Империјализмот како највисок стадиум на капитализмот
.jpg) Корицата на првото издание на руски јазик | |
| Автор | Владимир Ленин |
|---|---|
| Изворен наслов | Имперіализмъ какъ новѣйшій этапъ капитализма |
| Преведувач | Елена Бражанска (македонски) |
| Земја | Руска Република |
| Јазик | руски |
| Жанр | политичка економија, економска теорија |
| Објавена | 1917 г. |
Империјализмот како највисок стадиум на капитализмот (изворно руски: Империализм, как новейший этап капитализма) — економско дело од Владимир Илич Ленин, напишано како продолжение и развој на „Капиталот“ на Карл Маркс во контекст на нова историска епоха. Посветено е на преодот на капитализмот кон крајот на XIX и почетокот на XX век од стадиумот на почетно натрупување на капиталот во стадиумот на монополски капитализам, кој авторот го нарекува „империјализам“. Есејот јасно ги истакнува основните економски закони својствени за капитализмот во оваа етапа на развој. Делото е напишано во пролетта 1916 г. во Цирих и објавено во Петроград во април 1917 г.
Историја на пишувањето
[уреди | уреди извор]Овој напис е напишан од Ленин помеѓу јануари и јуни 1916 г., додека бил во егзил во Швајцарија. Делото Ленин го замислил како критички одговор на книгата „Империјализам“ од Џон Хобсон, чија положба ја карактеризира на почетокот на текстот како гледна точка на „...буржоаскиот социјалреформизам и пацифизам“. Големо влијание имала и книгата на Рудолф Хилфердинг „Финансиски капитал“ (1910). Определбата за империјализмот од гледиште на неговите пет карактеристични особености (монополи, финансиски капитал, извоз на капитал, меѓународни картели, територијална поделба на светот) произлегла од книгата на Хилфердинг, со додадени елементи позајмени од Хобсон.
Од друга страна, книгата била насочена против теоријата за ултраимперијализам, која кратко пред тоа, во 1914 г., ја изнел Карл Кауцки. Според оваа теорија, империјализмот не е последен, туку претпоследен стадиум на развој на капитализмот, со што Ленин не се согласувал.
Плашејќи се од запленување на тиражот од страна на цензурата, Ленин:
„не само што бил принуден строго да се ограничи исклучиво на теоретска — особено економска — анализа, туку и да ги формулира неопходните малкубројни забелешки во врска со политиката со огромна претпазливост, навестувања, со тој езоповски — проклет езоповски — јазик, на кој царизмот ги принудувал сите револуционери да прибегнуваат кога земале пенкало за 'законско' дело“.
На работата на Ленин влијаел и текстот на Николај Бухарин „Светската економија и империјализмот“, напишан во периодот 1915-1916 г., исто така насочен против идеите на Кауцки. Делото на Бухарин било објавено дури во 1918 г., но Ленин се запознал со неговиот ракопис во периодот кога имал несогласувања со Бухарин. При првото објавување на делото, Ленин напишал предговор, главно насочен против Кауцки, а индиректно и против она што Ленин го сметал за грешки на Бухарин.[1][2]
Покрај Хобсон и Кауцки, идеен противник на Ленин меѓу марксистите била и Роза Луксембург: Ленин ја сметал за погрешна нејзината теорија за империјализмот, изнесена во 1913 г. во книгата „Акумулација на капитал“. Најпрво, Ленин имал намера да напише критика на нејзиното дело, но на крајот таа не била објавена; во „Империјализмот како највисок стадиум на капитализмот“, Ленин намерно не полемизирал конкретно со Луксембург.
Една од причините за пишувањето на делото била непосредна нарачка: пријателот на Ленин, Максим Горки, кој се наоѓал во Русија и ја предводел издавачката куќа „Парус“ по почетокот на Првата светска војна (која ја организирал меѓу другото и за прогресивна и антивоена пропаганда, вклучувајќи ги и идеите на марксизмот), се договарал со голем број социјалдемократи за издавање серија популарни брошури „Државите на Западна Европа пред и за време на војната“, што го дискутирал со Михаил Покровски. Покровски одлучил дека воведната брошура нема кој да ја напише „освен Ленин“, и со знаење на Горки му испратил предлог; преговорите се воделе преку Григориј Зиновјев. Ленин ја прифатил идејата и, поради можни цензурни ограничувања, се согласил на можни цензурни пропусти, објавување под псевдоним и промена на насловот. Ленин го испратил ракописот до Покровски во јули 1916 г., но бил задржан од француската воена цензура; во август бил примен по друга пратка, но другите раководители на издавачката куќа побарале да се испуштат нападите против Кауцки и Мартов. Горки му напишал на Покровски дека „одличното“ дело треба да се објави „надвор од серијата“, и на 20 октомври 1916 г. А. Тихонов го известил Покровски: „Брошурата на В. Илин веднаш ја дадовме на печатење, скратувајќи ги оние поглавја што ги означивте (полемиката со Кауцки)“. Делото било најавено во октомври во списанието на Горки „Летопис“ под наслов „Најнов капитализам“ и конечно излегло дури во летото 1917 г.[3]
Наводи
[уреди | уреди извор]Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- Империјализмот како највисок стадиум на капитализмот (превод на македонски)
- Imperialism, the Highest Stage of Capitalism