Договор за пријателство помеѓу Југославија и Бугарија
 Потпишување на договорот од страна на бугарскиот премиер Георги Ќосеиванов и југословенскиот премиер Милан Стојадиновиќ | |
| Потпишан | 24 јануари 1937 |
|---|---|
| Место | Белград, Кралство Југославија |
| Преговарачи | Милан Стојадиновиќ Георги Ќосеиванов |
| Странки | |
Југословенско-бугарскиот пакт за вечно пријателство (познат и како Договор за вечно пријателство) бил потпишан на 24 јануари 1937 година во Белград, помеѓу Кралството Југославија и Царството Бугарија. Овој договор претставувал важен дипломатски чекор во Балканот во периодот пред Втората светска војна, со цел да се намалат тензиите меѓу двете соседни земји и да се промовира стабилност во регионот.
Позадина и контекст
[уреди | уреди извор]По Првата светска војна, Бугарија била под строги ограничувања според Нејскиот договор (1919), кој ѝ наметнал демилитаризација, ограничувања на вооружувањето и територијални загуби. Југославија, од друга страна, била дел од Балканската антанта (заедно со Грција, Романија и Турција), сојуз формиран во 1934 година за да се спротивстави на ревизионистичките амбиции во регионот, вклучително и оние на Бугарија. Меѓутоа, во средината на 1930-тите, геополитичката ситуација се менувала: Германија и Италија станувале посилни, а Бугарија барала начини да се ослободи од ограничувањата и да подобри односи со соседите.
Југославија, под водство на премиерот Милан Стојадиновиќ, видела можност да ја изолира Бугарија од потенцијални сојузи со ревизионистички сили и да ја интегрира во регионалниот мир. Бугарија, предводена од премиерот Георги Ќосеиванов, исто така била заинтересирана за нормализација на односите, особено по историските тензии околу Македонија и други територии. Преговорите започнале во 1936 година, а пактот бил потпишан по посета на Ќосеиванов во Белград, каде што бил пречекан со ентузијазам.
Балканската антанта првично реагирала со претпазливост – Грција била особено непријателски настроена кон овој билатерален договор – но на крајот го одобрила, гледајќи го како чекор кон поширок мир.
Содржина на договорот
[уреди | уреди извор] |
Викиизвор на српски јазик содржи оригинален текст на тема: |
Пактот бил краток и јасен документ, составен од преамбула и два члена. Во преамбулата се истакнува духот на соседство и доверба меѓу народите на двете земји, како и желбата на нивните кралеви (Борис III од Бугарија и Петар II од Југославија) да склучат договор за пријателство.
Член 1: Прогласува дека меѓу двете држави ќе владее неуништлив мир и искрено и вечно пријателство;
Член 2: Предвидува ратификација на договорот во најкраток можен рок, по што тој веднаш стапува на сила.
Договорот не содржел воени клаузули или конкретни обврски за сојуз, туку бил декларативен, фокусиран на мир и пријателство. Тој бил наречен "вечен" за да се нагласи неговата трајност, без рок на важење.
Значење и последици
[уреди | уреди извор]Овој пакт бил прв билатерален договор меѓу Југославија и Бугарија по Првата светска војна и претставувал пробив во балканската дипломатија. Тој помогнал да се намалат тензиите и отворил пат за понатамошни договори. Веќе во јули 1938 година, следел Договорот од Солун, со кој Балканската антанта ѝ дозволила на Бугарија да ја укине демилитаризацијата и да го зголеми вооружувањето, отстранувајќи ги ограничувањата од Неј.
Договорот траеше формално до Втората светска војна, но практично престана да важи кога Бугарија се приклучи на Тројниот пакт (1941) и подоцна окупира делови од Југославија (Вардарска Македонија, делови од Србија). Југословенската влада тогаш го обвини Бугарија дека го прекршила „вечниот“ договор со агресија.