Прејди на содржината

Дорадо (риба)

Од Википедија — слободната енциклопедија

{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Coryphaena|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}

Дорадо
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Coryphaena
Вид: Дорадо
Научен назив
Coryphaena hippurus
(Линеј, десетто издание на Систем на природата, 1758)

Дорадо[2] махи-махи или делфинска риба[3] (Coryphaena hippurus) — риба зракоперка што живее на површината и се наоѓа во крајбрежните умерени, тропски и суптропски води низ целиот свет. Таа е еден од двата члена на семејството Coryphaenidae, а другиот е помпано делфинската риба. Овие риби најчесто се наоѓаат во водите околу Мексиканскиот Залив, Костарика, Хаваи и Индискиот Океан. Во Италија се нарекува корифена, лампуга или пес капоне, се користи и во припрема на капона, иако модриот патлиџан сега почесто се користи на местото на рибата.

Номенклатура

[уреди | уреди извор]

Името махи-махи потекнува од хавајскиот јазик[4] и значи „многу силен“, преку процесот на удвојување.[5] Иако видот се нарекува и обична делфинска риба, тие не се поврзани со делфините. Потеклото на името „делфинска риба“ е неодамнешно и е дадено за да се избегне забуна со делфините, бидејќи традиционалното име на рибата исто така било „делфин“. Видете Coryphaena за можните етимологии на делфинската риба. Во делови од Пацификот и по должината на англофонскиот брег на Јужна Африка, махи-махито најчесто се нарекува по своето име на шпански, dorado[6] На медитеранскиот остров Малта, махи-махито се нарекува lampuki. На индонезиски јазик, тие се нарекуваат ikan lemadang. На самоански јазик оваа риба се нарекува Маси-маси, што го има истото значење и на хавајскиот јазик.

Линеј го именувал родот, изведен од грчкиот збор, κορυφή што значи врв.

Младо махи-махи одгледувано од Истражувачкиот институт за аквариум во заливот Монтереј

Дорадото има компресирано тело и еден многу долга грбна перка која се протега од главата речиси до опашката. Зрелите мажјати имаат карактеристични чела, расте како што рибата зрее и често издвојува многу над телото. Ова „чело“ е сексуално диморфна карактеристика; женските имаат заоблена глава. Нивните каудални и анални плави се конкавни. Тие се разликуваат од светли бои - златни на страните, и светли сини и зелени на страните и на грбот. Пекторалните перки на дорадото се светло сини сини.[7]

Надвор од водата, рибите често ја менуваат бојата (од каде што потекнува нивното шпанско име, dorado, „златно“), поминувајќи низ неколку нијанси пред конечно да исчезне во пригушено жолто-сива по смртта.

Биологија

[уреди | уреди извор]

Дорадото може да живее пет години, иако ретко надминуваат четири. Женките се обично помали од мажјаците. Уловените риби обично се 7 до 13 кг и метар во должина. Тие ретко надминуваат 15 кг. Дорадото е меѓу најбрзорастечките риби. Тие се мрестат во топлите океански струи во текот на поголемиот дел од годината, а нивните млади најчесто се наоѓаат во сплавови од плевели Sargassum. Младите мигрираат покрај Малта каде што се нарекуваат lampuki и Сицилија каде што се познати како lampuga или capone; таму се ловат со мрежи и пловечки душеци од палмини лисја под кои собираат.

Репродукција

[уреди | уреди извор]

Мажјаците и женките се сексуално зрели во првата година, обично на возраст од 4-5 месеци. Мрестење се случува на должина на телото од 20 см. Женките можат да се мрестат два до три пати годишно и да произведат помеѓу 80.000 и 1.000.000 јајца по настан. Во води на 28 °C, лаврите се наоѓаат преку целата година, а поголем број се откриваат во пролет и есен.[8] Дорадото најчесто се наоѓа во површинските води. Нивното месо е сиво-бело кога е живо, при што се готви до привлечна бела боја со чист, нерибен вкус.

Овие риби се месојадни животни, кои се хранат со риби, ракови, лигњи, скуша и друго. Познато е и дека јадат и зоопланктон. За да гонат толку разновиден пелагичен плен, овие риби се брзи пливачи, пливајќи со брзина од 92,6 км/ч.

Однос со луѓето

[уреди | уреди извор]
Млад рибар со делфинска риба од Санторини, Грција, околу 1600 година п.н.е. (минојска цивилизација )

Рекреативен риболов

[уреди | уреди извор]

Махи-махи рибите се многу барани за спортски риболов и комерцијални цели. Спортските рибари ги бараат поради нивната убавина, големина, квалитет на храната и здрава популација. Махи-махи рибите може да се најдат во Карипското Море, на западниот брег на Северна и Јужна Америка, на пацифичкиот брег на Костарика, во Мексиканскиот Залив, на атлантскиот брег на Флорида и Западна Африка, во Индискиот Океан, во Бенгалскиот Залив, во Јужнокинеското Море и Југоисточна Азија, во Хаваи, во Тахити и на многу други места низ целиот свет.[9][8]

Комерцијален риболов

[уреди | уреди извор]
Глобално производство на улов на делфинска риба (Coryphaena hippurus) во илјади тони од 1950 до 2022 година, според податоците на ФАО.[10]

Соединетите Американски Држави и карипските земји се главни потрошувачи на оваа риба, но многу европски земји ја зголемуваат својата потрошувачка секоја година. Тоа е популарна риба за храна во Австралија, обично фатена и продадена како нуспроизвод од страна на фирми за комерцијален риболов на туна и сабјарка. Јапонија и Хаваи се значајни потрошувачи. Арапското Море, особено брегот на Оман, исто така има махи-махи. На почетокот, махи-махите најчесто биле случаен улов во риболовот на туна и сабјарка со. Сега, тие се бараат од комерцијалните рибари како поединечни риби.

Во Француска Полинезија, рибарите користат харпуни, користејќи специјално дизајниран чамец, poti marara, да го бркаат, бидејќи махи-махи не нуркаат. Под поимот poti marara се мисли моќен моторизиран чамец во облик на буквата V, оптимизиран за голема агилност и брзина, управуван со рачка за пилотот да може да го држи харпунот со десната рака. Методот го практикуваат и рибарите на Филипините, особено во северната провинција Батанес, каде што харпунирањето се нарекува pagmamamataw .

Загриженост за животната средина и безбедноста на храната

[уреди | уреди извор]

Во зависност од тоа како е фатено, махи-махито се класифицира различно според различни системи за оценување на одржливоста:

  • Аквариумот во Монтереј Беј го класифицира махи-махито, кога е уловено во американскиот Атлантик, како најдобар избор, на врвот од трите категории на влијание врз животната средина. Аквариумот советува да се избегнува увезено махи-махи ловено со долга јаже, но го смета тролот и ловот со јаже како добра алтернатива.
  • Советот за одбрана на природните ресурси го класифицира махи-махи како риба со „умерено ниво на жива“ (втора најниска од четири категории) и предлага јадење шест порции или помалку месечно.[11]

Махи-махито е исто така чест вектор за труење со цигуатера.[12] Иако е многу популарно јадење во многу делови од светот, имало извештаи за труење со цигуатера од консумирање од страна на луѓето од оваа риба. Труењето со цигуатера е предизвикано од акумулација на токсини (цигуатоксини и маитотоксин) во месото на рибата со текот на времето. Тие се произведуваат од Gambierdiscus toxicus кој расте заедно со морски алги, што предизвикува риби како махи-махито случајно да ги консумираат.[13]

Махи-махи рибите природно имаат високи нивоа на хистидин, кој се претвора во хистамин кога ќе се појави бактериски раст за време на неправилно складирање или преработка.[14] Последователното готвење, пушење или замрзнување не го елиминира хистаминот. Ова доведува до заболување од храна познато како скомброидно труење, кое ги погодува и другите риби како што се туна, скуша, сардина, инчуна, харинга, амберџек и марлин.[14] Симптомите се исти како оние на нетолеранција на хистамин и може да вклучуваат црвенило на кожата, главоболка, чешање, заматен вид, абдоминални грчеви и дијареја,[14] а почетокот на симптомите е обично 10 до 60 минути по јадењето и може да трае до два дена.[14] Ретко, може да се појават проблеми со дишењето (како оние на алергиска астма) или неправилно чукање на срцето.[14] Дијагнозата обично се базира на симптомите и може да биде поткрепена со нормална крвна триптаза.[15]

  1. ↑ Collette, B.; Acero, A.; Amorim, A.F.; Boustany, A.; Canales Ramirez, C.; Cardenas, G.; Carpenter, K.E.; de Oliveira Leite Jr.; N.; Di Natale, A.; Fox, W.; Fredou, F.L.; Graves, J.; Viera Hazin, F.H.; Juan Jorda, M.; Minte Vera, C.; Miyabe, N.; Montano Cruz, R.; Nelson, R.; Oxenford, H.; Schaefer, K.; Serra, R.; Sun, C.; Teixeira Lessa, R.P.; Pires Ferreira Travassos, P.E.; Uozumi, Y.; Yanez, E. (2011). „Coryphaena hippurus“. Црвен список на загрозени видови. 2011. doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T154712A4614989.en. Посетено на 19 November 2021. Занемарен непознатиот параметар |article-number= (help)
  2. ↑ „the definition of mahi mahi“. Dictionary.com.
  3. ↑ „Atlantic Mahi Mahi“. NOAA Fisheries.
  4. ↑ Mary Kawena Pukui and Samuel Hoyt Elbert (2003). „определница dolphin“. in Hawaiian Dictionary. Ulukau, the Hawaiian Electronic Library, University of Hawaii Press. Не се допушта закосување или задебелување во: |work= (help)
  5. ↑ „mahimahi“ (англиски). Te Aka Māori Dictionary. Посетено на 2022-09-02.
  6. ↑ „Fish detail“. WWF SASSI (англиски). Архивирано од изворникот на 2018-06-10. Посетено на 2018-05-31.
  7. ↑ Dianne J. Bray (2011). „Mahi Mahi, Coryphaena hippurus“. Fishes of Australia. Посетено на 7 October 2014.
  8. 1 2 Bostwick, Joshua (2000). „Coryphaena hippurus“. Animal Diversity Web. Посетено на August 17, 2011.
  9. ↑ „What Is Mahi Mahi?“. Food Network (англиски). Посетено на 2025-01-29.
  10. ↑ „Fisheries and Aquaculture - Global Production“. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). Посетено на 2024-05-06.
  11. ↑ „Consumer Guide to Mercury in Fish“. 10 March 2016.
  12. ↑ „Ciguatera Fish Poisoning (CFP)“. Fish and Wildlife Research Institute. Архивирано од изворникот на 2006-11-25. Посетено на 2010-01-04.
  13. ↑ „Dolphinfish“. Florida Museum of Natural History. 2019. Посетено на June 2, 2019.
  14. 1 2 3 4 5 „Food Poisoning from Marine Toxins - Chapter 2 - 2018 Yellow Book“. CDC (англиски). 2017. Посетено на 1 June 2018.
  15. ↑ Ridolo, E; Martignago, I; Senna, G; Ricci, G (October 2016). „Scombroid syndrome: it seems to be fish allergy but... it isn't“. Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology. 16 (5): 516–21. doi:10.1097/ACI.0000000000000297. PMID 27466827.

Надворешни врски 

[уреди | уреди извор]
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Дорадо_(риба)&oldid=5478036“