Прејди на содржината

Битка за Лерин (1949)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Битка за Лерин
Дел од Грчката граѓанска војна
Датум 12–15 февруари 1949
Место Лерин, Егејска Македонија, Грција
40°46′58″N 21°24′32″E / 40.78278°N 21.40889°E / 40.78278; 21.40889
Исход Победа на владината армија
Завојувани страни
Грција Привремена демократска влада на Грција
Грција Кралство Грција
  • Владина армија
Команданти и водачи
Грција Никос Захаријадис
Грција Георгиос Гусијас 		Грција Николас Пападопулос
Сила
4.000 ?
Жртви и загуби
799 погинати
1.500 ранети
350 заробени/предадени 		44 погинати
220 ранети
35 исчезнати во акција

Битка за Лерин (грчки: Μάχη της Φλώρινας[1]) — битка што се случила на почетокот на февруари 1949 година. Се водела за време на Грчката граѓанска војна, во која се соочиле силите на комунистичката Демократска армија на Грција (ДАГ) предводена од Никос Захаријадис против Националната грчка армија, предводена во Лерин од генералот Николас Пападопулос.[2] Битката завршила со пораз за ДАГ.[3]

Заднина

[уреди | уреди извор]

Кон крајот на 1940-тите, последните фази од Граѓанската војна во Грција се воделе помеѓу комунистичката ДАГ и грчката влада.[4] Воените неуспеси ја натерале ДАГ да се повлече од Јужна Грција, а ветувањата за автономна Македонија го надополниле нивниот број со Македонци од Егејска Македонија, формирајќи речиси половина од нејзините борбени сили во 1949 година,[4][5] а дури 70% во битката за Лерин.[6]

Никос Захаријадис презел непосредна контрола врз воените дејства во јануари 1949 година, го отстранил Маркос Вафијадес од функцијата главен командант на ДАГ и го заменил со Георгиос Гусијас, искусен командант сосредоточен на тактичко војување.[7][4] Захаријадис планирал да го освои Лерин, подоцна Солун и остатокот од грчкиот север.[7][4]

Битка

[уреди | уреди извор]

Захаријадис се обидел да ги покаже своите воени вештини со одлука да го нападне Лерин.[7][4] Во Албанија, ДАГ имала база и на 15 јануари марширале кон Лерин и пристигнале во областа преку клисурата Песодер.[7][4] На 12 февруари 1949 година, десеттата и единаесеттата дивизија на ДАГ, предводени од Гусијас и со 4.000 војници, напредувале кон Лерин рано наутро.[7][8] Битката започнала во 3:30 часот наутро и ДАГ испукала 1.500 гранати врз владините трупи што го бранеле Лерин.[7][8] Десеттата дивизија ги зазела околните ридови и го пресекла пристапот до градот, обезбедувајќи поддршка на главниот напад.[7][8] Една бригада од единаесеттата дивизија на ДАГ го презела главниот напад и влегла во јужниот дел на Лерин на изгрејсонце, а друга бригада го зазела блискиот планински терен и го пресекла пристапот до патот.[7][9]

Зимата го забавила военото засилување, иако владината дивизија под водство на генерал Николас Пападопулос во Лерин била вооружена и имала резерви.[10][8] Владините копнени трупи имале воздушна поддршка, а грчките воздухопловни сили ги нападнале силите на ДАГ користејќи напалм, ракети и бомби.[10][8] Офанзивата била запрена во 19:00 часот и додека владините трупи продолжиле да се борат, многу партизани на ДАГ загинале, а други се повлекле со големи загуби.[10][8] По неколку дена нападите на ДАГ се намалиле, пристигнале дополнителни владини трупи и ги протерале силите на ДАГ од Лерин и блискиот планински терен.[10][8] До 15 февруари, вооружените формации на ДАГ се распаднале и избегале кон клисурата Песодери, оставајќи многу од нивното оружје и залихи.[10][8]

Загубите на ДАГ биле 799 убиени, 1.500 ранети, 350 заробени или предадени и 400 премрзнати, додека загубите на Грчката национална армија биле 44 убиени, 220 ранети и 35 војници исчезнати во акција.[10][8] Околу 750–850 мртви и многу ранети партизани на ДАГ биле погребани во јама со булдожери југоисточно од Лерин, во близина на црквата „Свети Ѓорѓи“.[3][5][11] Во близина, погинатите од владините трупи од битката биле погребани во посебни гробови на воените гробишта.[5]

Последици

[уреди | уреди извор]

Битката за Лерин била последниот обид на ДАГ да освои голем бранет урбан центар.[12][9] Захаријадис за поразот го обвинил некомпетентното водство на ДАГ, лошата команда и лошите комуникации, неуспесите во тактиката и војувањето на герилците во битката.[10] За разлика од Вафијадес, историчарите на граѓанската војна го сметаат Захаријадис за некомпетентен командант.[4] За ДАГ, битката го означил почетокот на прогонството на многу партизани во блиските комунистички држави и прогонот во Грција на преостанатата политичка левица.[5] По завршувањето на Граѓанската војна, Грците ги искористиле сите методи за да да ги прикријат трагите на местата каде се погребани македонските и грчките борци. Но исто така, ги искористиле сите методи да ги  протераат Македонците од нивните родни огништа, за никогаш да не се вратат. За таа цел бил донесен Закон со кој дозволиле во оваа земја да се вратат само оние кои по род се Грци, а Македонците од егејскиот дел на Македонија останале распрснати на секаде по светот.[6]

Чинители што придонеле за победата на грчката армија биле доброто одбранбено планирање, обучените војници, придржувањето кон командната структура, високиот морал, собирањето сигурни разузнавачки информации и воздушната моќ.[8] Резултатот од битката ѝ дал на грчката армија предност пред ДАГ, позиција што ја задржала во текот на преостанатите месеци од граѓанската војна, што резултирало со конечна целосна победа.[12][13] Исходот од битката и граѓанската војна во Грција се сметал за зачувување на северните суверени граници на државата.[14] Помеѓу 1950 и 1981 година, 12 февруари бил годишен празник во Лерин, на кој се одбележувла победата со градски фестивал, воена парада и верска поворка кон воените гробишта со патриотски говори одржани од месните елити.[15][16]

Меѓу месното население, местото на погребување на борците на ДАГ било познато, но дури и во 1990-тите не било отворено дискутирано поради страв дека ќе бидат етикетирани како непатриоти и страв од реперкусии, додека сеќавањата на битката останале во 2010-тите.[3][17] Во раните 1990-ти, месната партија „Виножито“ неуспешно се обидела да го купи местото за да изгради споменик, бидејќи сметала дека повеќето од погребаните борци се Македонци.[16] Комеморативни церемонии на местото на датумот на годишнината од битката биле одржани од страна на Грчката комунистичка партија (ККЕ) кон крајот на 1990-тите и 2000-тите.[18]

Масовната гробница не е ексхумирана.[5] Два обида на ККЕ во средината на 2000-тите да подигне споменик на комунистичките борци биле вандализирани и уништени од неидентификувани лица.[3] Во 2009 година, ККЕ го купила местото и во 2016 година поставила споменик кој опфаќал неколку вајани поединци на теренот во чест на борците.[3][19] ККЕ ја користела својата внатрешна воена архива од военото време за да ги идентификува борците на ДАГ и да ги испише нивните имиња на споменикот, при што само неколкумина биле месни жители.[20] Македонските активисти на партијата Виножито рекле дека етничкиот воен аспект, како што е македонскиот идентитет на многу борци, е исклучен, бидејќи нивниот список на загинати се разликува од оној на ККЕ.[21] Областа околу црквата „Свети Ѓорѓи“ е место каде што грчките комунисти и националисти одбележуваат споменикот на битката, одржани на различни датуми.[20] Во Република Македонија, битката за Лерин била прикажана во претставата „Лерин – полиња со жито, ридови крв“ од 2016 година.[1]

Поврзано

[уреди | уреди извор]

Наводи

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 „Кон претставата "Лерин" ,од Русомир Богдановски, во режија на Слободан Унковски“ [Towards the play "Lerin", by Rusomir Bogdanovski, directed by Slobodan Unkovski]. Макфакс новинска агенција. 27 ноември 2016. Посетено на 9 август 2024.
  2. ↑ Shrader 1999.
  3. 1 2 3 4 5 Andreou, Andreas; Kasvikis, Kostas (2018). „The Difficult Past of a Town: The Resonant Silences and Suppressed Memories of Florina's Cultural Heritage“ (PDF). MuseumEdu. 6: 150.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Gerolymatos 2016.
  5. 1 2 3 4 5 Kovras 2014.
  6. 1 2 „Битката за Лерин“. Македонска нација. 10 февруари 2016. Посетено на 28 ноември 2025.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Shrader 1999.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Gerolymatos 2016.
  9. 1 2 Gerolymatos 2016.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 Shrader 1999.
  11. ↑ Valtchinova 2023.
  12. 1 2 Shrader, Charles R. (1999). The Withered Vine: Logistics and the Communist Insurgency in Greece, 1945–1949. Bloomsbury Publishing. стр. 234. ISBN 9780313028564.
  13. ↑ Gerolymatos, André (2016). An International Civil War Greece, 1943-1949. Yale University Press. стр. 283. ISBN 9780300182309.
  14. ↑ Kovras 2014.
  15. ↑ Kovras 2014.
  16. 1 2 Valtchinova 2023.
  17. ↑ Kovras, Iosif (2014). Truth Recovery and Transitional Justice Deferring Human Rights Issues. Routledge. стр. 127. ISBN 9781136186844.
  18. ↑ Valtchinova 2023.
  19. ↑ Valtchinova 2023.
  20. 1 2 Valtchinova 2023.
  21. ↑ Valtchinova, Galia (2023). „A monument to not exhume: Silence, speech, and issues surrounding the mass grave of communist fighters at the Battle of Florina (1949), Northern Greece“. Death Studies. 47 (6): 5–7. doi:10.1080/07481187.2022.2131053. PMID 36228142 Проверете ја вредноста |pmid= (help).
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Битка_за_Лерин_(1949)&oldid=5491895“