Емден

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Емден

Emden

Градскиот дом на ракав од пристаништето
Градскиот дом на ракав од пристаништето
Знаме на Емден
Грб на Емден
Емден is located in Германија
Емден
Управа
Земја Германија
Покраина Долна Саксонија
Округ безокружен
Надградоначалник Тим Крујтхоф (независен)
Основни податоци
Површина 112,33 км2
Надм. височина 1 м
Население 49.913 (31 декември 2019)[1]
 - Густина 444 жит/км2
Други информации
Часовен појас CET/CEST (UTC+1/+2)
Рег. табл. EMD
Пошт. бр. 26721, 26723, 26725
Повик. бр. 04921, 04927 (Кнок)
Портал emden.de
Координати 53°22′1″N 7°12′22″E / 53.36694° СГШ; 7.20611° ИГД / 53.36694; 7.20611Координати: 53°22′1″N 7°12′22″E / 53.36694° СГШ; 7.20611° ИГД / 53.36694; 7.20611
Емден во 1575 г.
Автомобилското стовариште на Емденското пристаниште.

Емден (германски: Emden) — град и пристаниште во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Се наоѓа во северозападниот дел од земјата, на бреговите на реката Емс. Ова е најважен град во регионот Источна Фризија и брои 51.528 жители (2011).

Историја[уреди | уреди извор]

Не е познато кога настанал Емден, но се знае дека населбата постоела уште од VIII век под постарите имиња Амутон, Ембда, Емда, Ембден и Ембдерланд. Во 1495 г. светиот римски цар Максимилијан I ја прогласил населбата за град.

Во XVI век Емден за кратко станал важен центар на протестантската реформација под власта на грофицата Ана Олденбуршка која била решена да изнајде трето решение помеѓу лутеранството и католицизмот. Во 1542 г. таа го поканила полскиот благородник Јан Ласки да стане свештеник на протестантската црква во Емден;[2]:xi и тој седум години ја ширел новата вероисповед низ Источна Прусија. Меѓутоа, во 1549 г. под притисок на царот Карло V грофицата морала да го ослободи Ласки од должноста, и тој прешол во Англија, со тоа ставајќи му крај на експериментот. Сепак, неговата оставнина одиграло важна улога за реформацијата во Холандија.

На крајот од XVI век градот бил во голем расцут. Поради шпанската блокада на фламанските и брабантските пристаништа на почетокот од Холандската буна, Емден станал најважното претоварно пристаниште на Северното Море. Од овие краишта дошле илјадници протестантски бегалци за да избегаат од прогонствата на шпанската власт во Ниските Земји. Во тој период градот бил претежно калвинистички, и дошол во судир со лутеранските грофови во Источна Фризија. Со Емденската револуција од 1595 г. Емден станал посебен град-држава.[3] Со поддршка од Холанската Република, Емден станал слободен град под холандска закрила. Брабантскиот дијалект станал службен јазик во трговијата и управата.

Во текот на XVII век Емден важел за многу богат град поради големиот број на холандски и фламански доселеници како Дидрик Ј. Граф. Во тоа време градот бил центар на реформираното протестантство. Политичкиот теоретичар Јован Алтузиј служел како правен началник на Емсден од 1604 до 1638 г.[2]:xii

Во 1744 г. Емден бил припоен кон Прусија. Во 1752 г. Фридрих Велики ја основал Емденската компанија со цел да ја развие трговијата со Кантон во Кина, но компанијата била уништена кога француската војска го заезела градот во 1757 г. за време на Седумгодишната војна. Англиско-германските единици го повратиле Емден во 1758 г. и остатокот од војната Британците го користеле како важна база за залихи во тековната војна во Вестфалија.

За време на Наполеон, Емден и околните краишта во Источна Фризија влегле во краткотрајното Кралство Холандија.

Индустријализацијата започнала околу 1870 г. со отворањето на погон за производство на хартија и проширувањето на бродоградилиштето. Кон крајот на XIX century е изграден големиот Канал Дортмунд-Емс кој го поврзувал Емден со индустриската област Рур. Со ова градот станал „морското пристаниште на Рур“, што траело сè до 1970-тите. Тука од југ доаѓал јаглен, а увезената железна руда по каналот се превезувала до реките Рајна и Рур. Последниот рудопревозен брод престанал да работи во 1986 г.

Во 1903 г. е основано бродоградилиштето „Северноморски завод“ (Nordseewerke), кое работело сè до 2010 г.

Градскиот центар бил скоро наполно срамнет со земја во сојузничкото бомбардирање за време на Втората светска војна, уништувајќи ги речиси сите историски градби. Британското воздухопловство почнало со операциите на 31 март 1940 г. Најтешкото бомбардирање е извршено на 6 септември 1944 г. кога се уништени околу 80 отсто од сите куќи. Овој датум до денес останал во сеќавање на жителите. Бродоградилиштето останало практично недопрено бидејќи целта на Британците било цивилното население.[4] Обновата на градот почнала на 6 септември 1962 г. — точно 18 години по бомбардирањето.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Главни стопански гранки се автомобилската индустрија и бродоградбата. „Фолксваген“ има голема фабрика каде го изработува моделот Фолксваген Пасат и вработува 10.000 луѓе. Емденското пристаниште е меѓу трите најголеми пристаништа во Европа за превоз на атомобили (заедно со Зебруге во Белгија и Бремерхафен во Германија). Во 2005 г. пристаништето увозно-извозен промет на вкупно 850.000 возила. Бродоградилиштето Северноморски завод (подружница на ТисенКруп) вработувал 1.400 пристанишни работници, со посебен нагласок на подморници. Во него се произведувале разни видови товарни бродови, како и наменски пловила како мразокршачи, ископувачи и слично.

Друга важна стопанска гранка е туризмот; градот прима посетители меѓу туристите кои одмораат во околните села на северноморскиот брег.

Во 1973 г. е отворена техничка академија во која учат неколку илјади студенти.

Во Емден е седиштето на регионалниот авиопревозник „ОЛТ Експрес“.[5]

Збратимени градови[уреди | уреди извор]

Емден е збратимен со:[6]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Населеност на окрузите, општините и месните заедници во Долна Саксонија на 31 декември 2019“. Служба за статистика и комуникациска технологија на Долна Саксонија. 31 декември 2019. (германски)
  2. 2,0 2,1 Carney, Frederick S. (1995). Politica:Translator's Introduction. Liberty Fund. ISBN 9780865971158.
  3. Mentzer, Raymond (1994). Sin and the Calvinists: Morals, Control and the Consistory in Reformed Tradition. Truman State University Press. стр. 22. ISBN 1931112185.
  4. „You have no chance – Airminded“. Airminded. 2 февруари 2011. Посетено на 14 март 2020.
  5. "Imprint". (Archive) Ostfriesische Lufttransport. посет. 4 август 2011 г. "Gorch-Fock-Str. 103 26721 Emden Germany".
  6. „Emder Städtepartnerschaften“. emden.de (германски). Emden. Посетено на 30 ноември 2019.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]