Елена Црногорска
| Елена Црногорска | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Кралицата Елена во 1915 година | |||||
| Кралица на Италија | |||||
| На позиција | 29 јули 1900 – 9 May 1946 | ||||
| Царица на Етиопија | |||||
| На позиција | 9 мај 1936 – 5 мај 1941 | ||||
| Кралица на Албанија | |||||
| На позиција | 16 април 1939 – 8 септември 1943 | ||||
| Роден(а) | 8 јануари 1873 Цетиње, Црна Гора | ||||
| Починал(а) | 28 ноември 1952 (возр. 79) Монпелје, Франција | ||||
| Почивалиште | 1952 година Монпелје 15 декември 2017 | ||||
| Сопружник | Виктор Емануел III | ||||
| Деца | |||||
| |||||
| Династија | Петровиќ-Његош | ||||
| Татко | Никола I Петровиќ | ||||
| Мајка | Милена Петровиќ-Његош | ||||
| Вероисповед | Римокатолицизам prev. Источно православие | ||||
| Потпис |  | ||||
Елена Црногорска (српски: Јелена Петровић Његош/Jelena Petrović Njegoš; 8 јануари 1873 – 28 ноември 1952) — кралица на Италија од 29 јули 1900 до 9 мај 1946 година и сопруга на кралот Виктор Емануел III. Како сопруга на Виктор Емануел, таа кратко ги поседувала титулите Царица на Етиопија и Кралица на Албанците; обете титули биле отфрлени кога нејзиниот сопруг формално се откажал од нив во 1943 година. Елена била ќерка на кралот Николај I и кралицата Милена Црногорска. Со отворањето на нејзиниот процес на беатификација во 2001 година, таа била прогласена за Слуга Божја.
Биографија
[уреди | уреди извор]Ран живот
[уреди | уреди извор]Елена била родена во Цетиње, во тоа време главен град на Кнежевството Црна Гора. Била воспитана во вредностите и единството на семејството; разговорот на масата се водел на француски јазик, а политиката и поезијата се дискутирале со еднаква леснотија; навиките и односите во семејството Петровиќ-Његош не ја задушувале спонтаноста на ликовите и личностите.
Таа била подучувана од швајцарската гувернанта од Халау, Фраулејн Луиза Нојком (1845–1932), на возраст помеѓу шест и дванаесет години, а потоа се школувала во Смолнскиот институт за благороднички девојки во Санкт Петербург, Русија, до 18-годишна возраст. Таа била заинтересирана за сликарство во пастели, лов и риболов. Исто така, посетувала руски царски двор и соработувала со руското литературно списание „Недела“ објавувајќи песни.[1][2]
Елена била опишана како срамежлива и резервирана, но и доста тврдоглава. Многу приврзана кон традициите, со чувствителна душа и жив и љубопитен ум, таа била обдарена со силна љубов кон природата: нејзиниот омилен цвет бил циклама. Таа била висока жена за своето време, висока 180 см, креирајќи значаен контраст со нејзиниот иден сопруг кој била висок 152 см.[3]
Верувачка
[уреди | уреди извор]Во Италија, кралицата Маргарита се грижела за бракот на нејзиниот единствен син, идниот крал, и во договор со Франческо Криспи, кој бил од албанско потекло и желен за поголемо влијание на Италија на Балканот, тие ја договориле средбата меѓу двајцата млади луѓе. Во април 1895 година, Елена присуствувала на Меѓународната уметничка изложба во Венеција (на која била претставена на кралот и кралицата на Италија) и на операта - каде што била претставена на принцот Виктор Емануел.
По уште една средба во Русија, по повод крунисувањето на Николај II од Русија, Виктор Емануел го формулирал официјалното барање до таткото на Елена, Николај I. На 18 август 1896 година, Елена и Виктор Емануел се вериле за време на неговата посета на Цетиње.
Брак
[уреди | уреди извор]Бидејќи била православна, Елена, од причини поврзани со кралските можности и за да ја издржи кралицата Маргарита, мајка на Виторио Емануеле, ја напуштила Црна Гора. На 21 октомври 1896 година, со Виторио Емануел, таа слетала во Бари, каде што во базиликата Свети Никола, пред свадбата, таа се преобратила од православно христијанство во католицизам, иако нејзиниот татко претпочитал преобраќањето да биде прогласено по бракот. Нејзината мајка била толку вознемирена што Елена ја променила својата вера, што одбила да дојде на свадбената церемонија во Рим.
Кралица
[уреди | уреди извор]
На 29 јули 1900 година, по атентатот врз неговиот татко, Виктор Емануел стапил на италијанскиот престол. Официјално, Елена ги презела сите титули на својот сопруг: таа станала кралица на Италија, а по окупацијата на Албанија и Етиопија од страна на Мусолини, ги презела титулите кралица на Албанија и царица на Етиопија.
Елена била опишана како достоинствена, но природна и едноставна, и ги задржала едноставните навики од нејзината младост во Цетиње. Таа не уживала во општествениот живот и забавата, ниту во животот на јавните кралски претставнички должности, туку претпочитала да живее едноставен, тивок семеен живот. Таа била опишана како грижлив родител, посветен на тоа на своите деца да им обезбеди едноставно воспитување, со цел да ги спречи да се чувствуваат супериорно во однос на другите деца поради нивното раѓање.
Во однос на нејзиниот изглед, кралицата Елена била опишана во 1911 година:
- „Ниту една кралица во Европа денес, освен царицата и кралицата Викторија Евгенија, не изгледа повеќе како кралица од Елена. Таа е величествена и висока, со статуетка што насекаде ја издвојува од толпата. Косата ѝ е црна како длабочините на полноќната шума, очите ѝ се сјајни како жив јаглен. Кожата ѝ е како маслинки, а рацете ѝ се цврсти, силни и големи. Рамената ѝ се широки и ги држи исправено. Впечатокот што го остава жената е на необична физичка сила. Ниту пак можеше да биде поинаку со оглед на нејзината атлетска подготовка.“[4]
На 28 декември 1908 година, Месина била погодена од катастрофален земјотрес. Кралицата Елена помогнала со спасувачите. Таа го посетила местото на настанот, организирала ранетите да бидат однесени на болнички брод и лично помогнала во нивната грижа како медицинска сестра; таа исто така го организирала собирањето на средства за жртвите во Рим. Ова придонело да се зголеми нејзината популарност во земјата.
Прва светска војна
[уреди | уреди извор]Елена била првиот инспектор на доброволните медицински сестри за италијанскиот Црвен крст од 1911 до 1921 година. Студирала медицина и добила laurea honoris causa. Финансирала добротворни институции за луѓе со енцефалитис и туберкулоза, поранешни војници и сиромашни мајки. Таа била длабоко вклучена во борбата против болестите и промовирала многу напори за обука на лекари и за истражување против полиомиелитис, Паркинсонова болест и рак.
За време на Првата светска војна, Елена работела како медицинска сестра и, со помош на Кралицата Мајка, ги претворила Квириналната палата и Вила Маргарита во болници, кои функционирале од јули 1915 до 1919 година. За да собере средства, таа ја измислила „потпишаната фотографија“, која се продавала на шалтерите за добротворни цели. На крајот од војната, таа предложила да ги продаде богатствата на круната за да ги плати воените долгови. Во 1920 година, таа ја основа фондацијата „Елена ди Савоја“ за стипендии за сирачиња на поранешни железнички работници или војници; таа предложи секоја жена во Италија да донира дел од својот накит на децата чии татковци биле жртвувани за нацијата, а таа започна со донирање дел од својот накит.
На 15 април 1937 година, папата Пиј XI ѝ ја доделил Златната роза, најважната чест што ѝ се давало на католичка дама во тоа време. Папата Пиј XII, во телеграма со сочувство испратена до нејзиниот син Умберто II по смртта на кралицата, ја опишал како „Дама на добротворна работа“.
Втора светска војна
[уреди | уреди извор]Во 1939 година, три месеци по германската инвазија на Полска и објавувањето на војна од страна на Обединетото Кралство и Франција, Елена напишала писмо до шесте европски жени од кралското семејство - две монарси (кралицата Вилхелмина од Холандија и Големата војвотка Шарлот од Луксембург) и четири сопруги (кралицата Александрина од Данска, кралицата Елизабета од Белгија, Марија, кралица-мајка на Југославија и ќерката на Елена, кралицата Јована од Бугарија) - чии земји сè уште останале неутрални, барајќи нивна поддршка во обид да се спречи големата трагедија во која се претворила Втората светска војна.
Таа влијаела врз својот сопруг да лобира кај Бенито Мусолини, премиерот на Италија, за создавање на независно Кралство Црна Гора во 1941 година. Во 1943 година таа последователно го овозможила ослободувањето од германски затвор на нејзиниот внук, принцот Михаил од Црна Гора, и неговата сопруга, Женевјев. Принцот Михаил бил затворен откако одбил да стане крал на Црна Гора под заштита на Италија.
На 25 јули 1943 година, Виктор Емануел III го уапсил Бенито Мусолини. Кралот го напуштил Рим на 9 септември за да избега во Бриндизи со помош на сојузниците, а Елена го следела својот сопруг во неговото бегство. Спротивно на тоа, на 23 септември нивната ќерка Мафалда била уапсена од нацистите и испратена во концентрациониот логор Бухенвалд, каде што починала во 1944 година.
Прогонство и смрт
[уреди | уреди извор]По војната, на 9 мај 1946 година, Виктор Емануел III абдицирал во корист на нивниот син Умберто, а поранешниот крал ја презел титулата гроф од Поленцо. На 2 јуни 1946 година, референдумот резултирал со тоа што 54 проценти од гласачите се залагале за италијанска република наместо за монархијата. Републиката била официјално прогласена четири дена подоцна, а владеењето на Савојската династија над Италија формално завршила на 12 јуни 1946 година. Елена и Виктор Емануел III отишле во Египет, каде што биле пречекани со големи почести од кралот Фарук, но биле принудени да го живеат остатокот од животот во егзил. Виктор Емануел III починал една година подоцна од белодробна конгестија во Александрија. Елена останала во Египет кратко време пред да се пресели во Франција. Таму, во Монпелје, ѝ била дијагностицирана тешка форма на рак и починала во ноември 1952 година од белодробна емболија за време на операција.[5]
65 години по нејзината смрт, на 15 декември 2017 година, останките на Елена биле репатрирани од Монпелје, во светилиштето Викофорте, во близина на Торино. Останките на Виктор Емануел III биле пренесени два дена подоцна од Александрија и погребани покрај нејзините.[6]
Процес на беатификација
[уреди | уреди извор]Како признание за нејзината голема вера и добротворните активности што ги поддржувала, папата Пиј XI ѝ ја доделил највисоката чест во тоа време за жена, Златната роза на христијанството, и тоа двапати, во 1930 и 1937 година. Во 2001 година, по повод отворањето на прославите за 50-годишнината од смртта на кралицата Елена, епископот од Монпелје го отворил епархискиот процес за нејзина беатификација. Со отворањето на нејзината кауза, таа ја добила титулата Слуга Божји.[7]
Деца
[уреди | уреди извор]Кралот Виктор Емануел III од Италија и кралицата Елена имале 5 деца:
- Принцеза Јоланда Маргерита Милена Елизабета Романа Марија од Савој (1 јуни 1901 – 16 октомври 1986 година), омажена за Џорџо Карло Калви, гроф од Берголо (1888–1978), со потомство;
- Принцеза Мафалда Марија Елизабета Ана Романа од Савоја (19 ноември 1902 – 28 август 1944), омажена за принцот Филип од Хесен (1896–1980), со потомство;
- Принц Умберто Никола Томазо Џовани Марија Савојски, принц од Пиемонт, подоцна Умберто II, крал на Италија (15 септември 1904 – 18 март 1983) оженет со принцезата Мари Хозе од Белгија (1906–2001), со потомство;
- Принцеза Џована Елизабета Антонија Романа Марија Савојска (13 ноември 1907 – 26 февруари 2000), мажена за Борис III, крал на Бугарија (1894–1943), со потомство;
- Принцеза Марија Франческа Ана Романа Савојска (26 декември 1914 – 4 декември 2001), омажена за принцот Луиџи од Бурбон-Парма (1899–1967), со потомство.
Принцезата Јоланда
Принцезата Мафалда
Умберто II како дете
Принцезата Џована
Принцезата Марија Франческа (17 јули 1917)
Грб и монограм
[уреди | уреди извор]
Грб на сојузот на кралот Виктор Емануел III и кралицата Елена
Кралски монограм на кралицата Елена.
Кралски монограм на кралицата Елена.
Почести
[уреди | уреди извор]Национални
[уреди | уреди извор]
Династија Петровиќ-Његош: Голем крст од редот на принцот Данило I, специјална класа[8]
Савојска династија: Голем кордон од Кралскиот ред на Светите Маврикиј и Лазар[8][9]
Ватикан
- Света Столица: Голем крст од редот на Златната маица[8][10]
- Света Столица: Витез од орденот на честа[11]
Суверен воен ред на Малта: Голем крст на правдата од Суверениот воен ред на Малта, 1-ва класа[8][12]
Странски
[уреди | уреди извор]
Австриско царско и кралско семејство:
Баварско кралско семејство: Дама Голем крст од кралскиот ред на Тереза[8]
Бугарско кралско семејство:
Трет Рајх: Голем Офицер на Орденот за социјална помош, специјална класа
Иран: Орден на Сонцето, 1-ва класа[18]
Јапонија: Голем Кордон на Орденот на Скапоцената Круна, 11 јуни 1909 година[19]
Шпанско кралско семејство: Голем Крст на Кралскиот Орден на Кралицата Марија Луиза[8]
Југословенско кралско семејство: Голем Крст на Кралскиот Орден на Свети Сава[20]- Света Столица: Добитник на Златна Роза (двапати).[8]
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ http://www.stadtarchiv-schaffhausen.ch/online_archivp/daten/sharch3_d5.php?startSequence=1&level1_ID=6&level2_ID=33&level3_ID=245&level4_ID=1257
- ↑ ELENA di Savoia, regina d'Italia. di Isabella Bellini – Enciclopedia Italiana (1932)
- ↑ „Italian king's reburial reopens old wounds“. BBC News. 19 December 2017. Посетено на 28 July 2024.
- ↑ Durland, Kellogg: Royal romances of to-day, New York, Duffield, 1911
- ↑ Paolo Griseri (17 December 2017). „Il fascismo, le leggi razziali, la fuga“. La Repubblica. Посетено на 18 December 2017.
- ↑ Nicole Winfield. „Remains of Exiled Italian King to be Returned after 70 years“. ABC News. Архивирано од изворникот на 17 December 2017. Посетено на 17 December 2017.
- ↑ „Elena di Savoia“. Amici del Montenegro. Посетено на 2025-01-14.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 „SAVOIA“. Genmarenostrum.com. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „König Vittorio Emanuele III. und Königin Elena von Italien, King and Queen of Italy“. Flickr.com. 14 June 2009. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „Official Visit Of The House Of Savoy To Pius Xi Pictures“. Getty Images. 16 March 2012. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „Photographic image“. Imgc.allpostersimages.com. Архивирано од изворникот (JPG) на 26 October 2017. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „Photographic image“ (JPG). Numismaticatrionfale.com. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „Ritter-orden“, Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie, Vienna: Druck und Verlag der K.K. Hof- und Staatsdruckerei, 1918, стр. 328
- ↑ „Mussolini In Spotlight Over Affair Claims Pictures“. Getty Images. Архивирано од изворникот на 16 April 2016. Посетено на 25 October 2017.
- ↑ „The Glittering Casa Savoia, a selection of Italian royal pictures (4)“. Angelfire.com. 1 January 2010. Посетено на 28 November 2016.Предлошка:Self-published source
- ↑ „The Glittering Casa Savoia, a selection of Italian royal pictures (6)“. Angelfire.com. 1 January 2010. Посетено на 28 November 2016.Предлошка:Self-published source
- ↑ „Български: Азбучник на ордена "Свети Александър", 1912–1935 г., XIII том“.
- ↑ „صفحه پیدا نشد | دوران قاجار“. Архивирано од изворникот на 2020-05-11. Посетено на 2016-04-02.
- ↑ 刑部芳則 (2017). 明治時代の勲章外交儀礼 (PDF) (јапонски). 明治聖徳記念学会紀要. стр. 157.
- ↑ „The Royals Of Italy After A Reception On Campidoglio Pictures“. Getty Images. 16 March 2012. Посетено на 25 October 2017.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Елена Црногорска на Ризницата ?- The Njegoskij Fund Public Project : Private family archives-based digital documentary fund focused on history and culture of Royal Montenegro.
- Crnogorska princeza Jelena Архивирано на 22 март 2008 г.
Елена Црногорска Роден(а): 8 јануари 1873 Починал(а): 28 ноември 1952 | ||
| Претходник Маргерита Савојска |
Кралица на Италија 29 јули 1900 – 9 мај 1946 |
Наследник Мери-Хосе Белгиска |
| Претходник Менен Асфа |
Царица на Етиопија (Не е меѓународно признато)''' 9 мај 1936 – 5 мај 1941 |
Наследник Менен Асфа |
| Претходник Жералдин Апони де Нагјапони |
Кралица на Албанија 16 април 1939 – 8 септември 1943 |
Титулата е укината |