Водолија (митологија)

Воделија, музеј на отворено, Словачка.

Водолија, во старословенската митологија, e дух што живее во води (езера, бари и бујни реки), најчесто во близина на воденици, и ги фрла минувачите во водата за да ги направи свои слуги.

Водните демони потекнуваат од душите на удавените луѓе, особено од оние чии тела не биле погребани. Според други верувања, водните демони се душите на злите или грешни луѓе, кои живеат во вода како казна. Легендите за водниот демон се најизразени кај Источните и Западните Словени, а помалку кај Јужните Словени.

Водолијата според легендите, обично се појавувала во форми како: човек со канџи и долга опашка, покриена со трева и мов, или како старец со зелена коса и брада, или како риба покриена со кал. Преку ден таа се одмара во луксузен дворец под водата, а навечер излегува и ги напаѓа капачите кои се наоѓаат на реката по зајдисонце. Водениот дух е непријателски расположен кон луѓето, особено кон мажите, кои ги влече во водата за да ги омажи неговите ќерки или пак да ги направи свои слуги. Се верувало дека често ги оштетувал мелници, рибарски мрежи и мостовите на реките. За да го смират, мелничарите и рибарите му нуделе разни жртви - петел, кокошка или овца. Му бил жртвуван и добро нахранет коњ, кој бил фрлен во водата со камен околу вратот.

Водните нимфи живеат во водата, која никогаш не ја напуштаат, ова не важи за женските водни нимфи, русалки,тие еднаш годишно се појавуваат на овој свет за време на русалната недела, поради што понекогаш ги мешаат со самовилите. И водните нимфи и русалката се опишани дека имаат долга и течна коса, често зеленикава или црвеникава по боја, поради вегетацијата со која се покриени во водата.

Од водата, најчесто во близина на воденици и мостови каде што луѓето најмногу минуваат, водните духови се кријат и ги мамат луѓето за да ги удават. Точно сто водни духови ја сочинуваат војската на господарот на водата (тој самиот е стотиот, или првиот), а според приказните на сите словенски народи, оваа војска од водни духови е најопасна за време на бура, веројатно затоа што тогаш е најтешко да се забележи нивното приближување низ водата. Водните духови ги обновуваат своите редови со давење на луѓето со бодење со трозабец или со заплеткување на нивните нозе со опашки, камшици или букаги и влечење на дното за да му служат на Водниот дух, господарот на водата. Човек може да се спаси од обичен воден дух, но кога е присутен господарот, на жртвите им нема спас.

Верувања

Водните духови се сметаат за зли суштества бидејќи ги дават луѓето, а во јужна Србија, на непослушните деца дури им се заканувале и со опомена: „Водниот дух да те однесе!“. Водниот дух, нивниот господар, ги дави луѓето за да ги претвори во свои слуги, тој се грижел за своите поданици, кои живееле со него во неговата кристална палата, длабоко под водата, и некои од нив ги мажел за своите ќерки, русалки. Според друга верзија, тој е суров господар, бидејќи водните духови се создаваат само од зли и грешни луѓе, кои „живеат“ во вода како казна.

Иако се универзални митолошки суштества, водните змејови се најдобро и нај јасно претставени во старословенската митологија, што сугерира дека можеби има вистина во теоријата што претпоставува многу поголема старост на словенските народи отколку што моментално ја признава модерната историја. Камени рибарски тегови од Лепенски Вир во Србија, стари 7,5 до 8,5 илјади години, во форма на глави, чиј горен дел е обоен во црвена боја, се користеле при риболов на Дунав. Појавата на овие тегови јасно покажува дека тие, покрај алатки слични на сидро, се и култен предмет, можеби тие го заменуваат жртвувањето или укажуваат на свештенство, или се едноставно средство за „измама“ на водните змејови, но во секој случај тие требало да им овозможат на праисториските Аласи да избегнат да станат нивни жртви.

Можеме да забележиме траги од верување во водни духови во многу култури низ светот, а верувањето на многу народи дека не треба да се гледа во својот одраз во река или друга голема водна површина е директно поврзано со овие митски суштества. Кога некој ќе го погледне својот одраз, тој е блиску до водата, а водните духови, или самиот Воден Дух, можат да го повлечат во водата и да го удават.

За митското суштество

Тоа е злобно и опасно божество кое живее во езера, бари и реки. Најчесто живее под водно тркало. Понекогаш неколку од нив се собираат под тркалото. Изгледот на Воѓаној варира од место до место. Во некои области има човечко лице, но непропорционално големи уши и шепи наместо раце, долги рогови, опашка и очи што светат како оган. Во други области, сепак, наликува и на огромни луѓе покриени со трева и мов. Може да биде и целосно црн, со испакнати црвени очи и долг нос. Има и такви што го замислуваат како старец со зелена коса и брада чија брада почнува да побелува како што расте месечината. Воѓаној се бесмртни, но се подмладуваат и стареат со месечевите мени. Бидејќи не ги сака луѓето, Воѓаној ги демне невнимателните за да ги одвлече во водата . Удавените луѓе стануваат негови робови во длабочините на неговото царство, кој е кристален дворец украсен со злато и сребро. Преку ден, Воѓаној останувал во својот дворец, а ноќе излегувал и ја разбранувал водата, правејќи голема бучава. Секој капач што ќе се нашол во водата по зајдисонце е негов потенцијален плен.

Поврзано

• Русалка
• Вила (словенска митологија)
• Дунавски воден дух