Дебелика

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Дива тиква)
{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Bryonia|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}
Дебелика
Mature foliage and berries
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Bryonia
Вид: Дебелика
Научен назив
Bryonia alba
L.
Синоними[1]
  • Bryonia dioica M.Bieb. nom. illeg.
  • Bryonia monoeca E.H.L.Krause nom. illeg.
  • Bryonia nigra Gilib. nom. inval.
  • Bryonia vulgaris Gueldenst. ex Ledeb.
Дебелика
Плод
Научна класификација edit
Царство: Plantae
Оддел: Tracheophytes
Оддел: Angiosperms
Оддел: Eudicots
Оддел: Rosids
Ред: Cucurbitales
Фамилија: Cucurbitaceae
Род: Bryonia
Вид:
B. alba
Биномен назив
Bryonia alba

Синоними[2]
  • Bryonia dioica M.Bieb. nom. illeg.
  • Bryonia monoeca E.H.L.Krause nom. illeg.
  • Bryonia nigra Gilib. nom. inval.
  • Bryonia vulgaris Gueldenst. ex Ledeb.

Дебелика[3][4] или дива тиква (латински: Bryonia alba) (исто така познатo како бел брајони или див хмељ) е лоза од фамилијата тикви, која се наоѓа во Европа и северен Иран. Расте слично како куџу, што им дава голем потенцијал да се распространуваат и надвор од нивниот опсег како штетен плевел. Други вообичаени имиња вклучуваат лажен мандраке,[5] англиски мандраке, дива винова лоза и див хмељ.[6]

Опис[уреди | уреди извор]

Тревна, повеќегодишна лоза од семејството на краставици, белата лоза е еднодомна, но двојна (одделни машки и женски цветови кои се наоѓаат на истото растение) со туберест жолт корен.[7] Зеленикаво-бели цветови се 1см преку долгите виткани ластари, цветовите и плодовите потекнуваат од пазувите на листовите со палмати лобуси.[7] Плодот е бобинка од 1.5 см која поцрнува додека созрева.

Распространетост[уреди | уреди извор]

Дебеликата е проднајдена во Европа и северен Иран. Воведена е и во Соединетите Држави, каде што е наведена како штетен плевел во Вашингтон, Ајдахо и Монтана.[8]

Екологија[уреди | уреди извор]

Птиците се најчестиот механизам за растурање на ова растение. Тие испуштаат семиња каде што јадат и се гнездат, па така дебеликата е распространета кај домашните растенија глог и во насадите со диви растенија.[9] Листовите на дебеликата може да се користат како прехранбено растение на ларвите на молците од зелка.

Токсичност[уреди | уреди извор]

Сите делови на дебеликата содржат брионин кој е отровен и може да предизвика болест или смрт. Добитокот може да се отруе и со конзумирање на плодот и на лисјата. Четириесет бобинки претставуваат смртоносна доза за возрасни луѓе.[10][11]

Инвазивни видови[уреди | уреди извор]

Надвор од местото на растење, оваа лоза често е многу агресивен инвазивен плевел. Може да размножи три лози одеднаш, од кои секоја расте до 15см дневно.[12] Може да прерасне во густа подлога кога не може да се искачи нагоре. Откако ќе се воспостави, ќе се качува на други растенија и дрвја, како и на огради и згради, блокирајќи го сонцето, па дури и дождот од својот домаќин. Зимскиот снег или обилните дождови, создаваат дополнителна тежина, што доведува до кршење на екстремитетите на домаќинот, а некогаш и паѓаат цели дрвја на домаќинот.

Одгледувањето на ова растение обично вклучува рачно влечење и многу често отстранување на новиот израсток, а трудољубивоста е клучот за успехот. Растенијата може да се убијат рачно со отсекување на корените 7-10см под површината на земјата за да се отстрани круната и да се спречи повторното ртење.[9] Обработката често е неефикасна и може да им наштети на корените на растението домаќин, но, широколисните хербициди како што е глифосатот може да бидат корисни кога се внимава да не се прскаат лисјата на растението домаќин. Потребни се повеќекратни апликации за на крајот да се премести хербицидот во коренот и да се блокира производството на нови ластари. Дисперзираните семиња се одржливи многу години, па затоа е важно рачно отстранување на дебеликата пред производството на семето.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „The Plant List: A Working List of All Plant Species“. Посетено на 31 March 2015.
  2. "The Plant List: A Working List of All Plant Species". Retrieved 31 March 2015.
  3. „дебелика“Дигитален речник на македонскиот јазик
  4. „дебелика“Официјален дигитален речник на македонскиот јазик
  5. Hatfield, G. (2004). Encyclopedia of Folk Medicine: Old World and New World Traditions. ABC-CLIO. стр. 229. ISBN 9781576078747.
  6. „Bryony, White“, A Modern Herbal by Mrs Grieve
  7. 7,0 7,1 „Archived copy“. Архивирано од изворникот на 2009-10-05. Посетено на 2009-12-04.CS1-одржување: архивиран примерок како наслов (link)
  8. Oregon Dept. of Agriculture. „White bryonia“. ODA Plant Division, Noxious Weed Control. Архивирано од изворникот на 2010-10-28. Посетено на 10 February 2012.
  9. 9,0 9,1 „Whitman County“. Архивирано од изворникот на 2009-10-05.
  10. Kujawska, Monika; Svanberg, Ingvar (2019-05-09). „From medicinal plant to noxious weed: Bryonia alba L. (Cucurbitaceae) in northern and eastern Europe“. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 15 (1). doi:10.1186/s13002-019-0303-6. ISSN 1746-4269.
  11. Corrigan, D.; Kokaram, A. „Automated treatment of film tear in degraded archived media“. 2004 International Conference on Image Processing, 2004. ICIP '04. IEEE. doi:10.1109/icip.2004.1421430.
  12. „White bryony (Bryonia alba)“. Архивирано од изворникот на 2016-03-04. Посетено на 2009-12-04.