Економија на Црна Гора

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Економија на Црна Гора
Podgorica National bank of Montenegro.JPG
ВалутаЕвро (EUR)
Фискална годинаКалендарска година
Трговски организацииЦЕФТА, СТО
Статистика
БДП$5.389 милијарди (ном. 2018)[1]
$11.75 милијарди (ПКМ, 2018)[1]
Пораст на БДП2.9% (2016) 4.7% (2017)
3.8% (2018e) 2.8% (2019f) [2][3]
БДП по глава на жител$8,644 (2018 )[1]
$18,861 (2018 )[1]
БДП по секторЗемјоделство: 7,5%
Индустрија: 15,9%
Услуги: 76,6% (2016)[3]
Инфлација1,9% (2019 )[1]
2,8% (2018)[1]
2,4% (2017)[3]
Сиромашно население8,6% (2013)[3]
Џиниев коефициентpositive decrease 31.9 medium (2014, Светска банка)[4]
Работна сила273,200 (2017 )[3]
Работна сила
по занимање
Земјоделство: 7.9%
Индустрија: 17.1%
Услуги: 75% (2017 )[3]
Стапка на невработеностpositive decrease16.1% (2017 )[3]
Просечна бруто плата$906 (јули 2017)[5]
Просечна нето плата$605 (јули 2017)[5]
Водечки индустриичелик, алуминиум, земјоделска обработка, стока за широка потрошувачка, туризам
Ранг според Ease of Doing Business51-во (2017)[6]
Надворешност
Извоз $422.2 милиони (2017 )[3]
Извозни добраN/A
Главни извозни партнери Србија 22.7%
 Хрватска 22.7%
 Словенија 7.8% (2012 )[7]
Увоз$2.618 милијарди (2017)[3]
Увозни добраХрана, нафтени продукти, природен гас, облека, индустриски производи.
Главни увозни партнери Србија 29.3%
 Унгарија 10.9%
 Грција 8.7%
 Кина 7.1% (2012 )[8]
Странски директни инвестиции $737.7 милиони (31 декември 2017 )[3]
Странски: $39.77 милиони (31 декември 2017 )[3]
Бруто надворешен долгнагативен пораст $2.516 милијарди (31 декември 2017 )[3]
Јавни финансии
Јавен долгнагативен пораст67.2% од БДП (2017)[3][note 1]
Приходи$1.78 милијарди (2017)[3]
Расходи$2.05 милијарди (2017)[3]
Кредитен рејтингСтандард и Пурс:[9]
BB+ (домашен)
BB (надворешен)
BB+ (Проценка)
Outlook: Negative[10]
Moody's:[10]
Ba3
Outlook: Negative
Девизни резерви $1.077 милијарди (31 декември 2017 )[3]
Главен извор на податоци: Светска книга на факти на ЦИА
Сите вредности, освен ако не е запишано поинаку, се во ам. долари

Економијата на Црна Гора — претежно е базирана на услуги, и делумно се наоѓа во процес на економска транзиција. Економијата на оваа мала балканска држава се опоравува од влијанието на Југословенските војни, период кога започнал падот на индустријата по распадот на СФРЈ и економските санкции на ООН.

Историја[уреди | уреди извор]

Како релативно мало кнежество и царство, Црна Гора ги направила своите први чекори кон индустриска економија кон 20 век. Причините за ова релативно доцнење лежат во малата популација, недостигот на суровини, неразвиената сообраќајна мрежа и релативно ниската стапка на инвестиции. Сепак, ова доцнење во индустријализацијата имало свои позитивни ефекти - Црна Гора преживеала како специфична еколошка оаза.

Првите фабрики биле изградени во Црна Гора во првата деценија на 20 век, по што следувале дрвни мелници, рафинерија за нафта, пиварница и електрични централи. Оваа кратка еволуција на индустриската економија била прекината од нови војни - Прва балканска војна (1912-1913), по што следувале Првата светска војна и Втората светска војна. Помеѓу двете светски војни, земјоделството ја задржало својата доминантна позиција во националната економија, додека единствените преостанати индустриски постројки биле дрвни мелници, фабрики за тутун, пиварници и солани.

СФР Југославија[уреди | уреди извор]

Економијата постигнала голем напредок по Втората светска војна, бидејќи Црна Гора станала дел од СФРЈ. Во периодот по Втората светска војна, Црна Гора доживеала период на брза урбанизација и индустријализација. Се појавил индустриски сектор за производство на електрична енергија, челик, алуминиум, рударство, шумарство и преработка на дрво, текстил и производство на тутун, додека трговијата, а особено туризмот станале сè поважни до крајот на 1980-тите.

СР Југославија[уреди | уреди извор]

Поради својата поволна географска местоположба (пристап до Јадранското Море и Скадарското Езеро), Црна Гора станала центар за шверцска активност. Целокупното црногорско индустриско производство било запрено, а главната економска активност на републиката станала шверц на кориснички стоки - особено бензин и цигари, кога нивните цени особено се зголемиле. Ова станало де факто легализирана практика и траело со години.

Во 1997 година, Мило Ѓукановиќ ја презел контролата над владејачката партија ДПС и започнал со прекин на врските со Србија. Тој ги обвинил политиките на Слободан Милошевиќ за севкупниот пад на црногорската економија. Возвратната инфлација ја натерало црногорската влада да ја доларизира економијата, усвојувајќи ја германската марка еднострано, и инсистирајќи на поголема контрола врз економската судбина на земјата. Ова на крајот резултирало со создавање на Србија и Црна Гора, лабава унија во која црногорската влада имала доминантна одговорност за своите економски политики.

Ова било проследено со спроведување на побрза и поефикасна приватизација, усвојување на реформаторско законодавство, воведување на ДДВ. Кога германската марка била заменета со еврото, и покрај приговорите од Брисел, еврото станала официјална валута на земјата. Владата воспоставила среднорочен план за економски реформи, популарно нарекуван „Агендата“.

И покрај спроведувањето на реформските закони и приватизацијата на повеќето компании во јавна сопственост, животниот стандард на Црногорците во овој период значително не се подобрил. Владата, со Мило Ѓукановиќ сé уште како премиер, го обвинила бавниот напредок поради Србија. Некои аргументи за поддршка на оваа позиција биле дека надворешниот долг е поголем во Србија за една третина, дека невработеноста е значително пониска во Црна Гора. Исто така, се тврдело дека проблематичната соработка на српската влада со Хашкиот трибунал за воени злосторства, тековниот процес на статусот на Косово и општите политички превирања во Србија ја попречуваат привлечноста на Црна Гора за инвеститорите и го одложуваат својот напредок кон полноправно членство во Европската унија и НАТО.

Црна Гора[уреди | уреди извор]

Референдумот за независност се одржал на 21 мај 2006 година, во кој народот на Црна Гора гласал со видно мнозинство во корист на независноста на Црна Гора од Србија.

По референдумот за независност, црногорската економија продолжила да се трансформира, со прогласена цел да стане елитна туристичка дестинација и да се приклучи кон Европската унија. Биле направени напори за привлекување странски инвеститори во туризмот, како и во големи инфраструктурни проекти, кои се потребни за да се олесни развојот на туризмот.

Црна Гора доживеала бум во недвижности во 2006 и 2007 година, кога богатите Руси, Британци и други започнале да купуваат имот на црногорскиот брег. Црна Гора, од 2008 година, добила повеќе странски инвестиции по глава на жител отколку која било друга нација во Европа. Поради странските директни инвестиции, црногорската економија пораснала со многу брзо темпо во последниве години. Сепак, рецесијата на крајот на 2000-тите неизбежно го забавила растот, бидејќи најголемите гринфилд инвестиции (развој на Велика Плажа, Ада Бојана, Буљарица, Јаз, изградба на автопатот Бар-Бољаре, нови електрани) можело да се одложи. Рецесијата, исто така, сериозно наштетила на фабриката за алуминиум во Подгорица, изградена во 1969 година и најголем единствен учесник во БДП и главен извозник.

Во првата половина на 2012 година, Црна Гора извезила стоки (претежно метали) во вредност од 182,3 милиони евра, што е за 14,6% помалку во однос на истиот период од претходната година. Главните извозни партнери биле Хрватска (47,2 милиони евра), Србија (36,8), Босна и Херцеговина и Унгарија (12,7). Увозот (претежно храна, нафта и електрична енергија) изнесувал 864,9 милиони евра, што е за 2,6% повеќе од истиот период претходната година. Најголеми увозни партнери биле Србија (249,2 милиони евра), Грција (73), Босна и Херцеговина (59,8)[11].

Банкарскиот сектор на Црна Гора е високо концентриран со висок удел на странски капитал. Банките во Црна Гора обично функционираат како универзални банки, обезбедувајќи малопродажни и корпоративни банкарски производи и услуги. Во текот на последните години (2007-2016), банките привлекуваат депозити од резидентите и нерезидентите. Поголемиот дел од банките нудат сметки за нерезиденти, обично на физички и правни лица[12].

Оданочување[уреди | уреди извор]

Приходната даночна стапка од 9% се применува за месечен личен бруто приход помал од 751 ЕУР месечно, а даночна стапка од 11% за приходи над 751 ЕУР, во 2013 година била стапка од 15%[13]. Дополнителниот приход објавен во годишната даночна пријава исто така е предмет на даночна стапка од 9%[14].

Забелешки[уреди | уреди извор]

  1. податоците опфаќаат општ владин долг и вклучуваат должнички инструменти издадени (или поседувани) од страна на владини субјекти, освен државната каса; податоците вклучуваат благајнички долг што го поседуваат странски субјекти; податоците ги вклучуваат долгот издаден од субнационални субјекти, како и внатрешниот долг; внатрешниот владин долг се состои од задолжувања на државните обврзници од вишоците во социјалните фондови, како што се пензиите, медицинската нега и невработеноста; должничките инструменти за социјалните фондови не се продаваат на јавни аукции

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 "World Economic Outlook Database, October 2018". IMF.org. International Monetary Fund. конс. 19 March 2019. 
  2. "January 2019 Global Economic Prospects -- Darkening Skies p. 74" (PDF). openknowledge.worldbank.org. World Bank. конс. 19 March 2019. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 "The World Factbook". CIA.gov. Central Intelligence Agency. конс. 23 January 2019. 
  4. "GINI index (World Bank estimate)". data.worldbank.org. World Bank. конс. 23 January 2019. 
  5. 5,0 5,1 Prosječne zarade (Plate) Jul 2017.godine“, „monstat.org“, 30 август 2017 (посет. 12 септември 2017 г). (на Montenegrin)
  6. "Ease of Doing Business in Montenegro". Doingbusiness.org. конс. 2017-01-23. 
  7. "Export Partners of Montenegro". CIA World Factbook. 2012. конс. 2013-06-21. 
  8. "Import Partners of Montenegro". CIA World Factbook. 2012. конс. 2013-07-24. 
  9. "Sovereigns rating list". Standard & Poor's. конс. 26 May 2011. 
  10. 10,0 10,1 How Fitch, Moody's and S&P rate each country's credit rating“, „The Guardian“, 15 април 2011 (посет. 31 мај 2011 г).
  11. B92, Crna Gora najviše uvozi iz Srbije, 26.07.2012
  12. Offshore Banking in Montenegro
  13. https://web.archive.org/web/20131203023417/http://www.mipa.co.me/page.php?id=7
  14. https://home.kpmg.com/xx/en/home/insights/2015/11/montenegro-income-tax.html

Надворешни врски[уреди | уреди извор]