале дека езерото било извор на чумата црна смрт, која ја зафатила Европа и Азија во текот на почеток и средината на 14 век.[17] Така, чумата се ширела низ овие континенти преку средновековни трговци, кои несвесно носеле заразени штетници со себе.

Нивото на езерото е околу осум метри повисоко отколку во средниот век. Нуркачите пронашле остатоци од потопени населби во плитки предели околу езерото. Во декември 2007 година објавен е извештај на тим киргистански историчари, на чело со Владимир Плоски, потпретседател на Киргистанската академија на науките, дека археолозите откриле остатоци од напредна цивилизација стара 2.500 години на дното на езерото. Добиените податоци и артефакти укажуваат дека древниот град во свое време бил метропола. Откритието се состоело од импозантни ѕидини, од кои некои се протегале на 500 метри и траги од голем град со површина од неколку квадратни километри. Други наоди се скитски гробници кои еродирале низ вековите и бројни добро сочувани артефакти, вклучувајќи врвови од стрели, ками, предмети отфрлени од ковачи, пари итн.

Предмети кои се идентификувани како најстари постоечки монети во светот биле пронајдени под вода, со златни жичени прстени. Исто така, бил пронајден бронзен котел со ниво на изработка кое денес се постигнува со користење на инертно гасно окружување.[18][19]

Исечена слика од Каталонскиот атлас од 1375 година што го прикажува езерото (северот е горе). Натписот вели: „Местото се нарекува Исикол. На ова место има манастир на ерменски браќа, кои велат дека тука се наоѓа Матеј апостолот и евангелистот.“

Во 1916 година манастирот покрај езерото бил напаѓан од киргистански бунтовници, при што биле убиени седум монаси.

Во предисламската легенда, кралот Озон имал уши од магаре. Тој ги криел и ги убивал своите бербери за да ја скрие својата тајна. Еден бербер ја рекол тајната во бунарот, но не го отворил бунарот после тоа. Како резултат на тоа бунарската вода се зголемила и го поплавила кралството. Кралството денес е под водите на Исик Кул. Според легендата така настанало езерото. Други легенди велат дека на дното на езерото лежат четири потопени града. Значајни археолошки наоди кои укажуваат на присуство на напредна цивилизација во античко време се пронајдени во плитките води на езерото.[19]

Руска морнарица

[уреди | уреди извор]

За време на советскиот период, советската морнарица управувала со голем објект на источниот крај од езерото, каде била направена проценка на технологија на подморници и торпеда. Во март 2008 година, киргистанските весници објавиле дека 866 хектари околу полуостровот Карабулан на езерото ќе бидат изнајмени на неодредено време на Руската морнарица, која планирала да воспостави нови постројки за тестирање во море како дел од билатералниот договор од 2007 година. Руската војска ќе плаќала 4,5 милиони долари годишно за изнајмување на подрачјето. Индија, исто така, планирала да инвестира во постројки за тестирање на сите видови торпеда со голема тежина и оние кои имаат термички навигациски системи. Уште една друга предност на тестирање била таа што испуканите торпеда исто така можеле да се поправат што им овозможувало на научниците да извршат физичка верификација на структурата на торпедото за понатамошно проучување. Индија исто така планирала постројката да ја користи за тестирање на торпеда за тестирање на автономно подводно возило, кое било развиено од НСТЛ. За таа цел Индија предложила ангажирање на локални компании со кнов-хов во технологија за торпеда за понатамошен заеднички развој на постројката.[20]

  1. 1 2 Cael, B. B.; Heathcote, A. J.; Seekell, D. A. (2017). „The volume and mean depth of Earth's lakes“. Geophysical Research Letters (англиски). 44 (1): 209–218. Bibcode:2017GeoRL..44..209C. doi:10.1002/2016GL071378. ISSN 1944-8007. Архивирано од изворникот на 2021-08-24. Посетено на 2021-09-11. |hdl-access= бара |hdl= (help)
  2. ↑ van der Leeden; Troise; Todd (1990), The Water Encyclopedia (2nd. изд.), Chelsea, MI: Lewis Publishers, стр. 198–200, ISBN 9780873711203
  3. ↑ Nihoul, Jacques C.J.; Zavialov, Peter O.; Micklin, Philip P. (2012). Dying and Dead Seas Climatic Versus Anthropic Causes. Springer Science+Business Media. стр. 21. ISBN 9789400709676. Посетено на 4 December 2015.
  4. ↑ „Extreme cold weather freezes Issyk-Kul lake | Copernicus“. www.copernicus.eu. Посетено на 2023-06-10.
  5. ↑ „Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat“. UNESCO. Посетено на 7 August 2022.
  6. ↑ „The Ramsar Convention and its Mission“. Архивирано од изворникот на 9 April 2016. Посетено на 11 October 2016.
  7. ↑ Мишић, Милан, уред. (2005). Енциклопедија Британика. А-Б. Београд: Народна књига : Политика. стр. 146. ISBN 86-331-2075-5.
  8. ↑ „The World Factbook“. cia.gov. Архивирано од изворникот на 23 January 2021. Посетено на 27 April 2015.
  9. ↑ Grove, M. J, P. A. Baker, S. L. Cross, C. A. Rigsby and G. O. „Seltzer 2003 Application of Strontium Isotopes to Understanding the Hydrology and Paleohydrology of the Altiplano, Bolivia-Peru“. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 194.:281-297.
  10. ↑ Rigsby, C, P. A. Baker and M. S. „Aldenderfer 2003 Fluvial History of the Rio Ilave Valley, Peru, and Its Relationship to Climate and Human History“. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 194.:165-185
  11. ↑ Unlimited, Questions (2003). „Who Wants to Be a Judge at the National Academic Championship?“. National Academic Championship. Архивирано од изворникот на 6 April 2017. Посетено на 6 December 2016.
  12. ↑ „Data Summary: Lake Issyk-Kool“. 6. 9. 2005. Архивирано од изворникот на 06. 09. 2005. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate=, |date=, |archive-date= (help)
  13. ↑ Sapozhnikov, D. G.; A. I. Tsvetkov „[Precipitation of hydrous calcium carbonate on the bottom of Lake Issyk-Kul]“. Doklady Akademii Nauk SSSR. 24: 131–133. 1959..
  14. ↑ „LakeNet - Lakes“. www.worldlakes.org. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate= (help)
  15. ↑ Gan, Fuxi (2009). Ancient Glass Research Along the Silk Road. Shanghai Institute of Optics and Fine Mechanics, Chinese Academy of Sciences (Ancient Glass Research along the Silk Road, World Scientific. изд.). World Scientific. стр. 41. ISBN 978-981-283-356-3. Архивирано од изворникот на 27 February 2018.
  16. ↑ Elisseeff, Vadime (2001). The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. UNESCO Publishing / Berghahn Books. ISBN 978-92-3-103652-1.
  17. ↑ „Going to Extremes: The Silk Route“. hattrickinternational.co.uk. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate= (help)
  18. ↑ „Advanced Russian civilization found-Health/Science-The Times of India“. The Times of India. 31. 12. 2007. Архивирано од изворникот на 31. 12. 2007. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate=, |date=, |archive-date= (help)
  19. 1 2 „Sputnik News - World News, Breaking News & Top Stories“. sputniknews.com (англиски). Архивирано од изворникот на 25. 05. 2013. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate=, |archive-date= (help)
  20. ↑ „India to develop state of the art torpedo testing centre in Kyrgyzstan“. 18 September 2011. Посетено на 24. 8. 2020. Проверете ги датумските вредности во: |access-date= (help)

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Исик_Кул&oldid=5466665“