Егеј (митологија)

Егеј
	Член на Атинското кралско семејство
	„Темида и Егеј“; Атички црвенофигурен киликс, 440–430 п.н.е.
	Крал на Атина
Други имиња	Егеј
Живеалиште	Мегара, потоа Атина
Сопружник	(i) Мета; (ii) Халкиопа; (iii) Етра; (iv) Медеја; (v) непознато
Родители	(1) Пандион II и Пилија; (2) Скириј; (3) Фемиј
Браќа/сестри	(1) Палас, Нисус, Ликиј и сопруга на Скирон
Деца	(iii) Тезеј; (iv) Мед; (v) Палас

Егеј (старогрчки: Αἰγεύς, на латиница: Aigeús) — еден од кралевите на Атина^[1] во старогрчката митологија, кој го дал своето име на Егејското Море. Тој бил татко на Тезеј^[2] и основач на атинските институции.

Семејство

Првата жена на Егеј била Мета,^[3] ќерка на Хопла, а неговата втора жена била Халкиопа, ќерка на Рексенор, од кои ниту една не му родила деца. Тој е исто така запишан како татко на Мед од вештерката Медеја. Во еден редок запис, се вели дека Палас е и син на Егеј. За вториот се вели дека е татко и на Мегареј, истоимениот основач на Мегара.^[4]

Егеид (Αἰγείδης), бил патроним од Егеј и особено се користел за означување на Тезеј.^[5]

Митологија

Владеење

Егеј е роден во Мегара каде што се населил неговиот татко Пандион II откако бил протеран од Атина од синовите на Метион кои го зазеле престолот.^[6] По смртта на Пандион, тогашен крал на Мегара, Егеј заедно со своите тројца браќа успешно ја нападнале Атина, ја презеле контролата врз владата и ги протерале узурпаторите, Метионидите. Потоа, тие ја поделиле власта меѓу себе, но Егеј го добил суверенитетот на Атика, наследувајќи го Пандион на престолот.^[7] Се вели дека Мегара во тоа време била дел од Атика, а дека Нис го добил својот дел кога станал крал на тој град. ^[8] Лик станал крал на Евбеја додека Палас го добил јужниот дел од територијата. Егеј, како најстар од браќата, го добил она што сите го сметале за најдобар дел: Атина.^[9]

Поделбата на земјата е подетално објаснета во следниот текст од географот Страбон^[10]:

... кога Атика била поделена на четири дела, Нис ја добил Мегара како свој дел и ја основал Нисеја. Според Филохор, неговото владеење се протегало од Коринтскиот Провлак до Питиум, но според Андрон, само до Елефсина и Триазиската рамнина. Иако различни писатели ја искажале поделбата на четири дела на различни начини, доволно е да се земе следново од Софокле: Егеј вели дека неговиот татко му наредил да замине кон крајбрежјето, доделувајќи му го како најстар најдобриот дел од оваа земја; потоа на Лик му ја доделил градината на Евбеја што лежи до неа; а за Нис ја избрал соседната земја на брегот на Скеирон; а јужниот дел од земјата паднал на оваа сурова Палада, одгледувач на гигантите.

Подоцна, Лик бил протеран од територијата од самиот Егеј и морал да побара засолниште во Арена, Месенија, која била управувана од кралот Афареј. Палас и неговите педесет синови се побуниле подоцна, но биле потиснати од синот на Егеј, Тезеј. ^[11]

Безнаследник крал

Сè уште без машки наследник со своите претходни бракови, Егеј побарал совет од пророчиштето во Делфи. Според Павсаниј, Егеј ја припишал оваа несреќа на гневот на Афродита и за да ја смири, во Атина го вовел нејзиното обожавање како Афродита Уранија (Небесна).^[12]

Криптичните зборови на пророчиштето биле „Не го олабавувај испакнатиот отвор на мевот додека не го достигнеш врвот на Атина, за да не умреш од тага.“^[13]Егеј не го разбрал пророштвото и бил разочаран. Ова збунувачко пророштво го принудило Егеј да го посети Питеј, кралот на Троеза, кој бил познат по својата мудрост и вештина во толкувањето пророштва. Тој го разбрал пророштвото и го запознал Егеј со својата ќерка, Етра, кога Егеј бил пијан. Тие легнале еден со друг, а потоа во некои верзии, Етра заминала до островот Сфарија (позната како Калаурија) и спиела со Посејдон. Кога Етра забременила, Егеј решил да се врати во Атина. Пред да замине, ги закопал своите сандали, штит и меч под огромна карпа и ѝ рекол дека, кога нивниот син ќе порасне, треба да ја помести карпата и да му го донесе оружјето на својот татко, кој ќе го признае.^[14] По враќањето во Атина, Егеј се оженил со Медеја, која побегнала од Коринт и од гневот на Јасон. Егеј и Медеја имале еден син по име Мед.

Кога Тезеј пораснал, тој ги нашол работите на татко му оставени за него и заминал во Атина за да го побара своето право на првородство. Егеј го признал како свој син по неговиот меч, штит и сандали. Медеја, сопругата на Егеј, го сметала Тезеј за закана за наследството на нејзините деца и прво се обидела да го понижи, а потоа и да го отруе Тезеј. Кога Егеј ги открил овие сплетки, ја протерал Медеја од Атина. ^[15].^[15]

Судирот со Крит

Додека бил во посета на Атина, синот на кралот Минос, Андрогеј, успеал да го победи Егеј во секој натпревар за време на Панатенеиските игри. Од завист, Егеј го испратил да го победи Маратонскиот бик, кој го убил. Минос бил лут и им објавил војна на Атина. Сепак, им понудил на Атињаните мир под услов Атина да испраќа седум млади мажи и седум млади жени на секои девет години на Крит за да бидат нахранети од Минотаур, злобно чудовиште. Ова продолжило сè додека Тезеј не го убил Минотаур со помош на Аријадна, ќерката на Минос.

По неговите авантури на Крит, синот Тезеј се вратил со брод во Атина. Неговиот татко, Егеј, претходно го замолил да закачи бело едро како знак дека Тезеј е жив, но Тезеј го игнорирал ова барање. Кога Егеј ги видел бродовите на Тезеј без бело едро, тој претпоставил дека е најлошото и се фрлил во својата тага во морето, кое според него е наречено Егејско Море.

Тезеј и Минотаур

Во Троеза, Тезеј пораснал и станал храбар млад човек. Успеал да ја помести карпата и го зел оружјето на неговиот татко. Потоа неговата мајка му го кажала идентитетот на неговиот татко и дека треба да му го однесе оружјето назад во Атина и да биде признаен. Тезеј решил да оди во Атина и имал избор да оди по море, што бил најбезбеден пат, или по копно, следејќи опасна патека со крадци и разбојници по целиот пат. Како млад, храбар и амбициозен, тој решил да замине во Атина по копно.

Кога Тезеј пристигнал, тој не го открил својот вистински идентитет. Го пречекал Егеј, кој се сомневал во странецот кој пристигнал во Атина. Медеја се обидела да го убие Тезеј охрабрувајќи го Егеј да го замоли да го фати Маратонскиот бик, но Тезеј успеал во тоа. Потоа, таа се обидела да го отруе, но во последната секунда, Егеј го препознал својот син и му ја исфрлил отровната чаша од раката на Тезеј. Така, таткото и синот биле повторно обединети, а Медеја била испратена во Азија. ^[16]

Тезеј заминал за Крит. По неговото заминување, Егеј му кажал да стави бели едра при враќањето доколку успее да го убие Минотаур. Меѓутоа, кога Тезеј се вратил, ги заборавил овие упатства. Кога Егеј ги видел црните едра како влегуваат во Атина, погрешно верувајќи дека неговиот син е убиен, се самоубил скокајќи од висина: според некои, од Акропол или друга неименувана карпа; според некои латински автори, морето затоа било познато како Егејско Море. ^[17]

Софоклевата трагедија „Егеј“ денес е изгубена, но Егеј се појавува во „Медеја“ на Еврипид.

Наследство

Во Атина, патникот Павсаниј бил информиран во вториот век од н.е. дека култот на Афродита Уранија над Керамејк бил толку древен што го воспоставил Егеј, чии сестри биле неплодни, а тој самиот сè уште немал деца. ^[18]

Во Атина имало херон на Егеј, наречен Егејон (Αἰγεῖον). ^[19]

Наводи

↑ Хигин, Fabulae 48
↑ Аполодор, 1.9.16; Хигин, Fabulae 14, 48, 173, 241, 244, 251, 257 & 270
↑ Хигин, Fabulae 26 & 48
↑ Compare Apollodorus, 3.15.5; Tzetzes ad Lycophron, 494; Plutarch, Theseus 13
↑ A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Aegeides
↑ Pausanias, 1.5.3
↑ Apollodorus, 3.15.6; Pausanias, 1.5.4
↑ Pausanias, 1.39.4
↑ Аристофан, Lysistrata 58; on Wasps 1223
↑ Strabo, 9.16
↑ Pausanias, 4.2.6
↑ Pausanias, 1.14.7
↑ Plutarch, Theseus; Apollodorus, 3.15.6
↑ Хигин, Fabulae 37
1 2 Roman, L., & Roman, M. (2010). Encyclopedia of Greek and Roman mythology. на Гугл Книги Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „:1“ е зададен повеќепати со различна содржина.
↑ Аполодор, Epitome 1.5–7; Ватикански митографи, 48
↑ Хигин, Fabulae 41, 43 & 242; Servius on Virgil, Aeneid 3.74
↑ Pausanias, 1.14.6
↑ Suda, alphaiota, 33

Извори

Apollodorus, The Library with an English Translation by Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes, Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1921. ISBN 0-674-99135-4. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
Diodorus Siculus, The Library of History translated by Charles Henry Oldfather. Twelve volumes. Loeb Classical Library. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1989. Vol. 3. Books 4.59–8. Online version at Bill Thayer's Web Site
Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica. Vol 1-2. Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. in aedibus B. G. Teubneri. Leipzig. 1888–1890. Greek text available at the Perseus Digital Library.
Gaius Julius Hyginus, Fabulae from The Myths of Hyginus translated and edited by Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies. Online version at the Topos Text Project.
Lucius Mestrius Plutarchus, Lives with an English Translation by Bernadotte Perrin. Cambridge, MA. Harvard University Press. London. William Heinemann Ltd. 1914. 1. Online version at the Perseus Digital Library. Greek text available from the same website.
Maurus Servius Honoratus, In Vergilii carmina comentarii. Servii Grammatici qui feruntur in Vergilii carmina commentarii; recensuerunt Georgius Thilo et Hermannus Hagen. Georgius Thilo. Leipzig. B. G. Teubner. 1881. Online version at the Perseus Digital Library.
Pausanias, Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes. Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1918. ISBN 0-674-99328-4. Online version at the Perseus Digital Library
Pausanias, Graeciae Descriptio. 3 vols. Leipzig, Teubner. 1903. Greek text available at the Perseus Digital Library.
Scholia to Lycophron's Alexandra, marginal notes by Isaak and Ioannis Tzetzes and others from the Greek edition of Eduard Scheer (Weidmann 1881). Online version at the Topos Text Project.. Greek text available on Archive.org
Strabo, The Geography of Strabo. Edition by H.L. Jones. Cambridge, Mass.: Harvard University Press; London: William Heinemann, Ltd. 1924. Online version at the Perseus Digital Library.
Strabo, Geographica edited by A. Meineke. Leipzig: Teubner. 1877. Greek text available at the Perseus Digital Library.

[1] Хигин, Fabulae 48

[2] Аполодор, 1.9.16; Хигин, Fabulae 14, 48, 173, 241, 244, 251, 257 & 270

[3] Хигин, Fabulae 26 & 48

[4] Compare Apollodorus, 3.15.5; Tzetzes ad Lycophron, 494; Plutarch, Theseus 13

[5] A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Aegeides

[6] Pausanias, 1.5.3

[7] Apollodorus, 3.15.6; Pausanias, 1.5.4

[8] Pausanias, 1.39.4

[9] Аристофан, Lysistrata 58; on Wasps 1223

[10] Strabo, 9.16

[11] Pausanias, 4.2.6

[12] Pausanias, 1.14.7

[13] Plutarch, Theseus; Apollodorus, 3.15.6

[14] Хигин, Fabulae 37

[:1-15] 1 2 Roman, L., & Roman, M. (2010). Encyclopedia of Greek and Roman mythology. на Гугл Книги Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „:1“ е зададен повеќепати со различна содржина.

[16] Аполодор, Epitome 1.5–7; Ватикански митографи, 48

[17] Хигин, Fabulae 41, 43 & 242; Servius on Virgil, Aeneid 3.74

[18] Pausanias, 1.14.6

[19] Suda, alphaiota, 33

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]