Влатко Мачек
Влатко Мачек (Vladko Maček) бил истакнат хрватски политичар, лидер на Хрватската селанска партија (HSS) и клучна фигура во југословенската политика во периодот меѓу двете светски војни.
Ран живот и образование
[уреди | уреди извор]Роден е на 20 јуни 1879 година во Јастребарско, близу Загреб, во тогашната Австро-Унгарска империја (денешна Хрватска). Неговиот татко Иван бил Словенец, а мајка му била Хрватка. Мачек дипломирал право на Универзитетот во Загреб во 1903 година и работел како адвокат. Во младоста се вклучил во хрватското национално движење и станал еден од раните членови на Хрватската селанска партија, основана од Стјепан Радиќ.
Политичка кариера
[уреди | уреди извор]По атентатот врз Стјепан Радиќ во 1928 година во југословенскиот парламент, Мачек ја презел раководната улога во HSS. Како лидер, тој се залагал за хрватска автономија во рамките на Кралството Југославија и се спротивставувал на српската доминација. Бил уапсен неколку пати поради своите политички активности, вклучително и за време на диктатурата на кралот Александар I во 1929 година.
Најголем успех постигнал во 1939 година со потпишувањето на Спогодбата Цветковиќ-Мачек, која довела до создавање на Бановината Хрватска – автономна единица во Југославија што опфаќала голем дел од хрватските територии. Ова било важен чекор кон федерализација на земјата и намалување на централната власт од Белград.
Втората светска војна и послевоен период
[уреди | уреди извор]Со почетокот на Втората светска војна и инвазијата на Оската врз Југославија во 1941 година, Мачек одбил да соработува со нацистите и фашистите. Бил уапсен од режимот на Независна Држава Хрватска (NDH) под водство на Анте Павелиќ и поминал време во домашен притвор и концентрациони логори. По војната, со доаѓањето на власт на Јосип Броз Тито и комунистите, Мачек емигрирал во САД во 1945 година. Таму живеел во егзил, пишувајќи мемоари под наслов „Во борба за слобода“ (In the Struggle for Freedom), објавени во 1957 година.
Смрт и наследство
[уреди | уреди извор]Влатко Мачек починал на 15 мај 1964 година во Вашингтон, Д.Ц., САД. Неговите посмртни останки биле пренесени во Хрватска во 1996 година и погребани во Загреб. Денес се смета за еден од најважните хрватски политичари во 20. век, симбол на ненасилна борба за национални права и демократија.