Голема источна криза

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Голема источна криза (1875–78)
Clash with Cherkessians.jpg
Српските војници ја напаѓаат Османлиската војска кај Мрамор, 1877.
Датум 19 јуни 1875 – 13 јули 1878
(3 години, 3 недели и 3 денови)
Место Балкан, Кавказ
Исход Пораз на Османлиите
Берлински договор
Територијални
промени
* Создавање на Бугарската држава
Завојувани страни
 Руско Царство

Романија
Бугарија
 Црна Гора
Србија
Поддржани од:
 Австроунгарија
 Германија
 Франција

 Османлиско Царство

Поддржано од:
 Обединето Кралство

Команданти и водачи
Руско Царство Александар II
Руско Царство Никола Николаевич
Руско Царство Михаел Николаевич
Руско Царство Михаил Лорис-Меликов
Руско Царство Михаил Скобелев
Руско Царство Јосиф Гурко
Руско Царство Иван Лазарев
Романија Карол I
Кралство Бугарија Александар Батенберг
Кнежевство Црна Гора Кнез Никола
Коста Протиќ
Османлиско Царство Абдул Хамид II
Османлиско Царство Ахмед-паша
Османлиско Царство Осман-паша
Османлиско Царство Сулејман-паша
Османлиско Царство Мехмед-паша
Османлиско Царство Абдулкерим Надир Паша
Османлиско Царство Ахмед Ејуп-паша
Османлиско Царство Мехмед Риза-паша
Сила
Руско Царство 185,000 во Армијата на Дунав, 75,000 во Армијата на Кавказот[1]
  • Coat of Arms of Grand Duchy of Finland-holding sabre.svg 1,000

Романија 66,000
Кралство Бугарија 12,000, 190 топови
Кнежевство Србија 81,500
Кнежевство Црна Гора 45,000

281,000[2]
Жртви и загуби
Руско Царство 15,567 убиени, 56,652 ранети, 6,824 починати од рани[3]
Романија 4,302 убиени и исчезнати, 3,316 ранети, 19,904 заболени [4]
Кралство Бугарија 2,456 мртви и ранети[5]
Кнежевство СрбијаКнежевство Црна Гора 2,400 мртви и ранети[5]
30,000 убиени,[6]
90,000 починати од рани и болести[6]

Големата источна криза започнала на османлиските територии на Балканскиот Полуостров 1875, со избивање на бунтови и војни кои резултирале со мешање на меѓународните сили, и завршила со Берлинскиот договор во јули 1878 година.

Историја[уреди | уреди извор]

Состојбата на османската администрација на Балканот се влошувала за време на XIX век кога централната власт постепено губела контрола во провинциите. Реформите кои ги наметнувале европските сили довеле до подобрување на условите за живот на христијанското население, што во исто време тоа довело до незадоволства на значаен дел од муслиманското население. Босна и Херцеговина претрпела најмалку две побуни од страна на месното муслиманско население. Австрија после превирањата во првата половина од векот барала да се рехабилитира нејзина долгогодишна политичка експанзије на сметка на Османлиското Царство. Во меѓувреме, де јуре автономните и de facto независните кнежевства Србија и Црна Гора, исто така настојуваат да ги прошири своите територии на сметка на регионот во деловите што се населени со нивните сонародници. Националистичките и иредентистичките чувста биле многу јаки и охрабрени од страна на Руската Империја.

На ден 24 август 1854,за време на Кримската војна, Османлиското Царство ги зело своите први странски заеми. Царството влегло во кредити, делумно за финансирање и градење на железниците и телеграфонските линии, а делот за финансирање на дефицитот помеѓу приходите и големите расходи во царскиот двор, како што е градење на нова палата на Босфор во Истанбул. Османска морнарица во 1875 година, имала 21 бојни бродови и 173 воени бродови и други видови, који ја формирале третата најголема поморска флота на светот, по флототе на британската и француската морнарица. Сите овие расходи создале голем притисок на османската благајна. Во меѓувреме, тешката суша во Анадолија 1873 и поплавата во 1874 предизвикале глад и предизвикале незадоволство во царството. Поради што дошло д недостаток на земјоделските производи, што је натерало владата под притисок да го отплати кредитот во октомври 1875, и предизвикало зголемување на даноците во сите нејзини покраини, вклучувајќи го и Балканот.

Хронологија[уреди | уреди извор]

Војни и конфликти:

Договори:

Последици[уреди | уреди извор]

Востанијата и војните биле катастрофални за османската економија. Во време кога Третата Француска Република била окупирана од Тунис во 1881 година, со образложение дека туниските војници ја преминале границата во колонијата Алжир, која исто така припаѓала на Отоманското Царство сè до 1830 година. Година дена подоцна, 1882, Британска Империја го окупирала османскиот Египет, со изговор за раскинувањето на воената помош на Османлиите и за запирање на востанието на Ураби . Османската влада порано ги дала под закуп Кипар на Велика Британији во 1878, во замена за британската поддршка на Берлинскиот конгрес истата година. Со добивањето на Кипар и Египед, Британија добила важно упориште на исток на Медитеранот и контрола врз Суецкиот Канал; додека Франција ги зголемила своите поседи на западниот медитерански брег во Северна Африка со додавањето на Тунис во својата империја, како француска протектората.

Австроунгарските воени гарнизони во 1878 година биле стационари во Босанскиот вилает и Новопазарскиот санџак. Искористувајќи го хаотичното окружение кое настанало по младотурската револуција во 1908, Бугарија е прогласена за независна држава на 5 октомври 1908 година. Другиот ден, Австроунгарија еднострано ја анектирала Босна 6 октомври 1908, но ги повлекле своите војни сили од Нови Пазар во надеж дека ќе постигнат компромис со османската влада и дека ќе избегнат војна (Османлиското Царство го изгубило Новопазарскиот санџак во Балканските војни 1912-1913)

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Timothy C. Dowling. Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond. 2 Volumes. ABC-CLIO, 2014. P. 748
  2. Мерников, АГ (2005. – c. 376), Спектор А. А. Всемирная история войн (руски), Минск Проверете ги датумските вредности во: |year= (help).
  3. Урланис Б. Ц. (1960). „Войны в период домонополистического капитализма (Ч. 2)“. Войны и народонаселение Европы. Людские потери вооруженных сил европейских стран в войнах XVII—XX вв. (Историко-статистическое исследование). М.: Соцэкгиз. стр. 104–105, 129 § 4.
  4. Scafes, Cornel, et al., Armata Romania in Razvoiul de Independenta 1877–1878 (The Romanian Army in the War of Independence 1877–1878). Bucuresti, Editura Sigma, 2002, p. 149 (Romence)
  5. 5,0 5,1 Борис Урланис, Войны и народонаселение Европы, Часть II, Глава II http://scepsis.net/library/id_2140.html
  6. 6,0 6,1 Мерников А. Г.; Спектор А. А. (2005). Всемирная история войн. Мн.: Харвест. ISBN 985-13-2607-0.