Иницијатива Три Мориња

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Предлошка:Organizacja międzynarodowa infobox

Три мориња (скратено како 3M, како и 3S, 3SI или TSI од англиски Три мориња иницијатива или BABS од ang . Балтичко, Јадранско, Црно Море иницијатива; истурете. Тримариум ) - меѓународна економска и политичка иницијатива која обединува 12 земји од Европската унија сместени во близина на Балтичкото, Црното и Јадранското море. Во групата се: Австрија, Бугарија, Хрватска, Чешка, Естонија, Литванија, Летонија, Полска, Романија, Словачка, Словенија и Унгарија [1] .

Областа што ги опфаќа земјите кои припаѓаат на Иницијативата за три мориња сочинува речиси една третина од вкупната површина на Европската унија. Овде живеат над 112 милиони луѓе [2] .

Историја[уреди | уреди извор]

Првиот состанок на Иницијативата се одржа на 29 септември 2015 година во Њујорк [3] .

Идејата за иницијативата за Три Мориња, иако понекогаш се поврзува со идејата за Интермариум, се разликува од концептот промовиран од полската дипломатија во меѓувоениот период . Економската соработка и другите односи меѓу државите од социјалистичкиот блок, тесно поврзани со години со Советскиот Сојуз, беа прилично слаби [4] . Откако земјите од поранешниот советски блок се приклучија на Европската унија, имаше можности за проширување на нивната економска и политичка соработка.

Во 2015 година, со цел да се прошири соработката, било одлучено - на иницијатива на претседателите на Полска и Хрватска, Анджеј Дуда и Колинда Грабар-Китаровиќ - да се формира групата Три Мориња [1] .

Првиот самит на иницијативната група се одржал во Дубровник на 25 и 26 Август 2016 година. Таму била усвоена декларација во која биле посочени целите на соработката во областа на енергетиката, транспортот ( вкл. Via Carpatia ), дигиталната комуникација и економијата, а било изразено и верување дека Централна и Источна Европа ќе станат побезбедни и конкурентни, со што ќе придонесат за зајакнување на Европската Унија како целина [5] .

Следниот состанок се одржал во Варшава на 6 и 7 Јули 2017 година.[6] На овој состанок учестувал и претседателот на САД, Доналд Трамп [1] . Слоганот на самитот бил „Поврзаност, комерцијалност, комплементарност“ - 3C како главни области на соработка меѓу државите [7] .

На самитот на Три Мориња , меѓу другото било објавено, основање на фондот Три мориња (по ова прашање било потпишано и писмо за намери) и мрежата на трговската комора на Три Мориња [8] . Бил презентиран и каталог на заеднички инвестиции во областа на транспортот, енергетиката и дигитализацијата, кои се заеднички приоритет на земјите од Иницијативата.

Во 2019 година, Нацилоналната Банка и романската EximBank го потпишаа актот за основање на Инвестицискиот фонд на иницијативата во Луксембург. Фондот треба да се фокусира на проекти кои создаваат транспортна, енергетска и дигитална инфраструктура во регионот на Три мориња [9] . Основањето на Фондот било иницирано од полска страна, а неговото формирање во 2018 година го најавил претседателот Анджеј Дуда.

На 12 Јануари 2021 година, за време на странската посета на молдавскиот претседател Маи Санду на Киев, беше потпишана декларација со претседателот на Украина, Володимир Зеленски, во која двете земји изразија интерес за учество во Иницијативата за Три Мориња [10][11] .

Цел[уреди | уреди извор]

Целта на групата Три Мориња во главно е соработка на следните нивоа: енергија, логистика и транспорт како и ИТ и телекомуникации во Централна Европа[12]

.

Најважните документи кои ги покажуваат целите на Иницијативата Три Мориња се декларациите од Дубровник (2016), Варшава (2017), Букурешт (2018) и Љубљана (2019). Во декларацијата од Букурешт од 2018 година, трите главни цели на Иницијативата за Три Мориња биле:

  • поттикнување на економскиот развој,
  • зајакнување на единството на ЕУ,
  • зајакнување на трансатлантските врски.

Земји членки[уреди | уреди извор]

земјите-членки
бр. Земја Население (2020) [13] Дополнителни информации
1  Австрија</img> Австрија 8 901 064
2  Бугарија</img> Бугарија 6 951 482
3  Хрватска</img> Хрватска 4 058 165 - Основачка држава

- домаќин на Самитот во 2016 година

- CEEplus

4  Чешка</img> Чешка 10 693 939 - CEEplus
5  Естонија</img> Естонија 1.328.976 - домаќин на Самитот во 2020 година
6  Литванија</img> Литванија 2 794 090
7  Латвија</img> Латвија 1 907 678
8  Полска</img> Полска 37 958 138 - Основачка држава

- Основачка држава на фондот Три мориња

- домаќин на Самитот во 2017 година

- CEEplus

9  Романија</img> Романија 19 317 984 - Основачка држава на фондот Три мориња

- домаќин на Самитот 2018 година

- CEEplus

10  Словачка</img> Словачка 5.457.873 - CEEplus
11  Словенија</img> Словенија 2 095 861 - домаќин на Самитот во 2019 година

- CEEplus

12  Унгарија</img> Унгарија 9 769 526 - CEEplus
Заедно: 111 234 776
Набљудувачи
бр. Земја
1  Германија</img> Германија
2  САД</img> САД

Фондот на Три Мориња[уреди | уреди извор]

Основачките институции се обврзале да дадат придонеси во вкупен износ од над 500 милиони евра. Фондот е отворен за други земји кои можат да му се придружат откако ќе добијат соодветни дозволи од Три Мориња. Надзорниот одбор на фондот е составен од претставници на развојни банки од Полска, Романија и Чешката Република [14] .

Во 2019 година, Националната Банка и EximBank го потпишаа основачкиот акт на Инвестицискиот фонд на иницијативата Три Мориња.

Фондот треба да се фокусира на проекти кои создаваат транспортна, енергетска и дигитална инфраструктура во регионот на Три Мориња.

Во фондот ќе бидат поканети и приватни инвеститори од пензиски фондови, приватни инвестициски фондови и други субјекти. Фондот има за цел да собере помеѓу 3 и 5 милијарди евра [15] .

CEEplus[уреди | уреди извор]

Во септември 2019 г. Претседателите на берзите од Вишеградската група (Полска, Чешка, Словачка и Унгарија), Хрватска, Романија и Словенија потпишале Писмо за намери во врска со објавувањето на нов индекс за берзите во регионот на Три Мориња - CEEplus. Варшавската берза (WSE) ќе биде одговорна за пресметување и објавување на индексот. Информациите за индексот ќе се даваат еднаш дневно врз основа на стапка на затворање, а потоа ќе се конвертираат по курсот на Народната банка на Полска во локални валути, евро и американски долар. CEEplus ќе биде ценовен индекс кој ќе биде и основниот инструмент за пасивниот фонд TFI PZU, наречен inPZU CEEplus.

Индексното портфолио ќе вклучува над 100 најликвидни компании котирани на регулираните пазари на берзи во Централна и Источна Европа: Братислава, Букурешт, Будимпешта, Љубљана, Прага, Варшава и Загреб . Квалификацијата на компаниите за индексот ќе се заснова на критериумот за ликвидност [16] .

Форум на регионите на Три Мориња[уреди | уреди извор]

Во 2018 година, претседателот на Република Полска, Анджеј Дуда, го иницирал проектот на Форумот на регионите на Три Мориња во Жешов. Овој формат е можност за циклични состаноци на претставници на одделни региони на земјите од Три Мориња заинтересирани за заеднички вложувања и можности за соработка. Првиот ваков форум (ФРТ) се одржал на 3 Јули 2018 година во Јасионка . Таму бил потпишан договор за формирање на Опсерваторија на Регионите на Три Мориња, чија задача е да собира статистички информации кои се однесуваат на оваа област. За време на форумот се одржале два панели - првиот бил посветен на иницијативата за Три Мориња, вториот - рутата Виа Карпатија [17] .

Во 2021 година, на 29-30 Јуни, второто издание на Форумот на Регионите на Три Мориња во Лублин било придружено со првиот Економски Конгрес за Локална Самоуправа. Учесници на настанот биле претставници на владата и администрацијата на локалната самоуправа, науката и бизнис секторот од 12 земји-членки на Иницијативата за Три Мориња и претставници на стратешки партнери ( Европска унија, САД и Германија ), како и партнерски региони од Источна Европа [18] .За време на конгресот била потпишана Декларацијата од Лублин[19] за создавање на Економска Мрежа на Регионите на Три Мориња. Ова е договор кој меѓу другото ги третира и соработката на локалните самоуправи и општествата во развојот на оваа област, а со тоа и зголемување на конкурентноста на регионите во европска димензија[20] Документот го потпишале маршалите на следните војводства: Лубелски, Мазовјецки, Подкарпацкие, Подлаские и Швиетокрзиски од страна на Полска и претставници на 10 региони од пет други земји-членки: Литванија, Словачка, Унгарија, Романија [21] .

Список на Самити на Три Мориња[уреди | уреди извор]

Датум Место Домаќин Коментари
1 25-26 август 2016 година Хрватска</img> Дубровник Колинда Грабар-Китаровиќ
2 6-7 јули 2017 година Полска</img> Варшава Анджеј Дуда Специјален гостин на самитот беше Доналд Трамп [22]
3 17-18 септември 2018 година Романија</img> Букурешт Клаус Јоханис Основање на фондот Три мориња [23]
4 4-5 јуни 2019 година Словенија</img> Љубљана Борут Пахор
5 19-20 октомври 2020 година Естонија</img> Талин Керсти Калјулаид
6 8-9 јули 2021 година Предлошка:Country data Bułgaria</img> Софија Румен Радју

Исто така види[уреди | уреди извор]

  • Централноевропска иницијатива

Фусноти[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 Wielki plan małych państw. Jak Trójmorze wzmocni lub podzieli Unię.
  2. Trójmorze - Ministerstwo Spraw Zagranicznych - Portal Gov.pl (полски)
  3. Serwis Rzeczypospolitej Polskiej Занемарен непознатиот параметар |inventor= (help)
  4. Michał Kobosko: Koncepcja Trójmorza ma sens.
  5. Szczyt Trójmorza z udziałem prezydenta USA Занемарен непознатиот параметар |inventor= (help)
  6. Szczyt Inicjatywy Trójmorza.
  7. Izabela Albrycht: Cyfrowa przyszłość Trójmorza jest naszą teraźniejszością (полски), 2021-03-04
  8. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Wizyty zagraniczne / Szczyt Inicjatywy Trójmorza w Bukareszcie [PL/ENG]
  9. Startuje Fundusz Trójmorza (полски)
  10. Ukraine, Moldova willing to join Three Seas Initiative (англиски)
  11. Ukraina i Mołdawia wyraziły chęć przyłączenia się do inicjatywy Trójmorza (полски), 2021-01-12 Занемарен непознатиот параметар |inventor= (help)
  12. Предлошка:Cytuj stronę
  13. Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table
  14. Paweł Mucha: prezydent w USA będzie również przedstawicielem Trójmorza, potencjał Trójmorza będzie rósł
  15. Fundusz Trójmorza staje się faktem (полски), 2019-06-06 Занемарен непознатиот параметар |inventor= (help)
  16. Powstanie indeks Trójmorza. GPW i 6 giełd regionu szykują CEEplus
  17. Rzeszów: Forum Regionów Trójmorza w Jasionce - zapowiedź
  18. Samorządowy Kongres Gospodarczy II Forum Regionów Trójmorza, 29-30 czerwca 2021 r. - Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego
  19. https://congress.lubelskie.pl/wp-content/uploads/2021/10/Lublin_Declaration_PL.pdf
  20. Предлошка:Cytuj
  21. Sieć
  22. Szczyt Trójmorza z udziałem prezydenta USA. 2017-07-06.
  23. Trójmorze będzie wspólnie budować (полски)