Прејди на содржината

Вељко Булајиќ

Од Википедија — слободната енциклопедија
Вељко Булајиќ
Veljko Bulajić
Булајиќ во 1969
Роден(а)22 март 1928(1928-03-22)
Вилуси, Кралство на Србите, Хрватите и Словенците
Починал(а)2 април 2024(2024-04-02) (возр. 96)
Загреб, Хрватска
ОбразованиеЧентро спериментале ди чинематографија
ЗанимањеРежисер
Активен1953–2024
Значајни делаВоз без возен ред
Козара
Битката на Неретва
Големиот транспорт
СопружникВласта Булајиќ
Награди

Вељко Булајиќ (Вилуси, 22 март 1928 – Загреб, 2 април 2024 ) — црногорски и хрватски филмски режисер. Булајиќ е добитник на наградата Калинга на УНЕСКО.[1] Поголемиот дел од својот живот го поминал работејќи во Хрватска и е првенствено познат по режирањето филмови со тематика од Втората светска војна од жанрот партизански филм. Според Хрватското јавно радиодифузно претпријатие, неговите филмови достигнале публика од над 500 милиони гледачи ширум светот.[2] Четирите најгледани југословенски филмови на сите времиња се режирани од Булајиќ.[3] Стриминг услугата MUBI го опишува Булајиќ како „креатор на епски блокбастери по нарачка“.[4]

Младост

[уреди | уреди извор]

Булајиќ е роден во селото Вилуси во близина на Никшиќ, Кралство на Србите, Хрватите и Словенците. Тој бил борец на отпорот во Втората светска војна, откако се приклучил на југословенските партизани на 15-годишна возраст.[5] Булајиќ и неговите двајца постари браќа биле ранети во битка и во еден миг целото негово семејство било затворено во италијански фашистички концентрационен логор.[6] Во интервју од 2015 година за кинеска новинска веб-страница, Булајиќ споделил приказна за тоа како неговиот постар брат бил на железничката станица во Црна Гора кога сојузниците на италијанскиот фашизам ги префрлиле возовите на реката Неретва. „Мојот брат ги нарекол предавници и еден од нив го застрелал, тешко ранувајќи го и тој подоцна починал“.[7]

Двајцата преживеани браќа, Вељко и Стеван, подоцна ќе бидат сосценаристи на филмовите „Козара“ и „Битката на Неретва“.[8][9]

По Втората светска војна, Булајиќ бил стациониран во базата на Југословенската народна армија во Загреб. Тука Булајиќ ја пронашол својата страст кон филмот, што го навело да продолжи студии на италијанскиот Експериментален центар за кинематографија под менторство на Чезаре Заватини.[10] Потоа работел како асистент на италијанските филмски легенди Федерико Фелини, Џузепе де Сантис, Марио Солдати, Луиџи Зампа и Виторио Де Сика пред да се врати во Југославија. За време на неговиот престој во Рим, Вељко се спријателил со Софија Лорен и Карло Понти, кои многу години подоцна ќе го посетат на одмори во Хрватска и Црна Гора.[11][12]

Кариера

[уреди | уреди извор]

Булајиќ прво продуцирал два кратки филма, пред да го направи својот дебитантски игран филм „Воз без возен ред“ . Филмот бил сложена драма што се занимава со интеракциите меѓу луѓето кои насилно ги напуштаат своите предци за да се преселат во нова, но неразвиена земјоделска земја. Неговото деби било голем успех, што му донело влез на Канскиот филмски фестивал и можност за една од најпрестижните филмски награди во светот, Златната палма.[1][13] Филмот му донел и четири награди на Фестивалот на југословенскиот филм (денес познат како Пулски филмски фестивал) и награда од градот Загреб.[3] Неговите следни два филма, „Атомска воена невеста“ и „Бум град“, исто така биле наградени со неколку златни и сребрени награди во различни категории на Фестивалот на југословенскиот филм.[3] „Атомска воена невеста“ бил номиниран и за Златен лав на Венецискиот филмски фестивал во 1960 година, што ја прави втората номинација на Булајиќ за една од наградите на „Големата тројка“ на меѓународните филмски фестивали (Златен лав во Венеција, Златна палма во Кан и Златна мечка во Берлин).[14][15]

Во 1962 година, неговиот филм „Козара“ му донел меѓународно внимание, бидејќи повторно ја освоил Големата златна арена за најдобар филм на Фестивалот на југословенскиот филм, а филмот премиерно бил прикажан во најголемиот музеј во светот, францускиот Лувр.[16] Филмот бил пријавен на 3-тиот Меѓународен филмски фестивал во Москва, каде што ја освоил Златната награда.[17] Булајиќ бил член на жирито на 4-тиот Меѓународен филмски фестивал во Москва.[18] Филмот бил прикажан и на Меѓународниот филмски фестивал во Сан Франциско.[19]

Во 1969 година тој го напишал и режирал легендарниот воен филм „Битката кај Неретва“ во кој главните улоги ги толкуваат Орсон Велс и Јул Бринер. Филмот го гледале повеќе од 350 милиони луѓе ширум светот[6] и е на листата на најскапи филмови на неанглиско говорно подрачје. Пабло Пикасо создал еден од промотивните постерите за филмот, еден од само двата филмски постери што шпанскиот уметник некогаш ги создал. Наместо плаќање, Пикасо и Булајиќ се согласиле Булајиќ да му обезбеди на Пикасо гајба југословенско вино. [20] Двајцата се сретнале на Телевизискиот фестивал во Монте Карло неколку години пред „Неретва“ кога, како што е опишано подолу, Булајиќ ја зел наградата „Златна нимфа“ за неговиот документарец „Скопје '63“ за катастрофалниот земјотрес во главниот град на Македонија. Пикасо решил да присуствува на фестивалот откако му бил прикажан преглед на филмот од Марсел Ашард.[20] Саундтракот за „Неретва“ го создал композиторот добитник на Оскар, Бернард Херман [21], а филмот бил номиниран за Оскар за најдобар странски филм.[22] Претседателот Јосип Броз Тито и првата дама Јованка Броз, Омар Шариф и Софија Лорен присуствувале на премиерата на филмот во Сараево.[23] [24] Тогашниот гувернер на Калифорнија и иден претседател на САД, Роналд Реган, присуствувал на американската премиера. Во едно интервју од 2020 година, Булајиќ изјавил дека Реган му рекол приватно на собир во Беверли Хилс дека тој (Реган) не може да го поднесе Орсон Велс, но дека се согласува дека Велс е многу добар актер.[5]

На 16 јануари 2018 година, владата на Република Словенија поднела формално барање до Република Србија, барајќи изворните снимки од филмот да бидат доставени во Словенија и официјално признати како дел од нејзиното национално културно наследство.[25] Булајиќ одговорил преку хрватските медиуми дека ниту Словенците ниту Србите немаат право на филмот бидејќи тој бил хрватска продукција.[26] Во времето кога филмот бил објавен, сите три земји биле дел од Југославија.

Во едно интервју од 2014 година, Булајиќ го припишал успехот на „Неретва“ на нејзиниот неконвенционален заплет кој вклучува само 15 минути пукање и битки, додека остатокот е посветен на приказната за тоа како ранетите биле спасени и згрижени.[27]

Премиерата на филмот на Булајиќ „Атентатот на Сараево“ била лично организирана од првата дама на Италија, Виторија Леоне.[5] Во филмот глумеле холивудските глумци Кристофер Пламер, Максимилијан Шел и Флоринда Болкан [28]

Во 2017 година, Булајиќ започнал со снимање на она што се верува дека е неговиот последен долгометражен филм. Во филмот „Бегство кон морето“ глуми актерот од „Игра на тронови“, Том Влашиха, како германски војник изгубен зад непријателските линии во Втората светска војна.[29]

Во ноември 2020 година, филмот на Булајиќ „Скопје '63“ бил вклучен на листата на 10-те најдобри хрватски документарни филмови на сите времиња, според група од 38 филмски критичари.[30]

Филмографија (долгометражни филмови)

[уреди | уреди извор]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 „HDFD Naslovna“. Hrvatsko društvo filmskih djelatnika.
  2. ↑ „Kako sam Titu objasnio da ga ne želim kao glavnog lika "Bitke na Neretvi"“. Hrt.hr. Посетено на 18 October 2016.
  3. 1 2 3 „Veljko Bulajić“. www.vecernji.hr.
  4. ↑ „Veljko Bulajic“. MUBI.
  5. 1 2 3 „Veljko Bulajić proslavio 92. rođendan, plakat za 'Bitku na Neretvi' izradio mu je Picasso“. 22 March 2020.
  6. 1 2 „Interview: Famous Croatian director Veljko Bulajic recounts his life in pictures - Xinhua | English.news.cn“. www.xinhuanet.com. Архивирано од изворникот на 9 February 2018. Посетено на 9 August 2022.
  7. ↑ „Interview: Famous Croatian director Veljko Bulajic recounts his life in pictures - China.org.cn“. www.china.org.cn.
  8. ↑ „Veljko Bulajić“. Vecernji.hr. Архивирано од изворникот на 17 September 2016. Посетено на 18 October 2016.
  9. ↑ „Dječija Knjiga- Knjige od pisca“. Djecija-knjiga.ba. Архивирано од изворникот на 16 June 2018. Посетено на 18 October 2016.
  10. ↑ Goulding, Daniel J. (2 September 2002). Liberated Cinema: The Yugoslav Experience, 1945-2001. Indiana University Press. ISBN 0253342104 – преку Google Books.
  11. ↑ „'Sophia Loren? Koliko lijepa, toliko pametna. Picasso mi je plakat napravio za par boca vina'“.
  12. ↑ „Ovako je pričao Veljko Bulajić 2021. Godine: 'Cijelim svojim bićem bio sam posvećen filmu'“. 3 April 2024.
  13. ↑ Planet, Lonely; Dragicevich, Peter; Ham, Anthony; Lee, Jessica (1 April 2019). Lonely Planet Croatia. Lonely Planet. ISBN 9781788685153 – преку Google Books.
  14. ↑ „Veljko Bulajic“. IMDb.
  15. ↑ Casting, Project (13 January 2020). „What Are The Biggest Film Festivals?“.
  16. ↑ „Details“. Mku.gov.me. Архивирано од изворникот на 22 April 2021. Посетено на 18 October 2016.
  17. ↑ „3rd Moscow International Film Festival (1963)“. MIFF. Архивирано од изворникот на 16 January 2013. Посетено на 25 November 2012.
  18. ↑ „4th Moscow International Film Festival (1965)“. MIFF. Архивирано од изворникот на 16 January 2013. Посетено на 2 December 2012.
  19. ↑ „Kozara | San Francisco Film Festival“. history.sffs.org.
  20. 1 2 „Kako je Pablo Pikaso napravio plakat za "Bitku na Neretvi" za 12 flaša vina“. Noizz.rs. 25 January 2017.
  21. ↑ „Pablo Picasso's contribution to the film Battle on the Neretva River“. Архивирано од изворникот на 29 June 2016. Посетено на 27 May 2016.
  22. ↑ „The 42nd Academy Awards (1970) Nominees and Winners“. oscars.org. Посетено на 16 November 2011.
  23. ↑ „Bulajićeva Neretva danas bi koštala 100 milijuna dolara“. Bljesak.info.
  24. ↑ „Redatelj "Bitke na Neretvi" Veljko Bulajić šokiran slovenskim zahtjevom prema Srbiji: "Ni jedni ni drugi nemaju veze s tim filmom"“. Dnevnik.hr.
  25. ↑ „Jutarnji list - SUKOB ZBOG 'BITKE NA NERETVI' Slovenci objasnili zašto žele Bulajićev film, u Srbiji tvrde da je Ljubljana izgubila pravo na povrat umjetničke baštine“. www.jutarnji.hr. 16 January 2018.
  26. ↑ „Bulajić: Neretvu su radili Hrvati, a ne Srbi i Slovenci“. www.vecernji.hr.
  27. ↑ „Veljko Bulajić: Gdje je i što danas radi redatelj "Bitke na Neretvi"“. evarazdin.hr. 25 May 2014.
  28. ↑ „Atentat u Sarajevu“. 31 October 1975.
  29. ↑ „Glumac iz 'Igre prijestolja' pozirao u partizanskoj uniformi“. tportal.hr. 8 March 2017.
  30. ↑ „H-8 je najbolji hrvatski igrani film svih vremena, odlučili kritičari“. www.vecernji.hr (хрватски).
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Вељко_Булајиќ&oldid=5562810“