Дон Кихот

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај


„Дон Кихот“  
Don-Kihot.jpg
Насловната страница од првото издание (1605)
Автор Мигел де Сервантес
Наслов на
оригиналот
El ingenioso hidalgo don Quixote De la Mancha
Земја Кастилја
Јазик стар шпански (стар кастилијански)
Жанр(ови) пикарски роман, сатира, пародија, фарса
Издавач Хуан де ла Куеста
Медиум Печатено

Дон Кихот (шпански: ), целосно насловен како Досетливиот благородник Дон Кихот од Ла Манча (шпански: El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha), е роман напишан од шпанскиот писател Мигел де Сервантес. Сервантес создал измислено потекло за книгата базирано на ракопис од маврискиот историчар, Сид Хамет Бенегели.

За темата[уреди]

Самиот Сервантес кон крајот на вториот дел вели дека немал друга цел со овој роман освен да ги исмее лажните и неубави витешки романи, кои се разликуваат од вистината. Тоа била тешка задача, затоа што во тоа време биле многу распространети таквите романи, што ни царот ни разумните луѓе не можеле да ги забранат. Тоа што не можеле тие, го сторил еднаш засекогаш сатиричниот роман на Сервантес. „Дон Кихот“ засекогаш ја убил витешката книжевност, т.е. откако излегол првиот дел од романот, повеќе не е отпечатен ниеден витешки роман. Како Сервантес го постигнал тоа?

Тој ни прикажува еден несреќен, безумен, но необичен човек. Дон Кихот е длабок мислител, човек со возвишена душа, со високи идеали и благороден. Сервантес го прикажал врз него погубното влијание на тогашната книжевност.

Ликот на Дон Кихот[уреди]

Преданото и постојано читање на витешки романи го избезумило Дон Кихот. Тој прочитаното го примал како вистина, и во себе чувствувал порив да биде витез-скитник. Ги почитувал и најситните детали од витешката традиција, и заминал да ги штити угнетените. Си подготвил оружје, си нашол штитоносец, лесноверниот и добродушен селанец Санчо Панса, кој е истовремено лажливец и лакомец. Како коњ си зел еден слаб остарен коњ, на кого му го дал името Росинант.

Тој знае дека витезот не е витез ако нема дама, избраница на неговото срце. И тој си избира за дама една селанка од соседното село, млада и убава, која и не сонувала дека на неа мисли кутриот избезумен витез од Ламанша. Таа се викала Алдонса Лоренцо, но ова име не бил доволно звучно за болната фантазија натрупана со читање витешки романи, и така Дон Кихот својата господарка ја прогласува за принцеза Дулчинеја Тоборска. Витешките обичаи бараат дамата да не го прими одма во своја служба својот поклоник, и Дон Кихот во својата вообразија замислува дека е отфрлен. И така тргнува да врши подвизи во чест на дамата.

Следен од својот штитоносец, тој ги обиколува градовите и селата, и во раздразнетата витешка фантазија тој ги гледа населени со волшебници, ветерниците ги смета за огромни џинови, а окованите престапници за угнетени витези. Секаде без размислување Дон Кихот смело се фрла на угнетувачите, и секаде реалноста ги претвора неговите благородни идеи во смешни ситуации. Средниот век поминал, животот се изменил, но Дон Кихот и натаму живеел во минатото, убеден дека е повикан да го воскресне златниот век. Не е тешко да се претпостави што го избезумило Дон Кихот. Поразите и потсмевите биле награда за неговите подвизи.

Дон Кихот како вистински идеалист, не смета дека е потребно да се прилагоди на животот, туку сака самиот живот да го издигне до себе. Затоа тој не ги забележува фактите кои не одговараат на неговите илузии, и не сака да знае за нив. Тој го цени животот само тогаш ако му пружи материјал за остварување на своите идеали. Тоа е првата одлика на Дон Кихот, и како таков е родоначелник на сите романтичари, фантазери, кај кои фантазијата секогаш ја потиснува стварноста.

Ако идеалистот не е секогаш безумен, тогаш тој е секогаш неразумен. Тоа е втората одлика на Дон Кихот. Судирајќи се со стварноста, создава редица непријатности. Оние што ќе ги ослободи - го напаѓаат и го проколнуваат, затоа што им штети со своето наметнување. Идеализмот е претставен во бедниот слаб витез, додека триумфалната нискост е облечена во сјајни облеки и пирува во велелепни дворци.

Дон Кихот е среќен, и тоа е неговата трета одлика. Никакви факти не можат да го наведат да го смени својот поглед на живот.

Најпосле, тој се чувствува независен. Тоа е неговата четврта одлика. Тој се откажува од сè, физичките страдања, гладта и немаштијата не ги забележува, а во разговор со Санчо го изразува своето блаженство на слободата.

Ликот на Санчо Панса[уреди]

Мотивите кои го наведуваат Санчо Панса да го следи господарот, не се од областа на грубото користољубие. Наивноста со која им се подава на мистичните објаснувања на Дон Кихот, сведочат за ниското ниво на неговиот развиток. Во почетокот на романот Санчо не чувствува никаква љубов кон својот господар. Тој се радува на неговите подвизи доколку успее да искористи нешто, а го проколнува ако подвигот не му донесе ништо освен бој. Сонот за гувернерство не го напушта за сето време на авантурите.

„Со кого си, таков си!“ - е омилена изрека на Санчо Панса, кој најдобро ја докажува оправданоста на таа вистина. Како минува времето, односот на Санчо кон Дон Кихот се менува: полека но силно избива искреното сочувство кон безумниот витез, и наскоро Санчо ќе го засака својот господар. Неговиот сон да стане гувернер се остварува, а нас како читатели нè зачудува некористољубивоста на Санчо Панса кон островот со кој управува. Уште повеќе ќе нè зачуди кога ќе рече: „Гол дојдов, гол ќе си заминам!“

За делото[уреди]

Во романот „Дон Кихот“ веќе одамна никој не гледа само сатира на витешките романи. Во неговите судири со стварноста го гледаме оној вечен судир кој никогаш не умира, кај сите народи и во сите времиња. Хенрих Хајне плачел читајќи го романот, и во ова дело ја гледа најголемата сатира на човечката возвишеност. Бајрон пак, се лутел на Сервантес заради тоа што со романот предизвикал паѓање на витештвото и хероизмот во Шпанија.

Невозможно е да се избројат уметничките дела кои за тема ја имаат борбата меѓу идеалите и реалните услови на живеење. Но никој не проникнал така длабоко во смислата на тој голем судир, никој не ги изразил сите негови перипетии така сестрано како Сервантес. Дон Кихот засекогаш ќе остане смешен во нашите очи, затоа што идеализмот, храброста и благородното срце не се доволни да сочувствуваме со херојот, бидејќи овие карактеристики служат на една бесмислена задача.