Белица (Кичевско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Белица
Викиекспедиција во Копачка 86.jpg

Панорамски поглед на селото

Белица is located in Македонија
Белица
Местоположба на Белица во Македонија
Координати 41°24′11″N 20°56′57″E / 41.40306° СГШ; 20.94917° ИГД / 41.40306; 20.94917Координати: 41°24′11″N 20°56′57″E / 41.40306° СГШ; 20.94917° ИГД / 41.40306; 20.94917
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Kičevo Municipality.png Кичево
Област Копачка
Население 103[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6255
Повик. бр. 045
Надм. вис. 792 м
Слава Свети Александар
Commons-logo.svg Белица на Ризницата


Белица — село во областа Копачка, во Општина Кичево, на патот помеѓу градовите Кичево и Демир Хисар. До март 2013 година, селото било дел од поранешната Општина Другово, која била споена со Општина Кичево.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името на селото прв пат е споменато како „Белица“ во XV век.

За значењето на името има неколку мислења:[2]

  • потекнува од бел (спротивно на „црн“) + -ица, семантички еквивалент на Бела Река;
  • образување на придавката „бел“; и
  • од белица, некој вид на глинеста бела земја.

По народно предание, селото го добило своето име од белиот камен (белутрак), кој го има во овој крај.[3]

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото

Селото се наоѓа во областа Копачка, во јужниот дел на територијата на Општина Кичево, на јужната страна на Кичевската Котлина, чиј атар се издига на источната падина на Илинска Планина и се допира со подрачјето на Општина Дебарца.[4] Селото е ридско, на надморска височина од 760 метри. Од градот Кичево е оддалечено 21 километар.[4]

Белица е сместена во крајниот јужен дел на Кичевската Котлина. Се наоѓа во горниот тек на Беличка Река, десна притока на Треска. Беличка настанува со спојување на две помали реки, Горна и Темна. Горна Река тече од југоисточна страна, а Темен Дол од југозападна страна.[3]

Со долината на реката, селото е отворено кон север. Од другите страни е обиколени од шумски делови.[3]

Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Стара лоза, Карма, Острец, Темни дол, Крушје, Градиште, Шеоец, Старцине, Црвејнца, Рамни, Кармиче, Чуркоец, Требејнци, Попов дол, Горна река, Присој и Цветков извор.[3]

Селото има збиен тип, а куќите на поединечните родови се заедно. Поголемите групи куќи на родовите ги носат следниве називи: Куслевци, Мурговци, Костевци, Галдевци и други.[3]

Белица е доста богата со вода и покрај бројните извори се наоѓаат и врелата на две реки кои се слеваат во една и ја образуваат Беличка Река која во близината на село Другово се влива во Велика Река (Треска). Атарот на селото Белица граничи со атарите на следните села: од запад и југозапад со селата Мраморец и Слатино, од југ со Прострање, од север и североисток со Козица и Кладник, и од исток со селата Мало и Големо Црско.

Историја[уреди | уреди извор]

Споменик во селото

Возвишението Градиште се наоѓа на планинскиот масив југозападно од селото, каде се наоѓа изворот на Темен Дол. Меѓу народот се верува дека потекнува од римско време.[3]

Белица било старо село во Кичевско, кога е споменато и во првите турски дефтери од 1467/68 година, меѓутоа тоа село подоцна пропаднало. На атарот на селото постоело и помала населба на месноста Горно село, источно од денешното. Три македонски домаќинства од тоа село се преместиле во денешното село. Од нив потекнуваат родовите Куслевци, Дуковци и Миовци.[3]

Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало 68 семејства, 4 неженети и 1 вдовица, сите христијани.[5]

Населението од ова село активно има учествувано во Брсјачката Буна, како и во Илинденското Востание.

Во XIX век, Белица било село во Кичевската каза, на Отоманското Царство.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот е мошне голем и зафаќа простор од 31 км². На него преовладуваат шумите на површина од 2.112,9 хектари, на пасиштата отпаѓаат 698,1 хектар, а на обработливото земјиште 243,7 хектари.[4]

Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција.[4]

Во минатото селото имало работилница за изработка на килими, во која работеле 30 работници.[3]

Во регионот каде се наоѓа Белица владее пријатна умерено континентална клима поволна за одгледување на бројни земјоделски култури од кои најзастапени се пченката и компирот. Оваа клима пријатно годи на овошките како јаболка, црешни, сливи и друго. Регионот на Белица е богат со шуми од кои најзастапен е дабот и борот. Порано селото било доста богато со овци и кози кои броеле неколку илјади од кои денес има останато многу малку.

Население[уреди | уреди извор]

Според податоците од 1873 година, селото имало 60 домаќинства и 240 жители мажи.[6]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Белица имало 750 жители.[7] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, во 1905 година во Белица имало 824 жители, егзархисти.[8]

Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училишен инспектор Крсто Димчев во 1909 година, ги дава следниве податоци за Белица:[9]

Домаќинства Гурбетчии Писмени Неписмени
мажи жени вкупно мажи жени вкупно
120 110 217 49 266 153 240 393

Во минатото Белица било голема населба, која подоцна преминала во средна, а со текот на намалувањето на населението, денес е мало село, како и останатите во околината на областа Копачка.

Белица е зафатена со значителна депопулација, бидејќи бројот на населението се намалил од 702 жители во 1961 година, на 115 жители во 1994 година, македонско население.[4]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Белица живееле 103 жители, од кои 102 Македонци и 1 останат.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[10] 1905[11] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 750 824 873 878 702 466 248 162 115 103
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[12]

Родови[уреди | уреди извор]

Белица е македонско православно село.[3]

Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1960-тите на XX век родови во селото се:

  • Староседелци: Куслевци (22 к.), Дуковци (10 к.) и Миовци (8 к.), порано живееле во месноста Горно Село, во атарот на селото Белица.
  • Останати родови:
    • Родови со познато потекло: Момировци (11 к.) и Степановци (7 к.), доселени се од селото Сопотница, Железник; Радевци (6 к.), доселени се од некое место во Албанија; Запатовци (1 к.), доселени се од раселениот град Закамен, Малесија; Поповци (1 к.), доселени се од селото Манастирско Доленци и Поповци (1 к.), доселени се од селото Цапари, Битолско.
    • Родови со непознато потекло: Мрлевци (5 к.) и Кочовци (3 к.), порано биле еден род; Блажевци (4 к.), Лакаровци (3 к.), Пуревци (2 к.), Волкановци (1 к.), Шулевци (1 к.), Костевци (13 к.), Галдевци (8 к.), Мурговци (12 к.), Соколовци (4 к.) и Василевци (3 к.).

Според истражувањата пак на Тома Смиљаниќ во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: Вокановци (4 к.), Трпковци (5 к.), Блажевци (3 к.), Кокошаровци (6 к.), Момировци (11 к.), Радевци (4 к.), Степановци (2 к.), Мурговци (12 к.), Станојовци (12 к.), Малчевци (1 к.), Стојчевци (1 к.), Куслевци (15 к.), Костевци (11 к.), Мрлевци (2 к.), Кочовци (3 к.), Младеновци (4 к.), Голдевци (8 к.), Запатовци (1 к.), Соколовци (4 к.), Дуковци (18 к.), Поповци (3 к.), сите родови се доселени од Струшко од селото Белица и Лактиње, Дебарца.[13]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

  • Поранешно основно училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Кичево, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Другово.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година.

Во периодот 1950-1955, селото било дел од тогашната Општина Брждани, во која покрај селото Белица, се наоѓале и селата Брждани, Видрани, Јудово, Козица и Свињишта.

Изборно место[уреди | уреди извор]

Во селото постои изборното место бр. 0758 според Државната изборна комисија, сместено во селскиот дом.[14]

На локалните избори во 2017 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 44 гласачи.[15] На референдумот во 2018 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 43 гласачи.[16]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед кон главната селска црква „Св. Ѓорѓи“
Археолошки локалитети[17]
Цркви[18]
Споменици
Реки[19]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Традиционално, во селото има прослави и собири за:

Личности[уреди | уреди извор]

Спомен-чешма за загинатите во НОБ
Родени во Белица
Починати во Белица

По потекло од Белица[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Во селото се одржува мал фудбалски турнир на 26 мај.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Според мештаните, од Белица се имаат отселено околу 100 македонски домаќинства. Најголем дел од нив по Втората светска војна. Иселеници може да се најдат во Кичево, Битола, Битолско, Тетово, Белград, Бугарија, Романија и Северна Америка.[3]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 1 јануари 2019. 
  2. Иванова, Олга (2014). Речник на имињата на населените места во Р. Македонија. Скопје: Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 44-45. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Трифуноски, Јован (1968). Кичевска котлина: Селски населби и население. Белград: Српска академија на науките и уметностите. стр. 100-101. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 24. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 1 јануари 2019 г. 
  5. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.230
  6. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995. стр. 90-91.
  7. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 256.
  8. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 154-155.
  9. Стойчева, Станислава. Аспекти на грамотността на българското население в Македония (1878 – 1912), Македонски преглед, година ХХХVІІІ, 2015, кн. 2, с. 76.
  10. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  11. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  12. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  13. Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево“, „Кичево“, 16 мај 2018. (на mk-MK)
  14. „Описи на ИМ“. конс. 3 јануари 2019. 
  15. „Локални избори 2017“. конс. 3 јануари 2019. 
  16. „Референдум 2018“. конс. 3 јануари 2019. 
  17. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  18. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  19. Петрушевски, Илија; Маркоски, Благоја (2014). Реките во Република Македонија. Скопје: Геомап. стр. 12. ISBN 978-9989-2117-6-8. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Реките_во_Македонија.pdf?uselang=mk. 
  20. „Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 12.
  21. „Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 19.
  22. Розалин, Димитър. Страданията на 323 македонски затворници в Диарбекир, през 1903-1904, Спомени от бившия заточеник Георги Т. Ачков, София, 1923, печ. „Розова долина“, стр. 12.
  23. [http://mnd-bitola.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=229:2012-03-04-00-04-02&catid=29:biobib&Itemid=19 проф. Ванѓелко Лозаноски]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]