Зардози
_Embroidery_Cushion_Covers.jpg)
Зардози, или зар-дузи или зардузи (од класичен персиски زَردوزی zardōzī, буквално „златен вез“; персиски: زَردوزی; хинди: ज़रदोज़ी, таџикистански: зардӯзӣ, урду: زردوزی, узбечки: zardoʻzi) — ирански, индиски потконтинентски и централноазиски вид вез. Зардози потекнува од два персиски збора: зар или зарин што значи „злато“ и дози што значи „шиење“.[1] Зардози е вид тежок и елабориран метален вез на основа од свила, сатен или кадифена ткаенина.[2] Зардози везот користи широк спектар на златни и сребрени украси како што се: рамни метални жици, светки, намотани жици, тешки жици и извиткани жици. Дизајните често се создаваат со употреба на златни и сребрени конци и можат да вклучуваат бисери, монистри и скапоцени камења.[3] Се користи како декорација за широк спектар на апликации, вклучувајќи облека, текстил за домаќинството и животински стапици.[2] Историски гледано, се користел за украсување на ѕидовите на кралските шатори, футроли, ѕидни завеси и реквизити на кралските слонови и коњи.[4]
Првично, везот се правел со чисто сребрени жици и листови од вистинско злато. Меѓутоа, денес, занаетчиите користат комбинација од бакарна жица, со златен или сребрен лак и свилен конец.
Иран
[уреди | уреди извор]Зардози е важен занаетчиски предмет во персиската култура. Низ целата земја е познат под имињата како што се зар-дузи, кам-дузи, гол-дузи и каман-дузи. Во денешно време е попопуларен во Хормозган, особено во Бандар-е Ленге, Бандар-е Абас и Минаб.[5]
Персиските зардози се од три вида:
- Некои луѓе целосно ја шијат основната ткаенина со Бакхие со цел да се создадат нови шари и бои, како што се сузан-дузи, ќолаб-дузи и пате-дузи.
- Некои шијат со помала густина врз оригиналната ткаенина. Ги вкрстуваат конците низ целата површина на ткаенината и ги шијат едни со други за да формираат решетка со шарени шари, како што е секке-дузи или голаб-дузи во Исфахан.
- Трет начин е да се шијат различни шари на оригиналната ткаенина со златни и сребрени конци, како што е дах-јек-дузи, накаде-дузи, тафте-дузи, кус-дузи, зари-дузи или голабатоун-дузи.[5]
Индиски потконтинент
[уреди | уреди извор]
Како вез, зардози првпат се користел во 14 век. Просперирал во текот на 17 век за време на владеењето на империјата Мугал, но подоцна губењето на кралското покровителство и индустријализацијата довеле до негово опаѓање. Занаетот почнал да доживува повторна популарност по независноста на Индија во 1947 година.[1][4]
Поголемиот дел од работниците кои прават зардози се муслимани. Зардозите и чиканот историски биле омилени кај муслиманските елити; производите направени во овие стилови симболизирале богатство, моќ и статус. Овој занает се практикува низ цела Индија, од поголемите градови како Колката, Делхи и Мумбај до помалите центри како Агра, Барели и Фарукабад. Заедничко за производството на зардози на овие разновидни места е неговата поврзаност со „исламот“, особено могулска, дворска култура и перцепирана муслиманска естетика. Денес, зардозите се популарни и во градовите Лакнау, Хајдерабад, Ченај и Бопал.[6] Во 2013 година, Регистарот на географски ознаки (РГО) им ја доделил географска ознака (ГО) на зардозите од Лакнау. Со статус на ГО, занаетчиите, дистрибутерите и трговците на мало на зардози во Лакнау и шесте околни области Барабанки, Унао, Ситапур, Реј Барели, Хардои и Амети можат да станат овластени корисници на брендот „Лакнау зардози“ и да носат уникатен белег на автентичност.[7]
Зардози често е популарен избор низ целиот Пакистан, особено за свадбена или свечена облека, при што занаетчиите и модните куќи кои произведуваат облека со зардози.
Централна Азија
[уреди | уреди извор]Зардози бил присутен и во Таџикистан и Узбекистан уште од античкото време.[8]
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 Pathak, Nilima (18 July 2018). „Zardozi workers struggle to make ends meet“. Gulf News (англиски). Посетено на 7 April 2019.
- 1 2 Naik, Shailaja D. (1996). Traditional embroideries of India. A.P.H. Pub. Corp. стр. 144. ISBN 8170247314.
- ↑ „Indian Zari Embroidery“. TRC Needles (англиски). Textile Research Center. Посетено на 7 April 2019.
- 1 2 Bhattacharyya, Ranadeep (1 August 2017). „Silver and Gold- Story of Zardozi“. Heritage India Magazine. Архивирано од изворникот на 8 April 2019. Посетено на 7 April 2019.
- 1 2 „گلابتون دوزی“ [Scarabs] (персиски). 5 February 2008. Посетено на 21 May 2011.
- ↑ „Indian Zari Embroidery“. TRC Needles (англиски). Textile Research Center. Посетено на 7 April 2019.
- ↑ Rawat, Virendra Singh (24 April 2013). „Lucknow zardozi gets GI registration“. The Business Standard. New Delhi/Lucknow. Посетено на 10 July 2013.
- ↑ „Indian Zari Embroidery“. TRC Needles (англиски). Textile Research Center. Посетено на 7 April 2019.
