Елена Задарска
| Елена Задарска | |
|---|---|
 Биста на кралицата Елена од Иван Мирковиќ, направена за илјадагодишнината на нејзината смрт. | |
| Владетелка на Хрватска | |
| Регенство | 969–976 |
| Кралица консорт на Хрватска | |
| На позиција | 949–969 |
| Крунисување | 949 |
| Роден(а) | Задар |
| Починал(а) | 8 октомври 976 |
| Почивалиште | |
| Сопружник | Михајло Крешимир II |
| Династија | Трпмировиќ (по брак) Мадијевци (по раѓање) |
Елена Задарска (почината на 8 октомври 976), позната и како Елена Славна (хрватски: Jelena Slavna) — кралица на Кралството Хрватска, како сопруга на кралот Михајло Крешимир II, од 946 до 969 година, период кој бил обележан со „мир, ред и брз раст“.[1] Таа била регент на Хрватска по смртта на нејзиниот брачен другар за време на детството на нејзиниот син Стјепан Држислав, и владеела од 969 до 976 година.[2]
Животопис
[уреди | уреди извор]Се смета дека потекнувала од старото патриско семејство Мадијевци од Задар. Се омажила за Михајло Крешимир II и станала кралица консорт во 949 година.
Таа станала кралица владетел на Хрватска по смртта на нејзиниот сопруг во 969 година. Бидејќи нејзиниот сопруг го наследил нивниот малолетен син, таа станала регент на Хрватска во име на нејзиниот син.[2][3] Како таква, таа владеела до сопствената смрт.
Регентство
[уреди | уреди извор]Според Historia Salonitana на Тома Архиѓаконот од 13 век, кралицата Елена ги изградила црквите Свети Стефан и Света Марија во Салона (денешен Солин). Атриумот на Свети Стјепан станал Мавзолеј на хрватските кралеви и е зачуван до денес.[4]
... sancti Stephani et sancte Marie in Salona cum omnibus earum bonis. Has siquidem ecclesias edificauit et dotauit quedam Helena regina, donans eas Spalatine sedi iure perpetuo possidendas. Que ob reuerentiam regalium sepulchrorum concesse fuerant quibusdam regularibus ad tempus, qui assidue in eis officiorum ministeria exercebant. Ibi namque magnificus uir Cresimirus rex, in atrio uidelicet basilice sancti Stephani, tumulatus est cum pluribus aliis regibus et reginis.[4]
Елена одиграла централна улога во обединувањето на хрватските и латинските елементи во Кралството, поставувајќи ја основата за нејзиниот син, Стјепан Држислав, да преземе суверенитет над далматинската тема (која била под номинална византиска власт).
Епитаф
[уреди | уреди извор]Елена починала во октомври 976 година и била погребана до нејзиниот сопруг во Сент Мери. Кралскиот натпис на нејзиниот саркофаг бил епитаф, кој бил откриен и толкуван од археолозите. Епитафот, кој фрлил светлина врз генеалогијата на раните хрватски владетели, бил откриен од Дон Фране Булиќ на 28 август 1898 година. Епитафот покажува и дека постарите владетели, пред нејзиниот син Стефан Држислав, ја носеле титулата кралеви. Латинскиот и македонскиот превод на епитафот гласат:
IN HOC TUMULO QUIESCIT HELENA FAMOSA, QUE FUIT UXOR MIHAELI REGI, MATERQUE STEFANI REGIS, HABENAS RENUIT REGNI. VIII IDUS MENSIS OCTOBRIS IN PACE HIC ORDINATA FUIT ANNO AB INCARNATIONE DOMINI DCCLXXVI INDICTIONE IV, CICLO LUNARE V, EPACTA XVII, CICLO SOLARI FIT PUPILLORUIM TUTORQUE VIDUARUM. ICQUE ASPICIENS VIR ANIME DIC MISERERE DEUS.[5]
Во овој гроб почива познатата Елена која била сопруга на кралот Михајло и мајка на кралот Стјепан. Таа управувала со кралството. На осмиот ден пред Идите од октомври, таа била погребана овде во мир 976 години од четвртата индикација по воплотувањето на Господ, во петтиот циклус на Месечината, седумнаесеттиот епакт и петтиот циклус на Сонцето кој е истовремен со шестиот. А таа која во текот на животот била кралица, била и мајка на сирачиња и заштитничка на вдовиците. Кој гледа (оттука) нека рече: „Господи, помилуј ја нејзината душа!“.[5][6]
Галерија
[уреди | уреди извор]
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Budak, Neven (2007). „Foundations and Donations as a Link between Croatia and the Dalmatian Cities in the Early Middle Ages (9th-11th c.)“. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 55 (4): 483–490. ISSN 0021-4019.
- 1 2 Homza, Martin (2017-01-01), „Christian Female Ruler Archetype of Empress St. Helena“, Mulieres suadentes - Persuasive Women (англиски), Brill: 33–79, ISBN 978-90-04-33813-5, Посетено на 2024-05-13
- ↑ Homza, Martin (2017-01-01), „Adelaide, Princess of Cracow and Wife of Grand Duke of Hungary Geza: On the Problem of Fictivity and Reality in East-Central European Medieval Narratives“, Mulieres suadentes - Persuasive Women (англиски), Brill: 169–210, ISBN 978-90-04-33813-5, Посетено на 2024-05-21
- 1 2 Archdeacon, Thomas (2003). Olga Perić, Mirjana Matijević-Sokol, Radoslav Katičić (уред.). Historia Salonitana. Split: Književni krug. стр. 80–81. ISBN 953-163-189-1.CS1-одржување: повеќе имиња: список на уредници (link)
- 1 2 Matijević-Sokol, Mirjana (1999). „Latin inscriptions“. Во Ivan Supičić (уред.). Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey (англиски). London, Zagreb: Philip Wilson Publishers, AGM. стр. 245. ISBN 0856674990.
- ↑ „Muzej Hrvatskih arheoloških spomenika, Sarkofag kraljice Jelene“. Архивирано од изворникот на 2010-02-15. Посетено на 2009-11-24.