Железнец

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Железнец
Викиекспедиција Железник 55.jpg

Камбанаријата на црквата „Св. Богородица“ и дел од препознатливата архитектура во селото Железнец

Железнец is located in Македонија
Железнец
Местоположба на Железнец во Македонија
Координати 41°19′27″N 21°03′47″E / 41.32417° СГШ; 21.06306° ИГД / 41.32417; 21.06306Координати: 41°19′27″N 21°03′47″E / 41.32417° СГШ; 21.06306° ИГД / 41.32417; 21.06306
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски
Општина Грб на Општина Демир Хисар.png Демир Хисар
Област Железник
Население 57[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7240
Повик. бр. 047
Надм. вис. 720 м
Слава Голема Богородица[2]
Commons-logo.svg Железнец на Ризницата


Железнец — село во Општина Демир Хисар, во областа Железник, во околината на градот Демир Хисар.

Селото е познато по изворите на Црна Река, а воедно од 2004 година претставува заштитен споменик на културата, поради препознатливата архитектура присутна во селото.[3]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Железнец се наоѓа во северозападниот дел на Општина Демир Хисар, сместено во непосредна близина на изворот на Црна Река. Атарот зафаќа простор од 12,8 км2. На него најголема површина заземаат пасиштата од 547,2 хектари, на шумите отпаѓаат 350,8 хектари, а на обработливото земјиште 151,1 хектар. Селото е сместено на 720 метри надморска височина.[4]

Во атарот на самото село се наоѓаат изворите на Црна Река. Најголемиот извор е врелото Црна Дупка што се наоѓа над селото Железнец, додека во месноста Горно Маало има уште два извори, иако со помала издашност, никогаш не пресушиле.[3]

Железнец е сместено во клисура на самиот регионален пат Битола-Кичево.

Околни села: Големо Илино од запад, Велмевци од север, Брезово од исток, Доленци од југоисток и Мало Илино и Бабино од југозапад и југ.

Историја[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Железник (Железнец).

Локалитетот Железник е сместен високо над селото. Потекнува од античкиот период, а во историските извори се јавува под три имиња: Градиште, Сидеро Кастрон и Железник. Во римскиот период овој град бил забележан како Сидеро Кастрон, а во средновековието како Железник, под кои име постоел сè до XIV век, кога бил „избришан“ од географската карта.

Денешните остатоци од градот го исцртуваат главниот дел, во елипсоидна форма, со димензии север-југ околу 300 м. и исток-запад 55-70 м. Градот бил природно заштитен од јужниот и југозападниот дел со стрмните падини високи над 8 м. Бедемот од источната страна сè уште може да се следи во целина. Влезната капија сè уште се забележува. На север, каде се соединуваат источниот и западниот бедем се наоѓаат остатоци од заштитната кула. На тврдината се забележуваат и остатоци од црква, бунар и камена рачна мелница.[5]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Најголем дел од постојаните жители на селото Железнец се занимаваат со земјоделство, како и со собирање печурки, билки и разни други шумски плодови.[6]

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Железнец имало 320 жители, сите Македонци христијани.[7] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Железнец имало 320 жители.[8]

Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 57 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[9] 1905[10] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 320 320 385 398 311 295 133 93 86 57
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[11]

Родови[уреди | уреди извор]

Железнец е во целост населено со родови на Македонци од православна христијанска вероисповед.

Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во Железнец живееле следните родови, поделени според потеклото на:

  • Староседелски: Пејчиновци (4 к.), Волчевци (4 к.), Ночевци (6 к.), Ѓоргијовци (6 к.), Бачковци (6 к.), Гроздановци (5 к.), Шеповци (7 к.), Секуловци (10 к.) и Димовци (4 к.).
  • Доселеници со непознато потекло: Малевци (2 к.).
  • Доселеници со познато потекло: Ламбовци (4 к.) доселени се од селото Брежани, Дебарца. Ја знаат следната генеологија Стојан (жив на 70 год. во 1951 година) Богоја-Стојко-Трајан, кој се доселил од Брежани; Неделковци (4 к.) доселени се од селото Оздолени, Дебарца. Ја знаат следната генеологија Симјан (жив на 90 год. во 1951 година) Илија-Неделко-Огнен-Ноче, се доселил негов дедо.[12]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на проширената Општина Демир Хисар, на која ѝ била додадена поранешната Општина Сопотница по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на некогашната Општина Сопотница.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Долнени, во која покрај селото Железнец, се наоѓале и селата Бабино, Базерник, Брезово, Големо Илино, Доленци, Мало Илино и Средорек. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната Општина Железнец, во која влегувале селата Големо Илино, Железнец и Мало Илино.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на изворот на Црна Река
Археолошки локалитети[13]
  • Во Гарон — населба и топилница од доцноантичкото време;
  • Градиште — населба од раноантичко време, опидум од доцноантичко време и средновековна тврдина;
  • Даркојца — населба од доцноантичко време;
  • Спилје — населба од доцноантичко време.
Цркви[14]
Реки
  • Црна Река — изворите на Црна Река се наоѓаат во самото село
Споменици
  • Споменик од НОБ за загинатите селани

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Селото од 2004 година претставува заштитен споменик на културата како целина.[3]

Иако било заштитено од страна на државата, сепак многуте стари селски куќи пропаѓаат, напуштени од самите сопственици, а без соодветна заштита од страна на властите.[6]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до 1951 година:

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 26 јули 2016. 
  2. Димитров, Никола В. (2017). Географија на населби: општина Демир Хисар. Битола. стр. 102. ISBN 978-608-65616-4-2. http://eprints.ugd.edu.mk/18749/1/Никола%20В.%20Димитров%2CГЕОГРАФИЈА%20НА%20НАСЕЛБИ-Општина%20Демир%20Хисар.pdf. 
  3. 3,0 3,1 3,2 „Изворите на реката Црна“ (македонски). Скопје: МИА. 24 ноември 2015. конс. 16 ноември 2016. 
  4. Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 123. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 16 ноември 2016 г. 
  5. Демир Хисар и Демирхисарско низ вековите и денес - Ванѓелко Лозаноски, Битола 2005
  6. 6,0 6,1 Б., А.. „Железнец, споменик на културата што се распаѓа“, „Утрински весник“, МПМ Македонија, 1 ноември 2011 (посет. 16 ноември 2016 г). (на македонски)
  7. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.
  8. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.
  9. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  10. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  11. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  12. 12,0 12,1 . Архив МАНУ Фонд „Бранислав Русиќ“ АЕ 97/1а „Железник“ Железнец. 
  13. Коцо, Димче (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]