Георги Марков

Георги Марков
Георги Иванов Марков
Роден(а)	1 март 1929(1929-03-01) Софија, Кралство Бугарија
Починал(а)	11 септември 1978(1978-09-11) (возр. 49) Балхам, Лондон, Англија
Причина за смрт	Труење со цигари
Занимање	Писател, драматург, антикомунистички дисидент
Значајни дела	Вистината што уби

Георги Иванов Марков (бугарски : Георги Иванов Марков) (Софија, 1 март 1929 - Лондон, 11 септември 1978 ) — бугарски писател, сценарист и драматург.

Првично работел како романописец, сценарист и драматург во својата татковина, сè до неговото дезертирање во 1969 година. Откако емигрирал во Лондон, работел како радиоводител и новинар за Светскиот сервис на Би-Би-Си, Радио Слободна Европа и Дојче Веле од Западна Германија. Марков ги користел овие платформи за да започне кампања со саркастична критика против постоечкиот бугарско-советски режим.

Марков бил убиен на улица во Лондон со микроинженерски куршум, кој веројатно содржел рицин. Весниците во тоа време објавиле дека бил прободен во ногата со чадор од кој бил исфрлен отровниот куршум и дека чинот го извршил некој поврзан со бугарската тајна служба. Анабел Марков се присетила на мислењето на нејзиниот сопруг за чадорот во емисијата „Панорама“ на Би-Би-Си во април 1979 година: „Почувствувал убод во бутот. Погледал наоколу и зад него стоел човек, извинувајќи се и спуштајќи го чадорот. Додека ми ја раскажуваше приказната, добив впечаток дека убодот не бил предизвикан од чадорот, туку дека човекот го спуштил чадорот за да го покрие лицето.“ По распадот на Советскиот Сојуз, било објавено дека советското КГБ ѝ помогнало на бугарската тајна служба.

Живот во Бугарија

Георги Марков е роден на 1 март 1929 година во Књажево, Софиски Округ. Студирал индустриска хемија и првично работел како хемиски инженер и наставник, пред да се посвети на пишувањето поради туберкулоза.

Постигнал книжевна слава со романи како што се „Ноќта на цезиумот“ (1957), „Победниците на Ајакс“ (1959) и „ Мажи“ (1962), кои му ја донеле наградата на Бугарскиот писателски сојуз и ја започнаа неговата професионална кариера. Исто така, објавил признати збирки кратки раскази како што се „Портрет на мојот двојник“ (1966) и „Жените од Варшава“ (1968). Работел за Националната младинска издавачка куќа и е коавтор на популарната телевизиска серија „На секој километар“ (На всеки километър).

Иако некои од неговите дела биле забранети, Георги Марков станал успешен писател. Тој бил меѓу писателите и поетите кои Тодор Живков се обидувал да ги привлече и принуди да го поддржат режимот со своите дела. Во ова раздобје, Марков живеел боемски живот кој им бил туѓ на повеќето Бугари.

Писател и дисидент

Во 1969 година, Марков заминал во Болоња, Италија, каде што живеел неговиот брат. Првично имал намера да почека додека не му се подобри статусот кај бугарските власти, но подоцна се предомислил и решил да остане на Запад, особено по септември 1971 година, кога бугарската влада одбила да му го обнови пасошот. Се преселил во Лондон, научил англиски јазик и почнал да работи за бугарската дивизија на Светската служба на Би-Би-Си (1972). Се обидел да работи во филмската индустрија, надевајќи се на помош од Петар Увалиев, но без успех. Подоцна работел и за Дојче Веле и Радио Слободна Европа. Во 1972 година, неговото членство во Сојузот на бугарски писатели му било одземено и во отсуство бил осуден на шест години и шест месеци затвор за дезертерство.

Неговите дела биле отстранети од библиотеките, а неговото име не било споменато во официјалните бугарски медиуми сè до 1989 година. Бугарската тајна служба отворила досие со неговото кодно име „Патникот“. Во 1974 година, неговата драма „Полека под виножитото “ била поставена во Лондон, а во Единбург, неговата драма „Архангел Михаил“, напишана на англиски јазик, ја освоила првата награда. Романот „Почитуваното шимпанзо“, напишан во соработка со Дејвид Филипс, бил објавен по неговата смрт. Во 1975 година, Марков се оженил со Анабел Дилке, а една година подоцна двојката добила ќерка, Александра-Рајна.

Помеѓу 1975 и 1978 година, Марков работел на своите „Извештаи во отсуство“, анализа на животот во комунистичка Бугарија, која се емитувала неделно на Радио Слободна Европа. Неговите критики кон комунистичката влада и Тодор Живков дополнително го определиле Марков како непријател на режимот.

Денес, ние Бугарите сме добар пример за тоа што значи да се постои под капак што не можеме да го кренеме и за кој повеќе не веруваме дека може да го крене некој друг... А бескрајниот слоган што го повторуваат милиони говорници е дека секој се бори за среќата на другите. Секој збор изговорен под капакот постојано го менува своето значење. Лагите и вистините ги разменуваат своите вредности со фреквенцијата на наизменичната струја... Видовме како личноста исчезнува, како индивидуалноста се уништува, како духовниот живот на цела нација се расипува, со цел да се претвори во безволно стадо овци. Видовме толку многу демонстрации што го понижуваат човечкото достоинство, каде што од нормалните луѓе се очекува да аплаудираат на некоја ситна просечност што се прогласила за полубог и му мавта со туѓ гест од височините на неговата полициска неповредливост...

—Георги Марков го опишува животот под авторитарен режим во „Вистината што уби“

Во 1978 година, Марков бил убиен во Лондон, наводно од оперативец поврзан со КГБ и бугарската тајна полиција. Неговите „Извештаи во отсуство“ биле објавени во Бугарија во 1990 година, по падот на комунистичката влада.

Во 2000 година, Марков постхумно бил одликуван со Орден на Стара Планина, највисокото бугарско одликување, за неговиот „значаен придонес во бугарската книжевност, драма и новинарство, како и за неговата исклучителна граѓанска положба и соочување со комунистичкиот режим“.