Прејди на содржината

Жана Вилепру-Пауер

Од Википедија — слободната енциклопедија
Жана Вилепру-Пауер, фотографирана во 1861 година од Андре-Адолф-Ежен Дисдери
Набљудувања и физички експерименти врз неколку морски и копнени животни, 1839, од Жана Вилепру-Пауер

Жана Вилепру-Пауер (родена како Жана Вилепру; 24 септември 1794 - 25 јануари 1871) — пионерски француски морски биолог, опишана од англискиот биолог Ричард Овен како „Мајка на аквариофилијата“. Во 1832 година, таа била првата личност што измислила и создала аквариуми за експериментирање со водни организми.[1] Систематската примена на аквариумот за проучување на морскиот свет, што таа го создала, сè уште се користи и денес. Како водечки истражувач на цефалоподи, таа докажала дека аргонаутот произведува свои школки, а не ги стекнува.[2][3] Вилепру-Пауер била и позната кројачка,[4] авторка и конзерваторка, како и првата жена членка на Академијата Џоенија ди Катанија почнувајќи од 1832 година.[5]

Научни истражувања

[уреди | уреди извор]

Откако се преселила во Сицилија, Вилепру-Пауер продолжила со своето образование. Таа почнала да студира геологија, археологија и природна историја;[6] таа особено правела физички набљудувања и експерименти врз морски и копнени животни. Сакала да го инвентаризира екосистемот на островот[7] и тоа го правела за време на честите прошетки низ градот. Таа била самоук природонаучник кој ја истражувал Сицилија, каталогизирајќи и коментирајќи ја нејзината флора и фауна, собирајќи примери од минерали, фосили, пеперутки и школки.[8] Додека патувала, таа документирала и собирала примероци кои подоцна биле објавени во „Itinerario della Sicilia“ (Itinerario della Sicilia riguardante tutti i rami di storia naturale e parecchi di antichità che essa contiene) и „Водич за Сицилија“.[9]

Хартиен наутилус (Аргонаута арго)

Вилепру-Пауер исто така се занимавала со зачувување на природата и ѝ се припишува развојот на принципи на одржлива аквакултура во Сицилија.[10] Таа била меѓу првите што ја истражувале аквакултурата како средство за заштита и обновување на популации на риби и други морски животни. Таа придонела кон идеите за аквакултурата, која во голема мера се смета за поодржлив извор на храна, поточно преку користење кафези прикачени на брегот што содржат риби во различни фази од животниот циклус за да се генерираат можности за повторно населување што би можеле да се преместат во недоволно населените реки.[11]

Иновации

[уреди | уреди извор]

Жана Вилепру-Пауер значително ги унапредила можностите на морските биолошки истражувања и добила прием во престижни научни друштва откако развила една од најзначајните експериментални алатки во морските биолошки истражувања.[12] Нејзината иновација се справила со клучен проблем во тоа време, неможноста за гледање под вода. Нејзиното решение, првиот стаклен аквариум, бил трансформативна иновација што го променил начинот на кој се спроведувале морските биолошки истражувања. Пред да биде создаден, проучувањето на морските видови создавало повеќе тешкотии за биолозите. Развојот на морската биологија како научна област бил попречен од неможноста ефикасно да се истражат овие организми во нивните природни живеалишта. Овој проблем бил значајна болна точка и бил решен со идејата на Вилепру-Пауер. Жана Вилепру-Пауер создала различни модели на стаклен аквариум, еден што можел да набљудува суштества во плитки води и дизајн сличен на кафез што можел да се спушти на различни длабочини, унапредувајќи ги можностите на морските биолошки истражувања. За нејзината извонредна работа во областа на морската биологија, Вилепру-Пауер станала првата жена член на Академијата во Катанија, како и на многу други научни академии.[13] Иновацијата на Жана Вилепру-Пауер сè уште се користи денес. Веќе постојат повеќе од 200 морски аквариуми и центри за океански живот низ целиот свет. Првиот јавен аквариум бил отворен во Лондон во 1853 година, и аквариумите брзо станале популарни меѓу средната класа. По Лондон, Берлинскиот аквариум Унтер ден Линден (Берлин) ги отворил своите врати во 1869 година, а Јавниот аквариум Трокадеро (Париз) ги отворил своите врати во 1867 година.[12]

Бидејќи на жените не им било дозволено да држат предавања на академски конференции, да се запишуваат на колеџи или да работат во научната заедница, нејзините резултати биле дистрибуирани низ светот преку полномошник. Нејзиното истражување било презентирано на Лондонското зоолошко друштво во нејзино име од страна на Сер Ричард Овен, најистакнатиот научник во Британија пред Чарлс Дарвин. Тие комуницирале во текот на нејзините експерименти. Нејзиното истражување брзо било објавено на германски, француски и англиски јазик и се проширило низ Европа.[14]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ „Women's History Month: Jeanne Villepreux-Power“. 13.7 Billion Years. 14 March 2012. Архивирано од изворникот на 31 March 2016. Посетено на 18 January 2014.
  2. ↑ „Jeanne Villepreux-Power: Marine Biologist and Inventor of the Aquarium“. interestingengineering.com (англиски). 2018-09-25. Посетено на 2021-04-06.
  3. ↑ „Jeannette Villepreux-Power“. oumnh.ox.ac.uk (англиски). Посетено на 2024-05-18.
  4. ↑ „Rad Women Of History: This 19th Century Marine Biologist Invented The Aquarium“. Fatherly (англиски). 2016-08-26. Посетено на 2021-04-06.
  5. ↑ Arnal, Claude. „Villepreux-Power, Jeanne“. 4000 Years of Women in Science. Посетено на 10 August 2015.
  6. ↑ „Jeannette Villepreux-Power“. oumnh.ox.ac.uk (англиски). Посетено на 2021-04-06.
  7. ↑ Swaby, Rachel (2015). Headstrong: 52 Women Who Changed Science - And the World. New York: Broadway Books. стр. 51–53. ISBN 9780553446791.
  8. ↑ Fourtané, Susan (2018-09-25). „Jeanne Villepreux-Power: Marine Biologist and Inventor of the Aquarium“. interestingengineering.com (англиски). Посетено на 2023-12-05.
  9. ↑ „Jeanne Villepreux-Power“. She Thought It (англиски). 2018-01-29. Посетено на 2021-04-06.
  10. ↑ European Commission. Directorate General for Research (2009). Women in Science. Foreword by Janez Potočnik. Luxembourg: Publications Office of the European Union. doi:10.2777/47566. ISBN 978-92-79-12313-9.
  11. ↑ Sandra (2020-12-19). „Jeanne Villepreux-Power - Epigenesys - platform for Health, Medicine & Advisors“ (англиски). Архивирано од изворникот на 27 September 2022. Посетено на 2021-04-06.
  12. 1 2 „Jeanne Villepreux-Power: Aquarium inventor and Cinderella among marine creatures | EMBRC“. www.embrc.eu. Посетено на 2023-12-05.
  13. ↑ „Sisters in Innovation: 20 Women Inventors You Should Know | A Mighty Girl“. www.amightygirl.com. Посетено на 2024-04-12.
  14. ↑ Popova, Maria (2022-12-26). „The Seamstress Who Solved the Ancient Mystery of the Argonaut, Pioneered the Aquarium, and Laid the Groundwork for the Study of Octopus Intelligence“. The Marginalian (англиски). Посетено на 2023-12-05.

За понатамошно читање

[уреди | уреди извор]
  • Staaf, Donna (2022). The Lady and the Octopus: How Jeanne Villepreux-Power Invented Aquariums and Revolutionized Marine Biology. Minneapolis: Lerner Publishing Group.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Жана_Вилепру-Пауер&oldid=5489421“