Враниште

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Враниште
Враништа
Викиекспедиција во Дримкол 129.jpg

Улица во селото Враниште

Враниште се наоѓа во Republic of Macedonia
Враниште
Местоположба на Враниште во Македонија
Координати 41°12′42″ СГШ 20°39′51″ ИГД / 
Регион Logo of Southwestern Region, Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Struga Municipality.svg Струга
Област Дримкол
Население 1.517[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6334
Повик. бр. 046
Надм. вис. 684 м
Commons-logo.svg Враниште на Ризницата


Враниште (познато и како Враништа) — село во областа Дримкол, во Општина Струга, на патот помеѓу градовите Струга и Дебар.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Патот Струга-Дебар поминува низ селото

Селото се наоѓа во областа Дримкол, во јужниот дел на територијата на Општина Струга, недалеку северно од градот Струга, на оддалеченост од околу четири километри.[2] Селото е рамничарско, на надморска височина од 700 метри. Дел од селото се наоѓа на самиот регионален пат Струга-Дебар. Поради близината на селото до градот Струга, ова големо село припаѓа на рурбалната зона на градот.[2]

Ова големо село е сместено во областа Струшки Дримкол, во близина на коритото на реката Црн Дрим, односно од неговата лева страна, покрај регионалниот пат Струга-Дебар. Во неговата околина се наоѓаат селата Ложани, Велешта, Долна Белица и Драслајца.[3]

Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Горна црква, Света Врача, Кралеј загони, Калдрма, Горни и Долни лозја, Мустафов (или Мустоф) гроб, Арифов гроб, Коритниче, Орлово седело, Под лаг, Пикфа Ливада, Ќерамидница, Дабче, Шумски ливади, Бошков кладенец, Бранејнца, Под бранејнца, Софтој загони, Таљо речиште, Кај тополата, Јасенче, Танасија, Врчков трн, Дренче, Мали пат, Света Петка, Манастирски ореј, Костенче, Горна Тумба, Под пат, Црковни ливади, Mали дрим, Чулчеј загони, Бостаниште и Куциница.[3]

Селото е од збиен тип и порано се разликувале маалата како: Затуроска, Ќосеска, Ническа, Делиоска, Мацеска итн. Поради зголеменото население денес овие маала и не се спомнуваат, освен кај постарите жители.[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Црквата „Воведение на Пресвета Богородица“ изградена во XI век

За време на Римјаните по зборувањата на извесен Г. Милески во поранешниот струшки крај се спомнува населението Патрас, а одејќи на исток по патот постоела станица наречена Понс Сервили. Истиот автор мисли дека Патрас бил град сместен на атарот на денешното село Радолишта и дека станицата се наоѓала кај денешно Враништа. Од податоците од средниот век денешна Струга се нарекувала Вранишка Струга. Во народот постои едно предание дека Враништа некогаш имало повеќе население т.е. „личело на град“. Жителите на тој град годишно приредувале и по 70 свадби. Во Враништа постоел и значаен манастир и неколку цркви. Денешна Струга, која се наоѓала јужно од Враништа, тогаш не била значајна населба бидејќи се состоела од само неколку рибарски колиби. Меѓутоа покасно, за време на владеењето на Турците, Враништа поради некоја непозната причина пропаднала. Според легендата се смета дека населението изумрело од чума, а бидејќи немало кој да ги закопа телата на изумрените ги колвеле враните (од тука е дојдено и името Враништа-врани).[3]

Денешното село е основано од доселени македонски семејства, кои дошле да ја обработуват земјата на турските чифлизи. Од фамилиите се смета дека најстари се Миновци, Марковци, Ничевци и Мацевци и за нив се вели дека се „први по старост во селото“. Нивното населување е извршено најверојатно во XVIII век. После нив се населени предците на останатите денешни селски семејства.[3]

Во XIX век, Враниште било село во рамките на Струшката нахија, во Охридската каза, на Отоманското Царство.

Земјата околу селото е доста плодна и затоа за време на владеењето на Турците тука постоеле чифлизи. Сопственик на најголемиот чифлиг кон крајот на XIX век и почетокот на XX век бил Абдул Алим-паша. Живеел некаде длабоко во Турција (веројатно во Солун). Него на чифлигот го застапувале тројца Албанци од околината на Дебар. За приликите на чифлигот записи можат да се најдат во делото на А. Крстиќ - „Јове наполичар“, каде се наведува како Беќир-пашин чифлиг. Помал чифлиг во Враништа имале браќата Саит и Бари Ќура, Албанци од соседното село Велешта. Пред крајот на владеењето на Турците тие биле населени со своите семејства во Враништа, а куќите им биле покрај денешната селска црква. После 1912 година тие морале да се вратат во Велешта. После ослободувањето од Турците чифлизите постепено преминале во посед на селаните Македонци. Мал дел купиле од чифлигот на Саит и Бари Ќура, додека останатиот го добиле после аграрната реформа од 1946 година.[3]

На атарот околу селото постојат два локалитети Мустафов и Арифов гроб. На овие места во турско време се погребувале телата на убиените Албанци од околните села, кои ги убивале во меѓусебна крвна освета.[3]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Гнездо на штрк во селото

Атарот не е многу голем и зафаќа простор од 5,8 км², кој речиси целосно му припаѓа на обработливото земјиште.[2]

Селото, во основа, има полјоделска функција.[2]

До крајот на турското владеење, полјоделството не било толку развиено и се живеело од сточарство и риболов. Поединци имале многу грла говеда и по неколку стотина овци. Риболовот бил развиен во Црн Дрим и во околните напуштени речни ракави. Со време, како бројот на населението се зголемувал, а нивите веќе биле поделени и бројот на стоката опаднал, дел од населението заминувал на печалба.[3]

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците од 1873 година, селото имало 95 домаќинства и 246 жители мажи, 16 муслимани и 130 Македонци.[4]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Враниште имало 532 жители.[5] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, во 1905 година во Враниште имало 600 Македонци, егзархисти.[6]

Во 1961 година селото броело 730 жители, но во 1994 година бројот се зголемил двојно, односно на 1.420 жители, од кои 1.411 биле Македонци, пет Срби и двајца жители Власи.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Враниште живееле 1.517 жители, од кои 1.506 Македонци, 4 Срби, 4 Власи и 3 останати.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 532 600 545 598 730 801 1.094 1.497 1.420 1.517
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Во Враништа живее македонско население. Сите семејства се доселени. Едни се доселени од турско време (151 к.), додека има доселеници и по Втората светска војна (27 к.).[3]

  • Семејства кои потекнуваат од турско време се:
    • Семејства со познато потекло: Трпеноски (ја слават куќната слава Митровден), доселени од село Рајца, кое сега се наоѓа во Албанија; Затуроски (Св. Никола), доселени од Ложани, каде и денес постои место во тоа село кое се вика Затурово Ќоше, Затуровци има доселеници и во Струга; Нически (Св. Никола), доселени од Мислешево, во тоа село уште постои место со назив Нически Тополи; Чолески и Илоски (Св. Никола), доселени од Биџево; Боровчански (Св. Ѓорѓија „посен“), доселени од село Боровец; Стеблески (Св. Петка), доселени од Стеблево, кое се наоѓа во Албанија, денес го носат презимето Настоски; Милески и Танаскоски („Пречиста“), доселени од Црвена Вода, Дебрца, основачот на фамилијата е Миленко доселен како домазет; Грчески (Св. Никола), доселени од некаде од Грција од каде и го добиле името Грчески, основачот на фамилијата се викал Коста.
    • Семејства со непознато потекло се: Паскоски, Трајчески, Ристоски и Тодороски (Св. Никола); Циркоски, Ставрески, Нелоски, Маркоски, Ѓорески и Гроздоски („Пречиста“); Ќосески, Мацески, Jанчески, Кицески и Бубалески (Св. Петка); Грданоски, Стојчески, Трпоски, Котески, Миноски, Оплатоски (денес го носат презимето Митрески) и Радески (Митровден); Цмбрцоски (Св. Мартинија); Делиоски (Св. Тодоројца); Попоски (Св. Ѓорѓија „посен“), од оваа фамилија потекнувале два селски свештеници - Климе и Стефан (татко и син), а гробовите им се наоѓаат покрај манастирот (Св. Богородица). Стефан умрел во 1933 година.

Понови доселеници од 1974-1977 година има од Нерези, Модрич, Јабланица, Луково, Пискупштина итн. кои во Враништа имаат нови куќи со малку куќно место.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Поглед на основното училиште во селото

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Струга, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Струга.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Селото припаѓало на некогашната општина Струга во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957 селото било дел од тогашната општина Струга.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Велешта, во која покрај селото Враниште, се наоѓале и селата Велешта, Горно Татеши, Добовјани, Долна Белица, Долно Татеши, Ташмаруништа и Тоска. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната општина Враниште, во која влегувале селата Враниште, Долна Белица и Ложани.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постојат изборните места место бр. 1869 и 1870 според Државната изборна комисија, сите сместени во основното училиште.[10]

На локалните избори во 2017 година, на овие изборни места биле запишани вкупно 1.333 гласачи.[11] На референдумот во 2018 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 1.300 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед кон главната селска црква „Св. Никола“
Археолошки локалитети[13]
Цркви[14]
Музеи

Во јуни 2014 година, во комплексот на црквата „Св. Никола“, со поддршка на Министерството за култура, музејот „Доктор Никола Незлобински“ од Струга и црковниот одбор од селото Враништа била отворена музејската поставка со вредни археолошки предмети и средновековни артефакти (кремени, камени и керамички предмети од неолитот, антиката и средниот век).[17]

Средновековни цркви[уреди | уреди извор]

Во Враништа се наоѓаат остатоци од три средновековни храмови. Тие се наоѓаат на местата: Горна црков, Света Врача и Свети Аранѓел.[3]

На првото место кое се наоѓа северно од селото се наоѓаат остатоци од манастир. Храмот бил посветен на „Пречистa“ т.е. Света Богородица Вранишка. Храмот е изграден во XI век. Дебелите ѕидови на овој храм се изградени од камен бигор кој е носен од селото Вишни кое се наоѓа на планината Јабланица. По овие остатоци се гледа дека тоа бил голем и доста познат манастир. Денешните жители оваа знаменитост ја нарекуваат „кралска црква“. Жителите на Враништа таму се собираат на Духовден, Крстовден и Пречиста. Тука, сега се наоѓаат селските гробишта.[3]

Местото Света Врача се наоѓа североисточно од селото. На тоа место за време на Првата светска војна е изградена црквичка и таму жителите ја посетуваат за време на нејзината слава. Местото Свети Аранѓел лежи западно од селото и таму постои исто така црквичка со неколку икони.[3]

Постојат уште две карактеристични локалитети: Света Петка и Танасија. Првиот локалитет се наоѓа кај селското училиште. Таму постои мала црквичка изградена по Втората светска војна, која денес повторно е изградена. На тоа место постоеле и два суви бреста кои никој не смеел да ги исече, но поради старост паднале и двата. На локалитетот Танасија, југозападно од селото, постои исто така мала црквичка.[3]

Во средината на селото се наоѓа црквата Свети Никола Талалеј. За неа е објавено дека е обновена во 1804 година, а самото градење го финансирал некој Абаз-паша. На денот на црковната слава во исто време е и селска слава и тука се одржува „ордија“ (панаѓур). На тој ден доаѓаат гости од соседните села и од градот. Домаќините на гостите роднини им приредуваат ручек во своите домови, додека за останатите гости се дава ручек кај самата црква. За таа пригода се коли теле.[3]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Селото е седиште на ФК Враништа, кој во минатато го носел и името ФК Македонија (Враништа), а под тоа име, во сезона 2001/02 настапувал во Втората македонска фудбалска лига. Во овој клуб, својата кариера ја започнал познатиот македонски фудбалер Игор Митрески.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Населението во Враништа до крајот на Втората светска војна не се иселувало, меѓутоа после војната дошло до иселување главно на помладите генерации и тоа во Струга, како и надвор од државата (поради печалба). Една порано иселена фамилија од Враништа се Шмаговци кои се иселиле во селото Вапила, Охридско.[3]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. посет. 29 октомври 2018 г. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 60. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 29 октомври 2018 г. 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 Трифуноски, Јован (1992). Охридско-струшка област. Белград: Српска академија на науките и уметностите. стр. 180-183. 
  4. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 104-105.
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 254.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 164-165.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. „Описи на ИМ“. http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html. посет. 29 октомври 2018 г. 
  11. „Локални избори 2017“. https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2186#. посет. 29 октомври 2018 г. 
  12. „Референдум 2018“. https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=70&ps=2186. посет. 29 октомври 2018 г. 
  13. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  15. ВО ВРАНИШТА СЕ ГРАДИ НОВА ЦРКВА НА МЕСТО ОД ПОРАНЕШНАТА
  16. осветување
  17. "Музејска поставка во Враништа", Дневник, година XVIII, број 5483, четврток, 5 јуни 2014, стр. 12.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]