Градец (Кривопаланечко)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Градец
Панорама на Градец.jpg

Поглед на маалата Марковци, Петковци и Градаци на селото Градец

Градец is located in Македонија
Градец
Местоположба на Градец во Македонија
Координати 42°13′4″N 22°15′43″E / 42.21778° СГШ; 22.26194° ИГД / 42.21778; 22.26194Координати: 42°13′4″N 22°15′43″E / 42.21778° СГШ; 22.26194° ИГД / 42.21778; 22.26194
Регион Logo of Northeastern Region, North Macedonia.svg Североисточен
Општина Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg Крива Паланка
Област Славиште
Население 318[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1330
Повик. бр. 031
Надм. вис. 862 м
Градец на општинската карта
Градец во Општина Крива Паланка.svg

Атарот на Градец во рамките на општината
Commons-logo.svg Градец на Ризницата


Градец — село во областа Славиште, во Општина Крива Паланка, во околината на градот Крива Паланка.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Кокалско Маало на селото Градец

Селото се наоѓа во областа Славиште, речиси во средишниот дел на територијата на Општина Крива Паланка, недалеку во западен правец од самиот град Крива Паланка, на оддалеченост од околу 4,4 километри. Од тие причини, селото припаѓа на рурбалната зона на градот.[2] Селото е ридско и од раштркан тип, чии маала се наоѓаат на надморска височина од 680 до 1.000 метри.[2]

Селото се наоѓа во близина на градот Крива Паланка, северозападно од него. Се протега на пространо нерамно земјиште, главно во сливот на малата Градечка Река, десна притока на Крива Река. Околни села се Лозаново на исток, Осиче на североисток и Габар и Т’лминци на запад.[3]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Оров Рид, Градиште, Слепча Чука, Градечка Река, Пушкарски Рид, Солиште, Милева Нива, Могилица или Собориште, Милевски Чуки, Петровска Чука и други.[3]

Селото има особен разбиен тип. Се дели на Долен и Горен Градец. Многу од самите маала се поделени на помали групи на куќи, кои една од друга се доста издвоени.[3]

Поделеност на селото Градец
Дел Маало Бр. на куќи
Горен Градец Милевско 24
Пушкарско 28
Метковско 23
Крстовско 21
Долен Градец Грујинско 26
Мажничко 21
Кукајско 21

Историja[уреди | уреди извор]

Во горниот северен дел на селото се издигнува височинката Градиште, на која се верува дека постоела тврдина, веројатно од римско време. Во југозападниот дел на селото се сретнуваат месностите Селиште или Подградиште. Кај Селиште се сретнуваат старини, како ѕидови од некогашни куќи, стари гробови, големи врчви, грниња, воденички камења и слично. Сепак, не се спроведени сериозни археолошки истражувања во областа.[3]

Повеќе автори наведуваат во средновековниот период, главно средиште на областа било селото Градец. Од житието на Свети Јоаким Осоговски, кој живеел крајот на XI и почетокот на XII век, може да се дознае дека во селото имало жупан. Меѓутоа, нема никакви податоци за судбината на таа населба.[3]

Маалата Милевци, Петковци и Крстовци се смета дека биле основани од тројца браќа.

Денешното село Градец е населено од македонски родови, доселено главно во XVIII век. Најстари се родовите кои живеат во Горен Градец, а нешто подоцна се населиле и родовите во Долен Градец.[3]

Во XIX век, Градец било село во Кривопаланечка каза, на Отоманското Царство.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот е голем и зафаќа простор од 23,1 км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.041,8 хектари, на пасиштата отпаѓаат 739,5 хектари, а на шумите 225 хектари.[2]

Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.[2]

Површината на Градец со голи ридови, на кои има мала шума, мештаните главно ја користат за овоштарство. Најмногу преовладуваат сливите, јаболката и крушите. Поради непогодноста на почвата, мештаните за свои потреби одгледувале компир, ’рж, овес, а во многу помали количини пченица и пченка.

Населението, исто така, се занимава со ситно сточарство, односно одгледување за сопствени потреби на овци, говеда и живина.

Поради ова, населението главно работело надвор од селото, како рудари и градежници.

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Градец имало 1.330 жители, од кои 1.290 Македонци и 40 Роми.[4] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, во 1905 година во Градец имало 1.120 жители, егзархисти.[5]

По Првата светска војна селото било средиште на истоимената општина и имало 1.130 жители.[6]

Од селото се иселил значителен дел на населението, но населеноста е уште добра. Во 1961 година броело 1.356 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 422 жители, македонско население.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Градец живееле 318 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 1.330 1.120 1.205 1.375 1.356 1.069 693 455 422 318
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Градец е македонско село, населено со македонски родови, кои се доселиле во XVIII век. Ниеден род не знае од каде се доселени.[3]

Според истражувањата од 1973 година, родови во селото се:

  • Горен Градец: Пушкарци (28 к.), Милевци (24 к.), Петковци (23 к.) и Крстевци (21 к.).
  • Долен Градец: Грујевци (26 к.), Мазници (21 к.) и Кукајци (21 к.).


Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото се:

  • Староседелци: Грујинци (7 к.), Вучковци (6 к.), Цветановци со Спасевци (2 к.), Ѓоргинци (2 к.), Бошковци (3 к.), Спасевци (2 к.), Воденичарци (1 к.), Баба Спасинци (2 к.), Алексинци (1 к.), Баба Станини (1 к.), Шарковци (1 к.), Пешинци (2 к.), Мендис или Симоновци (1 к.), Величковци (3 к.), Аврамци (1 к.), Стоилковци (1 к.), Коза или Павловци (1 к.), Милудиновци (2 к.), Беговци (1 к.), Пискинци (3 к.), Величковци втори (1 к.), Протогерци (1 к.), Качарци (2 к.), Куларци (3 к.), Камиљаци (2 к.), Коритарци (5 к.), Марковци (1 к.), Цветановци втори (2 к.), Ристовци (4 к.), Наставинци (1 к.), Пандаци (3 к.), Ѓошинци (4 к.), Симоновци (2 к.), Јаковци (3 к.), Ѓошинци Втори (1 к.), Павловци (2 к.), Стаменковци (1 к.), Мечкарци (3 к.), Дунковци или Митовци (4 к.), Казалбашовци (2 к.), Огорелци (1 к.), Вучевци (2 к.), Гаџарци (2 к.), Карадаци (4 к.), Грци (4 к.), Булутарци (1 к.), Милевци или Цупарци (22 к.), Петковци (8 к.), Дедо Марковци (7 к.), Самарџијци (4 к.), Величковци трети (2 к.), Саизовци (1 к.), Орозанци (1 к.), Шобанци (1 к.), Шијаци (2 к.), Коларци (1 к.), Мачиште (1 к.) Шољковци (2 к.), Ѓоргинци втори (1 к.), Пешинци втори (4 к.), Кордевци (5 к.) и Банговци (1 к.)
  • Доселеници:
  • Гољовци (1 к.) потекнуваат од домазет доселен од селото Подржи Коњ.
  • Бучкинци (2 к.) потекнуваат од домазет доселен од селото Конопница.[10]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Крива Паланка, која била една од малкуте општини, кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крива Паланка.

Во периодот 1952-1955, селото било средиште на тогашната општина Градец, во која покрај селото Градец, се наоѓале и селата Габар и Осиче. Општината Градец постоела и во периодот 1950-1952.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 0973 според Државната изборна комисија, кое е сместено во приватен објект.[11]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 256 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Археолошки локалитети
  • Градиште — римска населба, сместена на висок карпест рид во најсеверниот дел на селото. Не постојат потврдени археолошки истражувања.
Цркви[13]
Испоснички пештери

Во XI век на просторот на Градец престојувал светецот Свети Јоаким Осоговски во испосништво во една пештера (испосница), пред да стане ктитор на манастирот кој го носи неговото име. Пештерата се наоѓа во ридовите над црквата „Свети Никола“ во село Градец.

Редовни настани[уреди | уреди извор]

  • Духовден — вториот ден на овој празник се слави како селска слава. Првиот ден се посетува селската црква, додека вториот ден се собираат на месноста Могилица, покрај Милевско Маало. Третиот ден се посетува местото Ан во Грујинско Маало.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од ова село има иселеници во огромен број. Калинци (4 к.), Николовци (3 к.) и Јовановци (1 к.) се иселени во селото Варовиште. Пушкарци (6 к.) се иселени во селото Дрење. Градчанци (2 к.) се иселени во селото Т’лминци. Тукарци (4 к.) се иселени во Трговиште во Србија. Стојче се иселил во селото Преод во Овче Поле. Гарчанци (3 к.) и Кукалци (2 к.) се иселиле во селото Лопате кај Куманово. Американци (2 к.) се иселиле во селото Клечовце кај Куманово. Градчанци (3 к.) се иселиле во селото Јачинце кај Куманово.

Уште иселеници има во Умин Дол кај Куманово, Облешево (четири семејства) кај Кочани, Горобинци, Мустафино и Свети Николе во Овче Поле, Потоа во селото Аргилци кај Штип. Во поедини скопски села (Мршевци). Во уште некои кумановски села. Во областа Банат во Војводина (Јабука, Качарево, Глогоњ) и во Крива Паланка (околу 30 семејства).[3]


Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до 1953 година.

  • Грујинци: САД (едно семејство), Овче Поле (едно семејство од 1930 година) и во Габар (како домазет од 1941 година).
  • Цветановци: Пландиште во Србија (Војводина) (едно семејство од 1946 година).
  • Спасевци: Иванковци (едно семејство од 1936 година).
  • Воденичарите: Јачинце (едно семејство од 1930 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Алексинци: Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Шарковци: Сојаклари (две семејства од 1947 година).
  • Мендис: Крива Паланка (едно семејство од 1940 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Ѓоцинци: Дужине во Србија (едно семејство од 1946 година) и во Конопница (како домазет од 1947 година).
  • Аврамци: Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Ристинци: Крива Паланка (едно семејство од 1932 година).
  • Стевановци: Дужине (едно семејство од 1946 година).
  • Беговци: Габар (домазет од 1930 година).
  • Пискинци: Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Величковци: Умин Дол (две семејства од 1932 година).
  • Протоѓерци: Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Куларци: Ќустендил (едно семејство од 1919 година) и во Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Камиљаци: Австралија (едно семејство од 1927 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Коритарци: Крива Паланка (две семејства од 1935 година), Скопје (едно семејство од 1948 година) и во Ковиште во Србија (Војводина) (едно семејство од 1948 година).
  • Марковци: Габар (како посинет од 1895 година), Петралица (домазет од 1925 година), Качарево (едно семејство од 1946 година) и во Добрево (едно семејство од 1949 година).
  • Наставинци: Длабочица (доведен по мајка од 1935 година) и во Крива Паланка (едно семејство).
  • Пандаци: Крива Паланка (едно семејство од 1946 година) и во Бор во Србија (едно семејство од 1948 година).
  • Ѓошинци: тетовско (едно семејство од 1950 година).
  • Цветановци трети: Мустафино (едно семејство од 1942 година).
  • Јаковци: Пландиште (две семејства од 1946 година).
  • Маџовци: Бор (едно семејство од 1938 година)
  • Ѓошинци втори: Перник (едно семејство од 1920 година)
  • Павловци: Качарево (едно семејство од 1946 година)
  • Мечкарци: Австралија (едно семејство од 1927 година) и во Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Дунковци: Габар (како домазет од 1941 година) и во Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Карабашовци: Облешево (едно семејство од 1927 година)
  • Вучевци: Крива Паланка (едно семејство од 1952 година)
  • Огорелци: САД (едно семејство од 1905 година), Крива Паланка (две семејства од 1913 година) и во Бор (едно семејство од 1936 година).
  • Карадаци: Бор (едно семејство од 1936 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година)
  • Грци: Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Милевци: САД (пет семејства од 1905 година), Црвулево (пет семејства од 1936 година), Јабука (едно семејство од 1946 година) и во Качарево (едно семејство од 1946 година).
  • Петковци: Крива Паланка (едно семејство од 1950 година).
  • Дедо Марковци: Умин Дол (едно семејство од 1943 година) и во Бор (едно семејство од 1952 година).
  • Самарџијци: Мустафино (едно семејство од 1937 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година).
  • Величковци трети: Тлминци (како посинет од 1952 година)
  • Орозановци: Крива Паланка (едно семејство од 1935 година).
  • Шијаци: Крива Паланка (едно семејство од 1904 година) и во Теранци (едно семејство од 1937 година)
  • Мачишта: Габар (домазет од 1949 година)
  • Ѓоргинци втори: Умин Дол (едно семејство од 1943 година) и во Пландиште (едно семејство од 1946 година)
  • Пешинци Втори: Крива Паланка (две семејства од 1945 година), Јабука (едно семејство од 1946 година), Качарево (едно семејство од 1946 година) и во Бор (едно семејство од 1950 година).[10]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 19 мај 2019. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 84. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 19 мај 2019 г. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Трифуноски, Јован (1973). Кривопаланачка област. Загреб: Хрватска академија на науките и уметностите. стр. 273-275. 
  4. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 224.
  5. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 142-143.
  6. Списък на населените места в Македония, Моравско и Одринско, София, 1917, с. 30.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  10. 10,0 10,1 Величковски, Драган (2009). Славишки Зборник Бр.1. Крива Паланка: Градски Музеј - Крива Паланка. 
  11. „Описи на ИМ“. конс. 20 мај 2019. 
  12. „Претседателски избори 2019“. конс. 20 мај 2019. 
  13. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]