Древено

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Древено
Панорамски поглед на селото Древено.jpg

Панорама на селото Древено

Древено is located in Македонија
Древено
Местоположба на Древено во Македонија
Координати 42°00′29″N 22°12′40″E / 42.00806° СГШ; 22.21111° ИГД / 42.00806; 22.21111Координати: 42°00′29″N 22°12′40″E / 42.00806° СГШ; 22.21111° ИГД / 42.00806; 22.21111
Регион Logo of Eastern Region, North Macedonia.svg Источен
Општина Coat of arms of Probištip Municipality.svg Пробиштип
Област Злетовско-пробиштипско
Население 213[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 2210
Повик. бр. 032
Надм. вис. 640 м
Древено на општинската карта
Древено во Општина Пробиштип.svg

Атарот на Древено во рамките на општината
Commons-logo.svg Древено на Ризницата


Древено — село во Општина Пробиштип, во Злетовско-пробиштипскиот регион, во околината на градот Пробиштип.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Древено е сместено на границата на висовите Плавица, Илиин Врв и Крст од Осоговието околу потокот Романовечки Дол, од каде што отпочнуваат зарамнети делови кои се простираат кон Злетовска Река. Селото е ридско и се наоѓа на надморска височина од 640 м. Атарот на селото зафаќа површина од 6,7 км2.[2] Куќите се сместени во стрмниот дел, околу Романовечкиот Дол, при што делот од нив на десната страна на долот го сочинуваат Банковското (Јовчевско) маало.

Историја[уреди | уреди извор]

Древено е едно од најстарите селски населби во Злетовската област. Тоа се споменува во две грамоти на царот Стефан Душан и деспотот Константин Драгаш од 1381 година.[3] Во селото имало црква „Св. Богородица Елеуса“, која царот Стефан Душан ја приложил на Лесновскиот манастир.[2] Во една од повелбите на деспотот Јован Оливер се споменува дека селото било подарено на Лесновскиот манастир. Од истата повелба се забележува дека постои и заселок Пештни, кој се наоѓа на половина пат меѓу Древено и Злетово. Таму, денес, освен урнатини од црква нема ништо друго. Некои семејства од Древено се водат по преданието дека нивните далечни предци се доселиле од месноста Пешни. На неполни 2 км километри јужно од селото има релативно добро сочувана средновековна кула. Според народното предание, околу оваа кула постоела урбана населба позната како Мурино. Во месноста и денес се среќаваат подови од згради, во кои празнините меѓу подните плочи се пополнети со олово. Североисточно од селото, во месноста Орашец има видливи остатоци од ранохристијанска црква. Ова место населението го именува како Црквиште. Во средниот век, за време на владеењето на деспотот Јован Оливер, населението претежно се занимавало со рударството, коешто достигнало голем подем со деселувањето на Сасите од Шлеска во ова подрачје од Осоговието.

Со потпаѓањето под отоманска власт, Древено било претворено во раетско село. Меѓу мештаните останало сознанието дека нивните предци оделе на кулук во рудокопите во соседното село Добрево или Добра Лука, како како што се споменува во некои турски документи. Според турскиот попис на населението од 1570 година, во селото имало 40 домаќинства, 19 неженети лица и 1 муслимански бенак. По завршување на Австро-турската војна и задушувањето на Карпошовото востание, населението било изложено на терор и одмазда од страна Кримските Татари и Турците. Селото било уништено и опожарено, но поради близината на рудокопите во соседното село Добрево и потребата од мадемџии (рудари), селото било обновено на истото место. Во време на ајдутството, по потекло од селото била една од ретките ајдутки Наца Гуцева, која била родена во третата декада од 19 век. Таа била ајдутка десетина години и со својата чета не била активна само во Осговието, туку и во краиштата дури до Драма и Кавала.

За време на Првата балканска војна, од селото имало тројца доброволци кои биле дел од Македонско-одринските доброволни чети.[4] Во тој период, сите селани од Древено и Лесново масовно оделе „по јагма“, односно грабеж во селата во кои имало турско население. Тие ограбувале сè што ќе им дојде до рака, вклучувајќи: говеда, овци, кози, котли, тепсии, земјоделски алати, а дури и ѕвонци. Во акцијата „јагма“ стигнувале и до селата во Штипско и Овчеполието. Се раскажува како Турците од селото Стрисовци биле собрани во плевна и биле палени. Се паметат и зборовите на некој измачуван Турчин:

„Ако е, така и ние ви правевме, вака и ни треба!“

Во текот на Првата светска војна, од мештаните активно во српската војска загинале девет лица. За разлика од околните села, каде што голем број селани биле ослободени од австриските логори или вклучени во бугарската војска, од Древено немало ниту еден таков. Во првата декада по Првата светска војна, кога во овој крај од Македонија секојдневни биле судирите на четниците на ВМРО и српските државни органи, борбите меѓу „врховистите“ и „федаралистите“, грабежите, опжарувањето, насилството и убиствата, Древено повторно било заобиколено од ваквите случувања. Единствената непријатна случка е забележана во 1921 година, кога на сточарите од селото им биле запалени сите трла, а била опожарена и една куќа, затоа што мештаните гласале за црвената кутија на парламентарните избори.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Вкупната површина на земјоделското земјиште во атарот на селото изнесува 583 ха, од кои 329 ха отпаѓаат на обработливо земјиште, 219 ха на пасишта и 35 ха на шуми.[5] Иако обработливата површина зафаќа голем дел од селскиот атар, со вработувањето на мештаните во рудникот Злетово, како и иселувањето во Злетово, Пробиштип, Штип и Скопје, овој ресурс е недоволно искористен. Градини засадени со зеленчук се среќаваат околу потокот Романовечки Дол, двата извора и селската чешма.

Во периодот под отоманска власт, Древено било раетско село. Во склад со природно-географските услови, населението главно одело на кулук во соседните рудокопи. Освен рударство, населението се занимавало и со земјоделство, сточарство, како и со изработка на воденични камења во блиските лесновски каменоломи. Од турските пописни дефтери од 1570 година се забележува дека селото било задолжено со релативно високи даночни обврски во висина од 8.048 акчиња. Оданочени биле 58 товари пченица, 50 товари мешано жито, како и леќа, граор, наут, бостан, улишта и лозје. Со развојот на индустријата, покрај овие традиционални култури, во селото започнале да се одгледуваат и индустриските: тутун, сончоглед и памук. Овоштарството е недоволно развиено и претежно е насочено кон одгледувањето на ореви и круши. Сточарството е во опаѓање, така што според земјоделскиот попис во 1969 имало 1261 грло, а во 1991 година нивниот број се намалил на 319 грла. Од крупниот добиток, како во подалечното, така и во поблиското минато, главно се одгледувале оратни волови а многу малку крави.

Население[уреди | уреди извор]

Според турскиот попис од 1570 година, селото Древено имало 40 домаќинства и 19 неженети лица, а се споменуваат и три баштини во сопственост на христијани.

Кон крајот на 19 век, како што неведува Ѓорче Петров, селото имало 30 куќи и околу 270 жители.

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Древено имало 270 жители, сите Македонци.[6] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Древено имало 336 жители, сите Македонци.[7]

Во текот на 20 век, бројот на жители бележи опаѓање од околу 400 на околу 200 жители.

Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 213 жители, од кои 212 Македонци и 1 од друга етничка припадност. Бројот на домаќинства изнесувал 79, а бројот на живеалишта 150.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[8] 1905[9] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 270 336 349 397 425 431 346 272 295 213
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[10]

Родови[уреди | уреди извор]

е македонско село.

Според истражувањата од 1970тите, родови во селото се:

  • Староседелци: Банковци-Јовчевци (15 к.), Корупци (6 к.), Младеновци (9 к.), Пописци (3 к.), Манасовци (3 к.), Базговци (5 к.), Смилковци (3 к.), Гулаци (2 к.), Голомеовци (2 к.), Утки (2 к.), Какарци (9 к.), Павловци (6 к.), Пешовци (3 к.), Пиклевци (4 к.), Јаќимовци (2 к.), Чавковци (2 к.), Колари (2 к.) и Вукановци (4 к.) сите родови во селото се староседелски.[11]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Во селото има основно училиште коешто работи до четврто одделение.[2]

Културни знаменитости[уреди | уреди извор]

Цркви
Археолошки локалитети[13]
  • Пешник — населба од доцноантичко време.
Споменици
  • Спомен плоча посветена на Ј. Ристов Гичевски.[14]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 4 јануари 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја. Скопје: Патрија. стр. 113. 
  3. Матанов, Христо. „Княжеството на Драгаши“. София, 1997. с. 220.
  4. „Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 844.
  5. Населени места во Општина Пробиштип — Древено, официјално мрежно место на Општина Пробиштип.
  6. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 222.
  7. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 130-131.
  8. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  9. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  10. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  11. . Апостолов, Александар, Кондев, Тодор и Апостол Керамидчиев. Злетовска област. Географско-историски осврт, Скопje 1974. 
  12. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. стр. 28. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  13. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Споменичко наследство — Споменици и спомен обележја, официјално мрежно место на Општина Пробиштип.

Литература[уреди | уреди извор]

  • Апостолов, Александар, Кондев, Тодор, Керамидчиев, Апостол, Василевски, Ангел, Арсениевски, Лазо и Домазетовски, Стоимир. „Злетовска област, географско-историски осврт“. Скопје, 1974.
  • Симиќ, Стеван. „Нашата старовремска школа“. ИНИ. Скопје.
  • „Пописи становништва и домаћинстава 1958-1981. Савезни завод за статистику БГД.
  • „Турски пописни дефтери за 1570 г.“ Архив на Македонија.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]