Економска и монетарна унија на Европската Унија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Економската и монетарна унија на Европската Унија (ЕМУ) претставува општ израз кој ја опфаќа групата на политики насочени кон конвергентност на економиите на сите членки на Европската Унија.

Историја[уреди | уреди извор]

Идејата за воспоставување на економска и монетарна унија во Европа датира уште од средината на минатиот век. Првите обиди да се креира економска и монетарна унија се опишани во Вернеровиот извештај (Werner Report) од 1970 година, кој предвидувал комплетирање на Унијата во три фази до 1980 година. Во 1979 година, државите-членки на тогашната Европска заедница, едногласно донесле одлука за воспоставување на Европскиот монетарен систем (ЕМС). ЕМС претставувал систем на фиксни но проенливи девизни курсеви (интервалите на дозволените флуктуации биле поставени на +/- 2,25%) на европските валути, концентрирани околу централната едница наречена ЕЦУ (European Currency Unit). Ваквиот систем се темелел на механизмот на девизни курсеви (Exchange Rate Mechanism), според кој, меѓусебните флуктуации на курсевите на европските валути биле строго ограничени во многу тесен распон, додека нивното движење на светските пазари било оставено да се формира слободно. Овој механизам популарно бил нарекуван „змија“.[1] [2] Сепак, ЕМС бил повеќе од механизам на девизни курсеви, бидејќи го опфаќал и прилагодувањето на монетарни и економски политики како инструменти за остварување на стабилност на девизните курсеви. Како резултат на тоа, стапките на инфлација брзо се намалувале, при што следело подобрување на целопкупните економски резултати на земјите-членки и била обезбедена заштита на интра-европската трговија.[3]

Фази за спроведувањето на ЕМУ[уреди | уреди извор]

Нови посериозни обиди за креирање на Економска и монетарна унија следеле во 1986 година, со поставувањето на темелите на единствениот пазар, кога се согледала потребата од единствена валута за земјите-членки. Сепак, можеби најбитниот момент во историјата на Европска унија е поврзан со тогашниот претседател на Европската комисија, Жак Делор и извештајот што неговиот комитет го изготви, познат како „Делоровиот извештај“. Извештајот препорачува три фази за формирање на економска и монетарна унија:

  • Во првата фаза (1990 - 1993), фокусот е ставен на комплетирање на единствениот европски пазар, отстранување на сите внатрешни бариери во поглед на размена на добра, услуги, капитал, како и слободно движење на луѓето, намалување на диспаритетите помеѓу економските политики на земјите-членки како и отстранување на сите бариери за финансиска интеграција и зајакнување на монетарната соработка.
  • Втората фаза (1994 - 1998), е претставена како транзиционен период, во кој се воспоставува основната организациска структура за формирање на европска монетарна унија и се вршат други технички подготовки за воведување на заедничка валута, се врши контрола на буџетските дефицити, односно се промовира конвергенција на економските и монетарните политики на земјите-членки, и се формира Европскиот монетарен институт (ЕМИ) чија задача беше поврзана со успешно формирање на Европскиот систем на централни банки и зголемување на соработката помеѓу националните централни банки, што значи дека ЕМИ претставуваше една платформа за комуникација и соработка.
  • Во третата фаза (1999) се врши фиксирање на девизните курсеви на земјите-членки, пренос на суверенитетот во поглед на креирање на монетарната политика од страна на националните централни банки до единствена Европска централна банка, и се разбира завршетокот на оваа фаза е во воспоставување на една единствена заедничка валута.

Трета фаза од ЕМУ[уреди | уреди извор]

Критериумите за конвергенција се однесуваат на условите кои секоја земја-членка на ЕУ треба да ги исполни пред да приклучи кон монетарната унија. Постојат четири такви критериуми:[4]

  • Ценовна стабилност. Првиот критериум - ценовна стабилност, се однесува на инфлација, односно на ниво на раст на цени. Според него, се предвидува државата која сака да се приклучи кон монетарната унија, не би требало да го помине агрегатниот просек од три најниски стапки на инфлација остварени од земји-членки на ЕУ за повеќе од 1,5 процентни поени.
  • Долгорочна номинална каматна стапка. Вториот критериум се однесува на долгорочната каматна стапка, и се бара од државите да не го надминуваат просекот на трите најниски каматни стапки постигнати од државите за повеќе од 2 процентни поена. Со овој критериум се избегнуваат приврмено исполнување на првиот, односно привремено спуштање на нивото на инфлација.
  • Стабилност во девизниот курс. Третиот критериум се однесува на стабилност на девизниот курс и според него се условува членство во Механизмот на девизните курсеви (ЕРМ), и од државите се бара двегодишно членство без флуктуација во девизниот курс на сопствената валута за +/- од 2,25%. Сепак, во пракса како дерогација од оваа правило се сметала флуктуација на валутата за повеќе од +/- 6%. За некои држави овој критериум беше спуштен на ниво од +/- 15%.
  • Стабилна и солидна фискална позиција. Последниот критериум се однесува на стабилни јавни финансии, и според него се одредува нивото на буџетскиот дефицит и јавниот долг. Плафонот е поставен на 3% од БДП за буџетскиот дефицит (германско златно правило), а јавниот долг не треба да надмине 60% од БДП.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Секуловска-Габер, Билјана, Меѓународни организации и интеграции, Економски Факултет, Скопје, 2003, стр. 149.
  2. The European Central Bank, The Euro system, The European System of Central Banks, Imprimerie Centrale, Luxembourg, 2011, p. 4-7.
  3. Scheller K., Hanspeter, The European Central Bank: History, Role and Functions (2nd Revised Edition), ECB, 2006, p. 19-20.
  4. Scheller K. Hanspeter, The European Central Bank: History, Role and Functions, 2nd Revised Edition, ECB, 2006, стр. 34-37.