Григориј Потемкин

Григориј Потемкин Григорий Потёмкин
Портрет од 1847 година, копија од претходно дело на Јохан Баптист фон Лампи Постариот
Претседател на Воениот колеџ
На должноста 1774–1791
Претходник	Захар Черњишев
Наследник	Николај Салтиков
Лични податоци
Роден(а)	11 октомври 1739(1739-10-11) (N.S.) Чижево, Смоленска губернија, Руска империја
Починал(а)	16 октомври 1791(1791-10-16) (возр. 52) Јаш, Кнежевство Молдавија, Отоманско Царство
Сопружник	Катерина II Велика (можност)
Деца	Елизабет Темкина (наводно)
Воена служба
Припадност	Русија
Род	Руска империска војска Руска империска морнарица
Траење	1762–1791
Чин	Фелдмаршал
Заповеда со	Црноморска флота, Екатеринославска војска Јужна војска
Битки/војни	Руско-турска војна (1768-1774) Опсада на Ѓурѓу (1770) Опсада на Силистра (1773) Руско-турска војна (1787-1792) Опсада на Очаков(1788)

Григориј Александрович Потемкин (11 октомври 1739 — 5 октомври 1791 ) — една од највлијателните личности во Руската Империја во текот на XVIII век. Познат како војсководец, државник, дипломат и миленик на царицата Катерина II, Потемкин одиграл клучна улога во проширувањето и модернизацијата на Русија, особено во јужните региони. Неговиот живот бил исполнет со амбиции, политички интриги, воени успеси и контроверзии, а неговото наследство останува предмет на дискусии меѓу историчарите.

Ран живот и образование

Григориј Потемкин е роден во село Чижово, во близина на Смоленск, во семејство од средната класа на руското племство. Неговиот татко, Александар Потемкин, бил пензиониран воен офицер, а мајка му, Дарја, имала силно влијание врз неговото воспитување. Од младоста, Григориј покажувал интелектуална љубопитност и амбиција. Студирал на Универзитетот во Москва, каде се истакнал во изучувањето на јазици, историја и теологија, но бил протеран поради недисциплина. Ова не го спречило да се пробие во високите кругови на руското општество.

Воена и политичка кариера

Потемкин се приклучил на руската армија во 1750-тите години, служејќи во коњички полк. Неговата кариера добила замав за време на дворскиот преврат во 1762 година, кога ја поддржал Катерина II во нејзиното преземање на власта од нејзиниот сопруг, царот Петар III. Оваа лојалност му донела внимание од царицата и брзо напредување во воената и политичката хиерархија.

Руско-турски војни

Потемкин се прославил во Првата руско-турска војна (1768–1774), каде се истакнал како храбар и стратегиски командант. Неговите успеси на бојното поле, особено во битките кај Ларга и Кагул, му донеле слава и почит. По војната, со Договорот од Кучук Кајнарџи (1774), Русија добила значителни територии, а Потемкин бил назначен за гувернер на новоосвоените области, вклучувајќи го Крим и регионите околу Црното Море.

Колонизација на јужна Русија

Споменик на основачите на Одеса

Еден од најголемите придонеси на Потемкин бил развојот на јужните територии на Руската империја, познати како „Новорусија“. Тој го надгледувал основањето на градови како Херсон, Николаев, Севастопол и Екатеринослав (денешен Днипро). Потемкин, исто така, ја создал Црноморската флота, поставувајќи ги темелите за руската поморска моќ во регионот. Неговите проекти вклучувале изградба на патишта, пристаништа и утврдувања, што го трансформирале регионот од степа во економски и воено значаен дел од империјата

Однос со Катерина Велика

Потемкин станал миљеник на Катерина II во 1774 година, а нивната врска била и лична и професионална. Иако постојат шпекулации дека двајцата склучиле таен брак, ова не е целосно потврдено од историските извори. Нивната врска била комплексна: Потемкин бил не само нејзин љубовник, туку и доверлив советник и главен извршител на нејзините амбициозни планови. Дури и кога нивната романтична врска завршила, Потемкин останал близок со царицата, задржувајќи огромно влијание врз државните работи.

Потемкинови села

Еден од најпознатите аспекти од животот на Потемкин е поврзан со таканаречените „Потемкинови села“. Според легендата, за време на посетата на Катерина на новоосвоените територии во 1787 година, Потемкин наредил изградба на лажни села со фасади за да ја импресионира царицата и да ја убеди во напредокот на регионот. Оваа приказна, иако популарна, е предмет на дебата. Некои историчари сметаат дека е преувеличена или измислена од противниците на Потемкин за да го дискредитираат, додека други тврдат дека имало одредени украсни мерки за да се прикаже подобра слика за регионот.

Политичко и дипломатско влијание

Како член на Државниот совет и близок соработник на Катерина, Потемкин имал големо влијание врз надворешната и внатрешната политика на Русија. Тој го поддржувал „Грчкиот проект“, амбициозен план за обновување на Византиското Царство под руска контрола, со Константинопол како центар. Иако овој план никогаш не се реализирал, тој ја покажува амбициозноста на Потемкин и неговата визија за руската експанзија.

Последни години и смрт

Во 1791 година, за време на Втората руско-турска војна (1787–1792), Потемкин бил активно вклучен во преговорите за мир. Меѓутоа, неговото здравје се влошило поради напорниот начин на живот и честите патувања. На 5 октомври 1791 година, Потемкин починал од треска на пат кон Николаев, на возраст од 52 години. Неговата смрт била голем удар за Катерина, која го сметала за незаменлив сојузник.