Прејди на содржината

Гурбети

Од Википедија — слободната енциклопедија
Гурбети во Србија, 1905 година.

Гурбети се подгрупа на Роми кои живеат на територијата на поранешна Југославија,[1][2] чии членови се претежно муслимани.[3] На Косово, другите ромски групи биле сметани за убави и вредни.[4]

Историја[уреди | уреди извор]

Во српскиот речник на Вук Стефановиќ Караџиќ, зборот гурбет значи „цигански скитник“. Зборот е изведен од турскиот глагол, што значи „да се иселиш“.[5] Првото спомнување на номадските Роми, кои биле припишувани како предци на Гурбетите, главно биле Роми кои избегале од ропството во Влашка, и потекнува од 17 век.[6] Предците на Гурбетите ги напуштиле Влашка и Молдавија во 19 век по укинувањето на ропството. Од 1941 година повеќето југословенски Роми се населиле за постојано, освен Гурбетите во Црна Гора.[7]

Култура[уреди | уреди извор]

Тие споделуваат културни црти со Калдерашите, но и со други Роми, како што е Хорахан (муслиманските Роми). Гурбетите делумно се асимилирани во општеството и не го почитуваат целосно ромскиот закон. Тие зборуваат со гурбетски дијалект, кој е под-дијалект на влашкиот ромски јазик или понекогаш се сметал за посебен дијалект.

Дијаспора[уреди | уреди извор]

Постои гурбетска дијаспора, на пример во Австрија, каде мигрантите, претежно неквалификувани работници, се интегрирале во австриското општество.

Јазик[уреди | уреди извор]

Гурбетскиот јазик е варијација на јужно-влашките ромски јазици.[8] На Косово, гурбетскиот говор има или доминантна српска подлога или албанска подлога. Џамбазите зборуваат гурбетски под-дијалект. Потеклото на ромските позајмици на хрватски јазик најверојатно потекнува од Гурбетите, кој емигрирале главно од Босна и Херцеговина.[9] Раде Ухлик го превел Евангелието според Лука на босански гурбетски дијалект. Ова дело го објавило Британското и странското библиско друштво во 1938 година, а било објавено и во Белград .

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Guy, Will (2001). Between Past and Future. University of Hertfordshire Press. стр. 52. ISBN 978-1-902806-07-5.
  2. Ramet, Sabrina P.; Vjeran Pavlaković (2005). Serbia Since 1989. University of Washington Press. стр. 383. ISBN 978-0-295-98538-1.
  3. Rushton, J. Philippe; Jelena Čvorović; Trudy Ann Bons (January–February 2007). „General mental ability in South Asians: Data from three Roma (Gypsy) communities in Serbia“. Intelligence. 35 (1): 1–12. doi:10.1016/j.intell.2006.09.002.
  4. Etnološki pregled: Revue d'etnologie. 10-12. 1972. стр. 30.
  5. Đura Daničić, Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1891: "U Vukovu rječniku. GURBET, m. Ciganin skitač, arap. tur. ghurbet, iseljavanje. — isporedi gurbetaš, gurbetin."
  6. Helena Kanyar-Becker 2003: "In addition, in the XVIIth century, one begins to find mentions of nomadic Rroma, mostly Rroma who were escaping the slavery in Valachia - the ancestors of the present-day Gurbeti in Yugoslavia."
  7. Ramet, Sabrina P.; Vjeran Pavlaković (2005). Serbia Since 1989. University of Washington Press. стр. 383. ISBN 978-0-295-98538-1.
  8. Sabine Hornberg; Christian Brüggemann (2013). Die Bildungssituation von Roma in Europa. Waxmann Verlag. стр. 58–. ISBN 978-3-8309-7841-1.
  9. Schrammel-Ambrosch-Halwachs 2005, p. 85