Прејди на содржината

Едвард Томас

Од Википедија — слободната енциклопедија
Едвард Томас
Едвард Томас во 1905 година
Роден/аФилип Едвард Томас
3 март 1878(1878-03-03)
Ламбет, Сари, Англија
Починат/а9 април 1917(1917-04-09) (возр. 39)
Arras, Па де Кале, Франција
ПсевдонимЕдвард Томас, Едвард Иствеј
Занимање
  • Новинар
  • есеист
  • поет
ЖанрПоезија за природата, воена поезија
Предметприрода, војна
Сопруг/а
Хелен Нобел
​
(в. 1899)​
Деца3

Филип Едвард Томас (роден на 3 март 1878 — починал на 9 април 1917) — британски писател на англиска поезија и проза. Понекогаш се смета за воен поет, иако сосема мал дел од неговите песни се занимаваат директно со неговите воени искуства. Започнал да пишува поезија дури на 36-годишна возраст, но дотогаш веќе бил плоден критичар, биограф, писател за природата и патеписец две децении. Во 1915 година, се пријавил во британската армија да се бори во Првата светска војна и бил убиен во акција за време на Битката кај Арас во 1917 година, кратко откако пристигнал во Франција.

Животот и кариерата како војник

[уреди | уреди извор]

Позадина и ран живот

[уреди | уреди извор]
Томас на 3 години

Едвард Томас бил син на Мери Елизабет Таунсенд и Филип Хенри Томас, државен службеник, автор, проповедник и местен политичар. Роден е во Ламбет, област во денешен јужен Лондон, претходно во Сари.[1] Се школувал во училиштето Белвил, граматичкото училиште Батерси и училиштето „Св. Павле“, сите во Лондон.

Семејството на Томас било претежно велшко.[2] Од неговите шест прадедовци за кои се пронајдени информации, петмина се родени во Велс, а еден во Илфракомб. Неговите баби и дедовци исто така се родени и израснати во Велс. Неговите баба и дедо од таткова страна живееле во Тредегар. Неговата баба, Рејчел Филипс, е родена и израсната таму, додека неговиот дедо, Хенри Томас, кој бил роден во Нит, работел таму како рудар, а потоа како монтер на машини. Нивниот син, Филип Хенри, кој бил татко на Едвард Томас, е роден во Тредегар и ги поминал своите рани години таму.[3]

Дедото на Томас по мајчина линија бил Едвард Томас Таунсенд, син на Маргарет и советникот Вилијам Таунсенд, трговец од Њупорт и активен во либералната политика. Неговата баба по мајчина линија била Катерина Марендаз, од Маргам, каде што нејзиното семејство работело како закупец на земјоделски производи барем од крајот на 1790-тите. Нивната ќерка, Мери Елизабет Таунсенд, се омажила за Филип Хенри Томас. Мери и Филип биле родители на Едвард Томас.

Иако таткото на Едвард Томас, Филип Хенри Томас, го напуштил Тредегар и се прселил во Свиндон (а потоа и за Лондон) во раните тинејџерски години, „велшката врска била... трајна“. Тој продолжил во текот на целиот свој живот да ги посетува своите роднини во јужен Велс. Неговите чувства кон Велс се манифестирале и на други начини. Имало чести патувања до Мертир за да држи предавања во име на Етичкото друштво, па дури и посета во 1906 година на Националниот Ајстедфорд во северен Велс. Филип Хенри Томас „вредно ги негувал своите велшки врски“, толку многу што Едвард Томас и неговите браќа можеле дури и да се пофалат дека нивниот татко го познавал Дејвид Лојд Џорџ.

Како и неговиот татко пред него, Едвард Томас продолжил во текот на целиот свој живот [4] да ги посетува своите роднини и пријатели во Аманфорд, Њупорт, Свонси и Понтардуле. Томас, исто така, уживал дваесетгодишно пријателство со далечен роднина, учителот, теолог и поет, Џон Џенкинс (Гвили), од Хенди, веднаш преку границата на округот од Понтардуле. Елегијата на Гвили за Томас ги опишува големиот број на прошетки што ги правеле заедно во селата околу Понтардуле и Аманфорд.[5] Таква била врската на семејството со овој дел од Велс што тројца од браќата на Едвард Томас биле испратени на училиште во Академијата Вотцин Вин во Аманфорд, каде што Гвили бил директор во текот на 1908 година.

Од Оксфорд до Адлестроп

[уреди | уреди извор]
Томас како студент во 1899 година

Помеѓу 1898 и 1900 година, Томас бил научник по историја на Линколновиот колеџ во Оксфорд.[6] Во јуни 1899 година, тој се оженил со Хелен Беренис Нобл (1877–1967) [7][8] во Фулам, додека сè уште бил студент, и бил решен да го живее животот според перото. Потоа работел како рецензент на книги, рецензирајќи до 15 книги секоја недела.[9] Тој веќе бил искусен писател до почетокот на војната, објавувајќи широко како книжевен критичар и биограф, како и пишувајќи за селскиот свет. Тој исто така напишал роман, „Среќните Морганови“ (1913), „книга со восхитувачки неред“.

Томас работел како литературен критичар за „Daily Chronicle“ во Лондон и станал близок пријател на велшкиот поет Вилијам Дејвис, чија кариера ја развил речиси сам. Од 1905 до 1906 година, Томас живеел со својата сопруга Хелен и нивните две деца на фармата Елсес во близина на Севеноукс, Кент. Изнајмил мала куќичка во близина на Дејвис и го негувал своето пишување најдобро што можел. Во една прилика, Томас организирал изработка, од страна на местен колар, на импровизирана дрвена ногарка за Дејвис.

Во 1906 година, семејството се преселило во Стип, Ист Хемпшир, на периферијата на пазарниот град Питерсфилд - привлечени од пејзажот, неговите врски со Лондон и школувањето во иновативното приватно училиште за мешано образование Бедејлс. Тие живееле во и околу Стип во текот на следните десет години во три одделни домови, сè до 1916 година, кога се преселиле во Есекс по регрутирањето на Томас. Нивното трето дете, Мајфанви, се родило во август 1910 година.[10]

Иако Томас сметал дека поезијата е највисоката форма на книжевност и редовно ја рецензирал, тој самиот станал поет дури кон крајот на 1914 година [9] кога живеел во Стип, и првично ја објавувал својата поезија под името Едвард Иствеј. Американскиот поет Роберт Фрост, кој во тоа време живеел во Англија, особено го охрабрил Томас (тогаш попознат како критичар) да пишува поезија, а нивното пријателство било толку блиско што двајцата планирале да живеат еден до друг во Соединетите Американски Држави.[11] Најпознатата песна на Фрост, „Патот што не е поминат“, била инспирирана од прошетките со Томас и неодлучноста на Томас за тоа кој пат да го избере.

До август 1914 година, селото Дајмок во Глостершир станало дом на голем број книжевни личности, вклучувајќи ги Ласелс Аберкромби, Вилфрид Гибсон и Роберт Фрост. Едвард Томас бил гостин во тоа време.[12]

Томас ја овековечил (денес напуштената) железничка станица во Адлестроп во песна со исто име откако неговиот воз застанал на станицата Котсволдс на 24 јуни 1914 година, кратко пред почетокот на Првата светска војна.[13]

Воена служба

[уреди | уреди извор]
Неговиот спомен-камен во близина на Стип

Томас се пријавил во 21-виот полк за специјални воздухопловни служби во јули 1915 година, и покрај тоа што бил зрел оженет човек кој можел да избегне да се пријави. Ненамерно бил под влијание на оваа одлука неговиот пријател Фрост, кој се вратил во САД, но му испратил на Томас однапред примерок од „Патот што не е поминат“.[14] Фрост ја замислил песната како нежно исмејување на неодлучноста, особено на неодлучноста што Томас ја покажал на нивните бројни заеднички прошетки; сепак, повеќето ја сфатиле песната посериозно отколку што Фрост имал намера, а Томас слично ја сфатил сериозно и лично, и таа била последната капка во одлуката на Томас да се пријави.[14]

Обуката на Томас била во привремен воен камп на Хај Бич во Епинг Форест. [15] И покрај лошите услови во кампот, тој уживал во шумата и следната година се преселил со своето семејство во блиската куќа. Една од неговите последни песни, „Надвор во темнината“, била напишана на Хај Бич на Божиќ 1916 година. [16]

Томас бил унапреден во каплар, а во ноември 1916 година бил испратен во Кралската гарнизонска артилерија како втор поручник. Тој бил убиен во акција набргу откако пристигнал во Франција во Арас на Велигденски понеделник, на 9 април 1917 година. За да ги поштеди чувствата на неговата вдовица Хелен, ѝ била кажана лага односно дека умрел од „бескрвна смрт“, односно дека Томас бил убиен од потресниот бран на една од последните гранати испукани додека стоел да го запали лулето и дека немало никаква трага на неговото тело.[17] Сепак, писмо од неговиот командант Френклин Лушингтон напишано во 1936 година (и откриено многу години подоцна во американска архива) наведува дека всушност причината за смртта на Томас била „истрел во градите“.[18] В.Х. Дејвис бил скршен од смртта на Томас, а неговата комеморативна песна „Убиен во акција (Едвард Томас)“ била вклучена во збирката на Дејвис од 1918 година „Вознесувања“.

Томас бил погребан на воените гробишта на Комонвелтот во Агни во Франција (Ред C, гроб 43).[19]

Личен живот

[уреди | уреди извор]

Томас и неговата сопруга Хелен имале три деца, синот Мерфин и двете ќерки Бронвен и Мајфанви. По војната, Хелен пишувала за нејзиното додворување и раниот брачен живот со Едвард во автобиографијата „Како што беше“ (1926); вториот том, „Свет без крај“, бил објавен во 1931 година. Мајфанви подоцна напишала дека книгите ги напишала нејзината мајка како форма на терапија за да ѝ помогне да се извлече од длабоката депресија во која западнала по смртта на Томас.[20]

Кратките мемоари на Хелен „Сеќавање на В.Х. Дејвис“ биле објавени во 1973 година, по нејзината смрт. Во 1988 година, делата на Хелен биле собрани во книга објавена под наслов „Под крилото на бурата“, во која биле вклучени „Како што беше“ и „Свет без крај“, како и избор од други кратки дела од Хелен и нејзината ќерка Мајфанви и шест писма испратени од Роберт Фрост до нејзиниот сопруг. Мајфанви Томас, која имала само шест години кога починал нејзиниот татко, ги напишала своите мемоари за Едвард и Хелен, „Еден од овие убави денови“, во 1982 година.

Поезија

[уреди | уреди извор]

Во спомен

Цветовите оставени густо во шумата при стемнување
Овој Велигден потсетува на мажите,
Сега далеку од дома, кои, со своите сакани, требаше
да ги соберат и никогаш повеќе нема да го сторат тоа.

 

“
”
- 6. IV. 15. 1915[21]

Песните на Томас се напишани во разговорен стил и често го прикажуваат англискиот селски крај. Кратката песна „Во спомен“ е пример за тоа како неговата поезија ги спојува темите на војната и селскиот крај. На 11 ноември 1985 година, Томас станал еден од 16-те поети од Првата светска војна кои биле одбележани на камен од шкрилец откриен во Поетскиот агол на Вестминстерската опатија.[22] Натписот, напишан од колегата поет Вилфред Овен, гласи: „Мојата тема е војната и сожалувањето на војната. Поезијата е во сожалувањето.“ [23] Томас бил опишан од британскиот поет лауреат Тед Хјуз како „татко на сите нас“.[24] Поетот лауреат Ендру Моушн рекол дека Томас зазема „клучно место во развојот на поезијата од дваесеттиот век“ [25] за воведување на современа сензибилност, подоцна пронајдена во делата на поети како В.Х. Оден и Тед Хјуз, во поетските теми на викторијанската и џорџијанската поезија.[26]

Најмалку 19 од неговите песни биле преработени со музика од композиторот од Глостер, Ајвор Гурни.[27]

Наследство

[уреди | уреди извор]

Комеморации

[уреди | уреди извор]
Автобуската станица во Адлестроп со знакот на станицата. Томас ја овековечил (денес напуштената) железничка станица во Адлестроп во песна со исто име откако неговиот воз застанал на станицата Котсволдс на 24 јуни 1914 година.

Томас е одбележан во „Поетскиот агол“, Вестминстерската опатија, Лондон, со спомен-прозорци во црквите во Стип и во Истбери во Беркшир, сина плоча на адресата „Лансдаун Гарденс“ број 14 во Стоквел, јужен Лондон, каде што бил роден [28] и плоча на окружниот совет на Лондон на адресата „Шелгејт Роуд“ број 61. Стипендиите „Едвард Томас“ биле основани во 1980 година и имаат за цел да го овековечат сеќавањето на Едвард Томас и да поттикнат интерес за неговиот живот и дела.

На адресата Каули Роуд број 113, Оксфорд, каде што престојувал пред да влезе во Линколновиот колеџ, му е посветена плоча, а исто така е претставена и на спомен-плочата во заедничката соба за млади на Линколновиот колеџ.[29]

Окружниот совет на Источен Хемпшир создал „книжевна прошетка“ на Матон Хил во Стип посветена на Томас,[30] која вклучува и спомен-плоча подигната во 1935 година. Натписот го содржи последниот стих од еден од неговите есеи: „И станав и знаев дека сум уморен и го продолжив моето патување“.

Како „поет-војник Филип Едвард Томас“ тој е одбележан, заедно со „актерот-војник Реџиналд Таунсенд Томас, починат во 1918 година“, кој е погребан на тоа место, и други членови на семејството, на гробиштата Североисточен Сари.

Во музејот Питерсфилд бил отворен Студиски центар посветен на Едвард Томас, во кој биле сместени повеќе од 1.800 книги од или за него собрани од покојниот Тим Вилтон-Стир. Пристапот до Студискиот центар е достапен со претходно закажување.[31]

Пишувајќи за Томас

[уреди | уреди извор]

Во 1918 година, Вилијам Хенри Дејвис ја објавил својата поема „Убиени во акција“ (Едвард Томас) за да ја одбележи личната загуба на својот близок пријател и ментор. Голем дел од песните за Томас од други поети може да се најдат во книгите „Избрани пријатели: Поеми за и за Едвард Томас “ (1997, Enitharmon Press), уредена од Ен Харви, и „Branch-Lines: Edward Thomas and Contemporary Poetry “ (2007, Enitharmon Press), уредена од Гај Катбертсон и Луси Њулин. Елеонор Фарџон била блиска пријателка на Томас и по неговата смрт останала блиска со неговата сопруга. Од нејзината преписка таа ги изградила своите мемоари од 1958 година „Едвард Томас: Последните четири години“. [16] [32] Роберт Мекфарлан, во својата книга од 2012 година „Старите патишта“, го критикувал Томас и неговата поезија во врска со неговите сопствени истражувања на патеките и одењето како аналог на човечката свест. Последните години од животот на Томас се истражени во „Свесен Англичанец“, биографски роман од 2013 година од Маргарет Кипинг, објавен од „Стритбукс“.[33] Томас е тема на биографската драма „Темната земја и светлото небо“ од Ник Дир (2012).[34]

Скулптура

[уреди | уреди извор]

Во декември 2017 година, Националниот кардфски музеј претставил скулпторска инсталација од уметницата од Херефордшир, Клер Малет, на која е прикажан холовеј и е вклучена копија од „Собраните песни“ на Томас, отворена во „Патишта“:

Преполнување на осаменоста
Од јамките над падините,
Пригушување на рикањето на градовите
И нивното кратко мноштво.[35]

Избрани дела

[уреди | уреди извор]

Збирки поезија

[уреди | уреди извор]
  • Шест песни (под псевдонимот Едвард Истејви) Pear Tree Press, 1916.
  • Поеми, Холт, 1917,[36], меѓу кои и „Патоказот“ [37]
  • Последни песни, Селвин и Блаунт, 1918 година.
  • Собрани песни, Селвин и Блаунт, 1920 година.
  • Две песни, Ингпен и Грант, 1927 година.
  • Избрани песни од Едвард Томас. Со вовед од Едвард Гарнет, Gregynog Press, 1927. 275 примероци
  • „Поемите на Едвард Томас“, уредник Р. Џорџ Томас, Oxford University Press, 1978.
  • Едвард Томас: Избрани песни и проза, уредник: Дејвид Рајт, Penguin Books, 1981.
  • Едвард Томас: Огледало на Англија, уредник Елејн Вилсон, Пол и Ко., 1985.
  • Едвард Томас: Избрани песни, уредник Ијан Хамилтон, Блумсбери, 1995.
  • „Песните на Едвард Томас“, уредник Питер Сакс, „Хендсел Букс“, 2003.
  • Анотирани собрани песни, уредник Една Лонгли, Bloodaxe Books, 2008.

Проза

[уреди | уреди извор]
  • Животот во шумата, Вилијам Блеквуд и синови, 1897
  • Horae Solitariae, Дакворт, 1902 година
  • Оксфорд, А и Ц Блек, 1903
  • Прекрасниот Велс, црнец, 1905 година
  • Срцето на Англија, Дент, 1906
  • Ричард Џефрис: Неговиот живот и дело, Хачинсон, 1909 [38]
  • Јужната земја, Дент, 1909 (преобјавено од Татл, 1993), Литл Толер Букс (2009) [39]
  • Одмор и немир, Дакворт, 1910 година
  • Светлина и самрак, Дакворт, 1911
  • Лафкадио Херн, компанија „Хоутон Мифлин“, 1912 година
  • Икнилдовиот пат, Constable & Robinson, 1913 година
  • Валтер Патер: Критичка студија, Мартин Секер, 1913
  • Среќните Морганови, Дакворт, 1913 година.[40]
  • Во потрага по пролетта, Томас Нелсон и синовите, 1914,[41] издание на „Литл Толер Букс“ 2016 [42]
  • Четири и дваесет косови, Дакворт, 1915.[43]
  • „Книжевен аџија во Англија“, (Велика Британија: Метуен, САД: Дод, Мид енд Компани ) 1917 [44] (преобјавено од Оксфорд Јуниверзити Прес, 1980)
  • „Последниот сноп“, Џонатан Кејп, 1928 година
  • Јазик што не треба да се предаде, Карканет, 1981
  • Автобиографии, Оксфорд Универзити Прес, 2011. Том 1 од Едвард Томас: Прозни дела: Избрано издание.

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. ↑ Longley, Edna. „Thomas, (Philip) Edward“. Оксфордски речник на национални биографии (online. изд.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/36480.CS1-одржување: ref=harv (link) (бара Претплата или членство во британска јавна библиотека .)
  2. ↑ James, B. Ll. (1993). „The Ancestry of Edward Thomas“. National Library of Wales Journal. 28, 1: 81–93.
  3. ↑ Дедото на Едвард Томас по таткова линија, Хенри Истејвеј Томас, бил роден во Нит, работел во Квафан и се преселил во Тредегар во 1850-тите. Тој бил брат на Трехарн Томас од Понтардуле, кај чие семејство Едвард Томас подоцна ќе остане. Филип Хенри Томас го напуштил Тредегар во раните тинејџерски години, кога неговите родители се преселиле во Свиндон, а потоа во Лондон. Видете Џејмс, Б. Лл. (1993) стр. 81-83, 93.
  4. ↑ Неговиот извештај за патувањата во Велс како дете споменува посети на роднини во Њупорт, Карлеон, Свонзи, Абертилери и Понтипул. Видете ги стр. 20, 22 и 54 од Томас, Е. (1983)
  5. ↑ „Elegy“. John Jenkins (Gwili).
  6. ↑ „Famous Lincoln Alumni“. Lincoln.ox.ac.uk. Архивирано од изворникот на 13 October 2017. Посетено на 13 October 2017.
  7. ↑ „Edward Thomas“. library.wales. The National Library of Wales. Посетено на 21 May 2021.
  8. ↑ „Index entry“. FreeBMD. ONS. Посетено на 6 July 2014.
  9. 1 2 Abrams, MH (1986). The Norton Anthology of English Literature. New York: W. W. Norton & Company. стр. 1893. ISBN 0-393-95472-2.
  10. ↑ „THOMAS, PHILIP EDWARD (1878 - 1917), poet | Dictionary of Welsh Biography“.
  11. ↑ Hollis, Matthew (29 July 2011). „Edward Thomas, Robert Frost and the road to war“. The Guardian. Архивирано од изворникот на 30 September 2013.
  12. ↑ „Dymock Poets Archive“, Archives, UK: University of Gloucestershire, Архивирано од изворникот на 21 May 2009
  13. ↑ „Adlestrop“. www.poetsgraves.co.uk. Посетено на 2021-03-07.
  14. 1 2 Hollis, Matthew (29 July 2011). „Edward Thomas, Robert Frost and the road to war“. The Guardian. London. Посетено на 8 August 2011.
  15. ↑ Wilson 2015.
  16. 1 2 Farjeon 1997.
  17. ↑ „France: First World War Poetry“. The Daily Telegraph. London. 27 February 1999. Архивирано од изворникот на 2008-08-05.
  18. ↑ „Edward Thomas - poetryarchive.org“. www.poetryarchive.org. Посетено на 23 June 2018.
  19. ↑ „Casualty Details: Thomas, Philip Edward“. Debt of Honour Register. Commonwealth War Graves Commission. Посетено на 2 February 2008.
  20. ↑ „Helen Thomas“. spartacus-educational.com. Посетено на 2021-05-21.
  21. ↑ „In Memoriam (Easter 1915) - First World War Poetry Digital Archive“. Oucs.ox.ac.uk. Архивирано од изворникот на 19 May 2018. Посетено на 13 October 2017.
  22. ↑ „Poets“, The Great War, Utah, USA: Brigham Young University, Архивирано од изворникот на 22 September 2008, Посетено на 19 September 2008
  23. ↑ „Preface“, The Great War, Utah, USA: Brigham Young University
  24. ↑ „The timeless landscape of Edward Thomas“, The Daily Telegraph, UK, 8 April 2007
  25. ↑ Motion, Andrew (2011). The Poetry Of Edward Thomas. United Kingdom: Random House. стр. 11. ISBN 978-1-4464-9818-7. OCLC 1004975686.
  26. ↑ „Edward Thomas“. 26 December 2021.
  27. ↑ „Composer: Ivor (Bertie) Gurney (1890–1937)“. recmusic.org. Посетено на 24 July 2013.[мртва врска] [мртва врска]
  28. ↑ The Vauxhall Society@vauxhallsociety (1917-04-09). „Edward Thomas“. Vauxhallcivicsociety.org.uk. Посетено на 2016-01-01.[мртва врска] [мртва врска]
  29. ↑ „Cowley Road“. Oxfordhistory.org.uk. Посетено на 1 January 2016.
  30. ↑ Walking in East Hampshire, East Hampshire, UK: District Council, Архивирано од изворникот на 5 October 2010
  31. ↑ „Edward Thomas | Petersfield Museum“. www.petersfieldmuseum.co.uk. Архивирано од изворникот на 13 August 2020. Посетено на 2020-05-25.
  32. ↑ „Eleanor Farjeon - Authors - Faber & Faber“. Faber.co.uk. Посетено на 13 October 2017.
  33. ↑ Roberts, Gabriel (10 June 2010). „The Creations of Edward Thomas“. Архивирано од изворникот на 27 September 2016. Посетено на 20 April 2018.
  34. ↑ „Almeida“. Almeida. Архивирано од изворникот на 19 February 2014. Посетено на 1 January 2016.
  35. ↑ „PoemHunter.com“. 16 June 2014. Посетено на 23 November 2017.
  36. ↑ Henderson, Alice Corbin (13 October 2017). Thomas, Edward (уред.). „The Late Edward Thomas“. Poetry. 12 (2): 102–105. JSTOR 20571689.
  37. ↑ „The Sign-Post by Edward Thomas“. Poetry Foundation. 12 October 2017. Посетено на 13 October 2017.
  38. ↑ Catalog Record: Richard Jefferies: His life and work | HathiTrust Digital Library. Hutchinson. 1908.
  39. ↑ „The South Country by Edward Thomas, Little Toller Books“. 16 May 2016. Посетено на 23 June 2018.
  40. ↑ „The happy-go-lucky Morgans: Thomas, Edward, 1878–1917: Internet Archive“. Посетено на 1 January 2016.
  41. ↑ „In pursuit of spring: Thomas, Edward, 1878–1917: Internet Archive“. Посетено на 1 January 2016.
  42. ↑ „In Pursuit of Spring by Edward Thomas, Little Toller Books“. Посетено на 23 June 2018.[мртва врска]
  43. ↑ Thomas, Edward (9 September 2016). Four-And-Twenty Blackbirds. Read Books. ISBN 9781473359734.
  44. ↑ Edward Thomas (23 June 2018). „A Literary Pilgrim in England“. Dodd, Mead. Посетено на 23 June 2018.

Извори

[уреди | уреди извор]

Библиографија

[уреди | уреди извор]

Надворешни врски

[уреди | уреди извор]
Викицитат има збирка цитати поврзани со:

Digital collections

Физички колекции

Останати врски

Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Едвард_Томас&oldid=5539603“