Претпријатие

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Бизнис)
Прејди на: содржини, барај

Претпријатие (англиски: Enterprise) претставува организациска форма за остварување на материјални добра или услуги наменети за потрошувачот. Претпријатијата доминираат во капиталистичкото општество, а најголем дел се во приватна сопственост на физички лица или некој друг облик на здружување, која има за цел остварување (профит), кој би го зголемил богатството на сопственикот.

Видови претпријатија[уреди | уреди извор]

Критериуми за класификација на претпријатијата според големината (Закон за трговски друштва, 2004)

Според големината, претпријатијата најчесто се класифицираат на микро, мали, средни и големи[1]. Во почетокот на транзицијата во Македонија, Законот за сметководство разликувал само мали и големи претпријатија, а Законот на трансформација на претпријатијата со општествен капитал разликувал мали, средни и големи проетпријатија[1]. Во текот на 2004 година со измените на Законот за трговски друштва, прифатени се критериумите на ЕУ за класификација на претпријатијата според нивната големина врз основа на: бројот на вработени, годишен обрт и вредност на деловната актива[1]. Претпријатијата влегуваат во соодветната категорија доколку во првата година од работењето задоволуваат два од посочените три критериуми[1].

Претпријатија во Македонија[уреди | уреди извор]

Во 2004 година, со измените во Законот за трговски друштва, Македонија ја прифатила методологијата на Комисијата на ЕУ за класификација на претпријатијата според големината. Според оваа методологија, врз основа на три критериуми (број на вработени, големина на обртот и вкупна вредност на деловната актива), претпријатијата, се класифицираат на микро, мали, средни и големи. Притоа, првиот критериум од методологијата (број на вработени) се применува и во Македонија (микро до 10 вработени, мали до 50 вработени, средни до 250 вработени и големи над 250 вработени), додека останатите два критериума се соодветно намалени во случајот на Македонија (на пример, во Македонија, мали претпријатија се оние со годишен обрт до 2 милиони евра, за разлика од ЕУ, каде тој износ е 10 милиони евра).

На почетокот на 2012 година, во Македонија постоеле 73 118 активни претпријатија, од кои дури 72 933 (или 99, 7%) биле мали и средни претпријатија. Притоа, тие имале доминантно учество и во формирањето на БДП (преку 55%, во додадената вредност), и во вкупната вработеност во бизнис секторот (преку 75%).[2]

Табела бр. 1: Број на деловни субјекти во Македонија (2012 година)[3]

Сектор Број на деловни субјекти Сектор Број на деловни субјекти
Земјоделство, шумарство и рибарство 2 963 Рударство и вадење камен 176
Снабдување со електрична енергија, пареа и климатизација 98 Преработувачка индустрија 8 155
Снабдување со вода и управување со отпад 283 Градежништво 4 400
Трговија на големо и трговија на мало 27 468 Транспорт и складирање 6 380
Туризам и угостителство 4 313 Информации и комуникации 1 419
Финансиски дејности и осигурување 420 Дејности во врска со недвижен имот 450
Стручни, научни и технички дејности 5 369 Административни и помошни дејности 1 319
Јавна управа и одбрана; задолжително социјално осигурување 203 Образование 986
Здравствена и социјална заштита 3 246 Уметност, забава и рекреација 1 213
Други услужни дејности 4 257


На крајот од 2014 година, бројот на активни претпријатија во Македонија достигнал 70.659, од кои 24.674 или 34,9% биле од секторите трговија на големо и мало и поправка на моторни возила, а 7.675 или 10,9% биле од преработувачката индустрија. Најмал број фирми имало во секторите рударство и вадење камен (180 фирми) и снабдување со електрична енергија, гас, пареа и климатизација (151 фирма). Мерено според бројот на вработените, најголемо учество (85,2%) имале микро-фирмите кои имаат од еден до девет вработени; 5,4% биле фирми кои немаат вработени; фирмите кои вработуваат од 10 до 19 вработени учествувале со 4,4%; 2,6% од фирмите имале меѓу 20 и 49 вработени; 1,8% од фирмите имале меѓу 50 и 249 вработени; а само 0,3% од претпријатијата имале над 250 вработени.[4]
На крајот од 2014 година, вкупниот број на активни претпријатија во Македонија изнесувал 57.906. Притоа, само 1,9% спаѓале во групата на средни и големи претпријатија, додека 98,1% биле мали и микро претпријатија. Меѓутоа, средните и големите претпријатија зафаќале 72% од вкупната добивка и учествувале со 63% од вкупните средства (актива) на претпријатијата. Вкупниот долг на корпоративниот сектор изнесувал 64% од БДП (на крајот на 2014 година), додека нето-задолженоста изнесувала 33% од БДП.[5]

Табела бр. 2: Показатели за работењето на претпријатијата во Македонија (2014 година)[6]

Показател Големи и средни фирми Мали и микро фирми Вкупно
Долг / капитал 0,77 1,42 0,96
Вкупен долг 43,5% 58,7% 49,1%
Тековна ликвидност 1,22 1,24 1,23
Моментна ликвидност 0,88 0,86 0,87
Принос на средствата 2,6% 1,7% 2,2%
Принос на капиталот 4,5% 4,1% 4,4%
Нето-профитна маржа 3,7% 2,1% 3,1%
Оперативна профитна маржа 4,4% 2,8% 3,8%
Обрт на вкупните средства 0,69 0,81 0,73
Обрт на залихите 6,75 4,46 5,58
Обрт на побарувањата 3,25 2,51 2,91
Денови на наплата на побарувањата 112 145 126
Денови на врзување на залихите 54 82 65
Денови на плаќање на обврските 141 215 172


Корпоративниот сектор вработува околу 75-77% од вкупниот број вработени во Македонија. Учеството на вкупната актива на претпријатијата во БДП било зголемено од 246% во 2006 година на 266% во 2015 година. Притоа, во структурата на активата на претпријатијата во 2015 година, нетековните средства учествувале со 52-53%, а во нив доминирале материјалните средства (Невижен имот, постројки и опрема, транспортни средства, биолошки средства итн.), со учество од 80-85% во вкупните нетековни средства. Во рамките на тековните (обртните средства) на претпријатијата најголемо учество имале краткорочните побарувања (55%). Од друга страна, во структурата на пасивата на претпријатијата, капиталот и резервите учествувале со 50%, по што следувале обврските по заеми (21%). Во однос на обртот на средствата, просечниот период на исплата на обврските изнесувал приближно шест месеци; просечниот рок на наплата на побарувањата бил четири месеци; а просечниот период на ослободување на врзаните залихи изнесувал два месеца. Притоа, најголем обрт, најбрза наплата на побарувањата и најбрза исплата на обврските имале секторите трговија, транспорт, складирање и угостителство.[7]

Во 2015 година, просечната нето-профитна маржа на претпријатијата во Македонија изнесувала 4,3%, што претставувало раст во однос на 3,1% во 2014 година. Набљудувано по сектори, таа била највисока во секторите информации и комуникации (8,5%) и градежништво (7,7%), а најниска била во секторите земјоделство и шумарство (2,6%) и трговија и транспорт (3,4%).[8]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Фити, Таки. (2009). „Претпријатија (Класификација) според големината“. Македонска енциклопедија 2: 1218. Скопје: МАНУ.
  2. ДЗС на Република Македонија, Соопштение бр. 6.1.12.13 од 24.2.2012.
  3. ДЗС на Република Македонија, Соопштение бр. 6.1.12.13 од 24.2.2012.
  4. „Лани биле активни 70.659 фирми, најмногу во трговијата“, Утрински весник, година XVI, број 4718, вторник, 24 февруари 2015, стр. 8.
  5. Петар Дебников, „Клучните трендови во македонскиот корпоративен сектор“, Економија и бизнис, година 18, број 206, 12 август 2015, стр. 34-37.
  6. Петар Дебников, „Клучните трендови во македонскиот корпоративен сектор“, Економија и бизнис, година 18, број 206, 12 август 2015, стр. 35.
  7. Михајло Васков, „Анализа на остварувањата и задолженоста на македонскиот корпоративен сектор“, Економија и бизнис, година 18, број 220, октомври 2016, стр. 44-48.
  8. „Селектирани клучни показатели за корпоративниот сектор во Република Македонија“, Економија и бизнис, година 18, број 219, септември 2016, стр. 7.

Поврзано[уреди | уреди извор]