Биткоин

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Биткоин
Bitcoin logo.svg
Лого на упатниот клиент на Биткоин
Составници
Симбол BTC, XBT, BitcoinSign.svg
 милибиткоин mBTC
 микробиткоин, бит[1] μBTC
Демографија
Воведена 3 јануари 2009; пред 8 години (2009-01-03)
Корисник/ци ширум светот
Издавач
Управа децентрализиран[note 1]
Вредност
Пораст на понудата 12,5 биткоини по блок (приближно на секои 10 минути) до средината на 2020 г.,[4] а потоа 6,25 по блок, 4 години, до следното преполовување. Ова продолжува до 2110-2140 г. додека не се издадат 21 милиони биткоини.

Биткоин (англиски: Bitcoin) — платежен систем кој се појавил во 2009 година како програм со отворен код. Ова е дигиталната валута, уште се нарекува и виртуелна валута, електронски пари или криптовалута поради криптографијата која се користи при создавањето и трансферот. Најчесто кога се користи голема буква во името (Биткоин), се мисли на технологијата и мрежата, додека кога се користи со мала буква (биткоин) се однесува на дигиталната валута. Биткоин системот не е контролиран од ниту еден ентитет, како централна банка, поради што најчесто се нарекува децентрализирана валута.

Биткоините се создаваат преку процес кој се нарекува „откопување“ - користење на компјутерската моќ во мрежа за верификација и запис на плаќањата јавно онлајн, во размена за провизија при трансакции и новосоздадени биткоини. Корисниците испраќаат и примаат биткоини преку софтверска апликација наречена паричник, која може да се користи на компјутер, мобилен уред или како веб-апликација. Биткоини можат да се стекнат со „откопување“, во замена за продукти, сервиси или други валути.

Комерцијалната употреба на Биткоин е сѐ уште мала во споредба со шпекулациите, кои се причина за флуктуациите во цената. Користењето на Биткоин за плаќање на сервиси и услуги е во пораст и постојано се зголемува. Една од причините се ниските трошоци во споредба провизиите кај традиционалните кредитни картички кои се движат помеѓу 2 и 3 проценти. Најголемата Биткоин трансакција беше извршена на 20.3.2014, за купување на вила во Бали во износ од 500.000 американски долари.

Првиот Биткоин митап во Македонија се одржал во Скопје на 24 април 2014 година, во кафулето на тенискиот центар МТП.

Трансакции[уреди | уреди извор]

Кога некој Биткоин корисник ќе изврши плаќање, финансиската трансакција се забележува во Биткоин мрежата. Биткоин трансакцијата е дигитално потпишана порака преку која се пренесува сопственоста од една биткоин адреса на друга. За трансакцијата да биде успешна, истата се запишува во јавен запис или датабаза на трансакции.

„Block chain“[уреди | уреди извор]

Block chain е книга која снима Биткоин трансакции. Одржување на овој систем се врши од страна на мрежа од комуникациски јазли кои работат на Биткоин софтверот. Трансакции во форма обврзник X праќа Y биткоинс на ремитентот Z се емитуваат во оваа мрежа со користење на лесно достапни софтверски апликации. Мрежните јазли можат да проверуваат трансакции, да ги додадат во нивната копија од јавната книга, и тогаш да ги пренесуваат овие дополнувања на јавната книга на други јазли. Block chain е база на дистрибуирани податоци, со цел самостојно да се потврди синџирот на сопственост на сите и секој биткоин износ, секоја мрежа на јазли складира своја сопствена копија од block chain системот. Околу шест пати на час, на нова група на прифатени трансакции, еден блок, се создава, додава на block chain, и брзо се објавува на сите јазли. Ова му овозможува на Биткоин софтверот да утврди кога одреден биткоин износ бил потрошен, што е неопходно со цел да се спречи двојно трошење во средина без централен надзор. Со оглед на тоа конвенционалната книга евидентира трансфер на вистински сметки или меници кои постојат настрана од тоа, block chain е единственото место каде што биткоинс може да се каже дека постои во форма на непотрошени аутпути на трансакции.

„Откопување“[уреди | уреди извор]

Одржувањето на „block chain“ преку компјутерски систем се нарекува „откопување“. Оние што го прават ова се наградени со новосоздадени биткоини и провизии од трансакции. „Откопувањето“ од ден на ден станува технолошки понапредно. „Рударите“ можат да се наоѓаат на било која локација, преку која процесираат плаќања и ја верификуваат секоја трансакција како валидна, додавајќи ја на веригата блокови. Од 2014, процесирањето при плаќање е наградено со 25 новосоздадени биткоини за еден блок. За да ја добие наградата, „рударот“ во блокот вклучува специјална трансакција наречена „coin base“ која ги насочува наградените биткоини до адреса по негов избор. Сите биткоини во циркулација може да се проследат назад до „coin base" трансакцијата. Во Биткоин протоколот се наведува дека наградата за блок ќе биде преполовена на 12.5 биткоини во 2017. Ова двојно намалување на наградата ќе продолжи и ќе се случува на секои 4 години. До 2040 година ќе има 21 милиони биткоини, а наградите ќе бидат само провизии за процесирање на трансакции. Корисниците кои плаќаат провизија може да очекуваат побрзи трансакции.

Во ноември 2014 година, во Тајланд изгорел еден од најголемите „рудници“ на биткоини во светот, со сила од околу пет мегавати, со што била нарушена мрежата на оваа криптовалута.[5]

Анонимност[уреди | уреди извор]

Јавната природа на Биткоин значи дека корисниците не се идентификувани по име, меѓутоа може да постои одредено поврзување на трансакции со индивидуи и компании. Дополнително, многу правни системи настојуваат маркетите каде се продава и купува биткоин за кеш, да бараат лични информации.

Сопствеништво[уреди | уреди извор]

Сопствеништвото на биткоини поврзано со одредена Биткоин адреса може да биде потврдено со приватниот клуч кој и припаѓа на таа адреса. За сопственикот, важно е да го чува неговиот приватен клуч на сигурно место и да се осигура дека не може да го изгуби. Ако приватните клучеви се изгубат, корисникот не може да го приложи своето сопствеништво на друг начин. Приватните клучеви треба да се чуваат на сигурно место, затоа што секој што ги знае може да ги преземе биткоините од адресата на сопственикот.

Продажба и купување[уреди | уреди извор]

Биткоините може да се купат и продадат за многу различни валути, од индивидуи или од компании. Најбрзиот начин да се купат биткоини е со кеш преку Биткоин банкомат. Ваквите банкомати работат двострано, па му овозможуваат на корисникот и да подигне кеш од неговиот Биткоин паричник. Корисниците на Биткоин маркетите ги продаваат и купуваат своите биткоини преку аукции. Биткоин трансакциите се неповратни, па затоа корисниците треба да бидат претпазливи. Провизијата при биткоин трансакции е далеку помала од онаа кај кредитните картички или трансферите на пари.

Паричници[уреди | уреди извор]

Биткоин користи криптографија со јавни клучеви, преку која се генерира пар од јавен и приватен криптографски клуч. Колекција од клучеви се нарекува паричник. При Биткоин трансакција сопственоста на биткоините се пренесува од една до друга адреса. Биткоин трансакцијата се состои од низа случајни букви и бројки, кои потекнуваат од јавните клучеви, преку хаширање и енкодирање. Приватните клучеви функционираат како мерки за заштита на сопственикот. Валидно плаќање од една адреса треба да го содржи јавниот клуч и дигитален потпис кој ја докажува сопственоста на приватниот клуч. Бидејќи секој со приватен клуч може да ги потроши сите биткоини кои се наоѓаат на адресата, суштината на Биткоин безбедноста е во заштитата на приватните клучеви. Ризикот од кражба може да се намали со генерирање на клучеви офлајн на безбеден компјутер, и нивно складирање на надворешен уред или на отпечатени паричници. "Физичките биткоини" кои се користат во медиумите за презентирање на новините поврзани со Биткоин, се произведувааат од најразновидни компании. Тие го складираат приватниот клуч на хартија, метал, дрво или пластика. Постојат и дигитални продукти наречени "хардверски паричници" за безбедно складирање на биткоини на физички уред. Биткоините може да бидат изгубени. Во 2013 еден корисник изјави дека изгубил 7500 биткоини, вредни 7.5 милони американски долари во тој период, кога го фрлил во ѓубре хардискот што го содржел неговиот приватен клуч.

Приватни наспротив контролирани паричници[уреди | уреди извор]

Со овозможувањето на децентрализиран економски систем, кој е надвор од контрола на финансискиот и политичкиот естаблишмент, истиот е под обиди за контрола преку забрани или преку изменување на децентрализираниот и анонимен модел на употреба. Суштински дел во анонимноста и приватноста на Биткоин трансакциите е можноста за идентификување на една трансакција само преку приватен клуч и лозинка, односно стандардниот метод на енкрипција. Со оглед на тоа што самото користење на енкрипција не е распространето и познато кај широката јавност, се јавуваат ризици во користењето на Биткоин додека не се достигне соодветно ниво на едукација и употребливост на паричниците. Друг начин на решавање на овој проблем наметнуваат одделни добро финансирани провајдери на паричници, кои наместо да му овозможат на корисникот директна и анонимна контрола на своите лозинки и клучеви, бараат од него комплетна идентификација. [6] На овој начин политичкиот естаблишмент и финансискиот систем навлегуваат во Биткоин системот и се во можност да контролираат дел од трансакциите. Постои стремеж за забрана на приватни и анонимни паричници преку нивно криминализирање.[7]

Софтвер[уреди | уреди извор]

Софверот за биткоин паричник му дозволува на корисникот да врши биткоин трансакции. Паричникот генерира и чува приватни клучеви, и комуницира со Биткоин мрежата. Првата паричник апликација наречена Bitcoin-Qt беше пуштена во употреба во 2009 од страна на Сатоши Накамото како апликација со отворен код. Може да се користи на десктоп компјутери за плаќања или како серверска инсталација за платежни услуги. Кога се плаќа преку мобилен уред, се користат QR кодови кои ги поедноставуваат трансакциите.

Економија[уреди | уреди извор]

Економистите генерално се сложуваат дека за да се квалификува како пари, нешто мора да има вредност и да биде медиум за размена. Од 2014 година економистите не се сложуваат до кој степен Биткоин претставува пари. Биткоин уште го нема достигнато статусот на средство според чија вредност се мери една економија. Ова е поради исчезнувањето на големите берзи и ограничените резерви, односно лимитот од 21 милиони биткоини. Меѓутоа ова несогласување на економистите не спречува биткоините да се користат како медиум за размена. Од ноември 2013, повеќе од 1000 продавници примаат биткоини за своите производи. Дополнително, има повеќе од 35000 онлајн продавници кои прифаќаат наплати во биткоин.

Алтернатива за националните валути[уреди | уреди извор]

Биткоин стекнува популарност во земји со проблематични национални валути, бидејќи може да ја намали инфлацијата, контролите на капиталот и интернационални санкции. Биткоините се користени во Аргентина како алтернатива за официјалната валута. Некои Иранци користат биткоини за да ги избегнат санкциите на валути. Зголемена употреба на биткоини е забележана во периодот од 2012 до 2013 за време на Кипарската финансиска криза. Недовербата во традиционалните финансиски институции и централните банки, поттикната од финансиската криза во 2007-2008 најверојатно помогна во зголемувањето на популарноста на Биткоин.

Биткоин како инвестиција[уреди | уреди извор]

Еден начин да се инвестира во Биткоин е да се купат биткоини и да се чуваат како долгорочна инвестиција. Некои инвестори не купуваат биткоини, туку вложуваат во инфраструктурата како биткоин маркети, компании кои нудат биткоин платежни системи или биткоин паричници. Инвеститорите исто така инвестираат и во биткоин "откопување".

Биткоини во оптек[уреди | уреди извор]

Растот на бројот на биткоини е предефиниран во Биткоин протоколот и е начин да се спречи инфлацијата. Моментално, постојат повеќе од 12 милиони биткоини во циркулација, со просечно темпо на создавање од 25 биткоини на секои 10 минути. Вкупниот број е ограничен на 21 милиони и секои 4 години создавањето на биткоини ќе биде преполовено. Ова значи дека нови биткоини ќе бидат во оптек во следните 100 и повеќе години.

Класификација[уреди | уреди извор]

Бројни обиди да се класифицира биткоин демонстрираат дека тоа не е лесна работа. Судијата Амос Мазант од федералниот суд во Тексас ги класифицирал биткоините како валута. Финската влада го прогласила биткоинот во јануари 2014 како „стока“ со која може да се тргува. Во декември 2013, новинарот на „Вол Стрин Џурнал“ го опишал биткоинот како "дигитална наплата".

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „BitPay, Bitcoin, and where to put that decimal point“. http://blog.bitpay.com/2014/05/02/bitpay-bitcoin-and-where-to-put-that-decimal-point.html. https://blog.bitpay.com/bitpay-bitcoin-and-where-to-put-that-decimal-point/
  2. Jason Mick (12 јуни 2011). „Cracking the Bitcoin: Digging Into a $131M USD Virtual Currency“. Daily Tech. http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm. конс. 30 септември 2012 г. 
  3. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име JSC.
  4. Ron Dorit; Adi Shamir (2012). „Quantitative Analysis of the Full Bitcoin Transaction Graph“. Cryptology ePrint Archive. http://eprint.iacr.org/2012/584.pdf. конс. 18 октомври 2012 г. 
  5. „Изгоре голем „рудник“ на биткоини“, Дневник, година XVIII, број 5614, вторник, 11 ноември 2014, стр. 10.
  6. http://www.coindesk.com/chamath-palihapitiya-bitcion-moving-past-amateur-hour/
  7. http://www.wired.com/2014/03/what-is-bitcoin/


Грешка во наводот: Има ознаки <ref> за група именувана како „note“, но нема соодветна ознака <references group="note"/>, или пак недостасува завршно </ref>.