Зубовце (Гостиварско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Зубовце
Zubovce 01.JPG

Поглед кон селото

Зубовце is located in Македонија
Зубовце
Местоположба на Зубовце во Македонија
Координати 41°49′45″N 20°52′40″E / 41.82917° N; 20.87778° E / 41.82917; 20.87778Координати: 41°49′45″N 20°52′40″E / 41.82917° N; 20.87778° E / 41.82917; 20.87778
Општина Врапчиште
Население 762 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1238
Надм. вис. 558 м
Зубовце на општинската карта
Зубовце во Општина Врапчиште.svg

Атарот на Зубовце во рамките на општината

Зубовце — село во Општина Врапчиште, во околината на градот Гостивар.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Зубовце лежи во подножјето на Шар Планина измеѓу Дебреше на југ и Врапчиште на север. Селото лежи по текот на Зубовскиот Поток на надморска висина од 556 метри. Селото има три главни извори на вода и тоа: Сугарски, Калапетроец и Лапнимушица. Селскиот атар е доста голем. Нивите се наоѓаат во источниот рамничарски дел како: Долен Цес, Цапркојца, Крс, Мал П'т, Чапрага,Дапче, Дреноец, Кобел, Манастирско, Под Лаг, Кара Зела, Голема Нива, Клукоо, Лажец, Крило, Бунарче, Цигалче, Орашлика, Крепи Куќица, Пскарсник и Калишаноец. Ливадите се наоѓаат на местата: Слатина и Ливадје, а додека шумите на местото Костур-Самар над самото село.[1]

Зубовце е населба од збиен тип.Куќите се групирани по маала, кои се наоѓаат покрај потокот од лева и десна страна.

Историja[уреди | уреди извор]

Зубовце е стара населба. За првпат се споменува во 1595 година. Според усните преданија на селаните, првите зубовчани дошле од чисто македонското место Пилигринци, кое тогаш се наоѓало во рамничарскиот дел на Полог на 3 км источно од денешното село. Покрај тоа место постоел главен пат т.н. Алабачки Пат по кој оделе дервишите. Поради нивните зулуми селаните се иселиле од таму и дошле на денешното место.[2]

Население[уреди | уреди извор]

На крајот од XIX век Зубовце е македонско село в Гостиварска нахија на Тетовска каза на Османлиското Царство. Според Васил К'нчов во 1900 година Зубовци има 720 жители[3], сите Македонци, додека веќе во 1905 година има 752 жители кои се поделени во две цркви.[4] Според Селишчев во 1929 година Зубовце е центар на општина од 4 села во Горнополошкиот срез и има 109 куќи со 705 жители.[5]

Според пописот од 2002 година селото има 762 жители и претставува средна по големина населба.[6]

На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:[7]

Година Македонци Албанци Турци Роми Власи Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 663
1953 719 719
1961 686 2 1 1 690
1971 551 1 2 554
1981 548 6 5 4 563
1994 526 2 2 530
2002 478 223 58 2 1 762

Родови[уреди | уреди извор]

Ѓегиновци, Ѓоневци , Кочевци и Поповци стари родови, доселени се од сега раселеното село Пилигринец, за Кочевци се зборува дека се намножени од предок Ром, и сега во овој род има луѓе со темна боја на кожата; Коруновци стари доселеници, доселени се од сега албанското село Прошовце; Бошковци доселени се однекаде, дошле кога и Коруновци; Трајановци и Тунџовци доселени се од селото Куново; Желкаровци доселени се од сега муслиманското село Врановци; Пољковци доселени се од некое село во областа Порече; Дуковци доселени се од некое село Думково или Дуково, жителите на овој род не знаат кај се наоѓа тоа село (на Шар Планина во околината на врвот Голема Враца постои простран планински гребен и месност која се вика Думково); Фичуровци доселени се од селото Арачиново, скопско; Степановци доселени се од некое село во Порече; Бардевци доселени се од селото Бардовци, скопско; Марковци доселени се однекаде; Цоцолевци доселени се од Прошовце или Пожаране; Крагујевци доселени се однекаде; Спасевци потекнуваат од домазет кој дошол од Дебреше. Таму биле староседелци; Тодор родот го основал домазет кој дошол од Дебреше; Форинци доселени се од селото Форино; Бакаловци доселени се однекаде; Сиљан (1 к.) дошол од Порече; Ѓоковци гранка се од родот Бошковци; Рачиновци гранка се од родот Фичуровци; Страшевци доселени се однекаде.[8]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Во селото постои индустриска зона во која функционираат неколку фабрики.[12] Во селото функционира фарма за ноеви.[13]. Една од нив е од месната индустрија која произведува доста прочуени колбаси кои се пласираат на пазарите во Македонија и странство.

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 454 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на културен дом.[14]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 393 гласачи.[15]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Споменик во центарот на селото од Втората светска војна
Гоцев Мост — еден од многуте на Зубовски Поток

Селото е доста познато по своите мостови преку Зубовскиот Поток и по своите чешмии.

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • Патронен празник на селото - 30 јули, денот на заштитничката на селото Св. Марена. Се слави во дворот на истоимената црква.[16]
  • Василичарски средби - секоја година на 14 јануари
  • Одење по Билки -Спроти Ѓурѓовден на 5 мај се оди по билки. Сите девојки заедно низ полето берат растенија од штотуку расцутените плодни дрвја и цеќиња. Се берат билки и се пее:
Слагај билке од планина,
билјаро, билјаро,зар ти плачет машко дете,
билјаро,билјаро, ако палчет нека плачет,
билјаро, билјаро,качите го на нишалка
билјаро, билјаро, ќе му дувнет тивко ветре,
билјаро, билјаро, ќе заросит ситна роса,
билјаро, билјаро, ќе заспиет машко дете,
билјаро, билјаро.

Младите невести и девојчиња прават венчиња од полски цвеќиња и се кршат зелени гранчиња од расцутените плодни дрвја. При берењето на билките, покрај другите се пее:

Ајде билке на билје, билјаро, билјаро
билки да си береме, билјаро, билјаро,
венци да си правиме, билјаро, билјаро,
кобли да наредиме, билјаро, билјаро,
бутин да наредиме, билјаро, билјаро,
куќа да закитиме, билјаро, билјаро...

Со набраното зеленило се закитуваат влезните порти на куќите, самите куќи и клетовите, како и котарите каде што е сместен добитокот. Со венчиња се китат коблите и бутините, лонците каде што се преработува домашното млеко. Со ѓурѓевденското зеленило се најавува родна и бериќетна година, здрав и плоден добиток, среќа и напредок во фалилијата.[17]

  • Водици - Богојавление - традиционално се прославува на 19 јануари. Од утринските часови се пее:
Во Јордање крештајусја Тебја Господи, Троическое јависја Поклонение.
Родителе со глас Свидетелство ваше тебје, Возљубљенога тја сина Именуја.
И дух видје голубиње Известуваше словесе Утврждение.
Јављенсја Христе Боже И мир просвеиште Слава тебја..

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Карактеристично за Зубовце е прославата на празникот Прочка. Во текот на денот во бавчите (градините) се палат огнови. Запалените китчиња слама им се дават и на децата, а тие, трчајќи низ бавчите на сиот глас извикуваат:

Бегај крту бегај,
бегај ќ’те изгорам
Бегај крту, бегај,
бегај ќ’те изгорам.

На овој начин како и со запалениот оган се бркале кртовите кои им нанесувале големи штети на градинарските култури. Пред да падне првиот мрак, се палат големите маалски огнови, наречени Баба вештица, направени од слама, од пченкарница и од смрека. На времето меѓу зубовските маала, постоел и натпревар кое маало ќе има најразгорен оган, со највисок пламен. Околу огновите, децата трчале и ги прескокнувале пламените јазици. Со јагленчињата од огнот на малите деца им цртале крстиња на челото за здравје и заштита од уроци. Попладнето на Поклади, според стариот обичај, младите одат на посета кај постарата фамилија за традиционално да побараат прошка без разлика дали некој некому му згрешил или не. Проштавај ако сум се огрешил нешто годинава! – е вообичаеното обраќање на помладите кон постарите. Нека ти е просто и блосоено и од мене и од Бога – одговара оној од кого се бара проштевање. Вечерта во секој зубовски дом се подготвува свечена вечера. Традиционално се коле петел или кокошка и се подготвува зубовскиот специјалитет калејнца – ориз во тава. Се прави и алва, а се вари и по едно јајце за секој член од потесното семејство и уште едно за куќата. По завршувањето на вечерата, се изведува вообичаеното ацкање (амкање) јајце. Домаќинката зема кадела (урка, рачно изработена направа за предење волна) на која на плетена волнена врвка го врзува вареното јајце. Јајцето го ниша околу софрата. Сите со зинати усти, се обидуваат да го лапнат јајцето без да се служат со рацете. Ацкањето (амкањето) трае се додека некој не го лапне јајцето, кое потоа се лупи и секој од семејството каснува по малку за здравје. Во една лушпа од јајцето се налева црвено вино или како што го викаат крто вино. Домаќинката послужува со зборовите: напиј се крто вино, а оној што ќе се напие од лушпата наздравува: ај да ги снема кртовите од бавчите. На вечерата се изведува уште еден обичај наречен јадец. Тој што ќе го најде т.н. јадец во месото се обложува со надлажување. Надлажувањето може да трае за целото време на велигденските пости.[21]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Жителите на Зубовце во минатото и денес егзистенцијата за своите семејства ја обезбедувале и од печалбарство. Многумина од нив биле и се врвни угостители во Србија, Романија, Германија, Бугарија, како и во Египет и во Турција.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Trifunovski, Jovan F. (1976) (на француски). Polog (Etudes Anthropogeographiques) (1 издание). Belgrad: Academie Serbe des Sciences et des Art.
  2. Трифуновски, Ј.. Села кои сега не постојат во Полог. стр. 162.
  3. Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900.
  4. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, стр.124-125.
  5. Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.25.
  6. Министерство за Локална Самоуправа. База на општински урбанистички планови
  7. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). База на податоци МАКСтат. Државен завод за статистика.
  8. Ф., Трифуноски, Јован (1976). Полог : антропогеографска проучавања. Српска академија наука и уметности. OCLC 5846115.
  9. "Света Огнена Марина – Марена". Македонска нација. Вторник, 28 јули 2009. Посетено на 2010-05-01. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  10. Ст. Новаковић, Балканска питања, стр. 532
  11. "Академик Томе Серафимовски ја даруваше црквата "Св. Тома"". Вест. Понеделник 10/13/2008. Посетено на 2010-05-01. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  12. "Ќе се градат пет фабрики во гостиварско Зубовце". Утрински Весник. петок, 04 септември 2009. Посетено на 2010-08-16. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  13. "Фарма за ноеви „Штраус"". Посетено на 2010-08-16.
  14. "Описи на ИМ". Посетено на 3 ноември 2019.
  15. "Претседателски избори 2019". Посетено на 3 ноември 2019.
  16. "Зубовце го прослави патрониот празник на заштитничката Огнена Марија". МИА. Посетено на 2010-08-16.
  17. „Зубовце“, Гале Фиданоски, издавач Месна заедница Зубовце, 2000
  18. "МАНЕ ЈАКОВЛЕВСКИ, ГОДИНАШЕН КУМ НА МАНИФЕСТАЦИЈАТА ВОДИЦИ -Реномиран угостител и голем верник". Вечер. 05.09.2006. Посетено на 2010-08-16. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  19. "Прашалник за ревизија на лично досие". МВР на СРМ. Посетено на 2012-09-26. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  20. "Цел на тајните југословенски полициски служби". Нова Македонија. среда 26.9.2012. Посетено на 2012-09-26. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  21. „Зубовце“, - Гале Фиданоски, Зубовце 2008

Надворешни врски[уреди | уреди извор]