Баниште

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Баниште
Banjishta2.jpg
Баниште is located in Македонија
Баниште
Местоположба на Баниште во Македонија
Координати 41°33′33″N 20°31′45″E / 41.55917° СГШ; 20.52917° ИГД / 41.55917; 20.52917Координати: 41°33′33″N 20°31′45″E / 41.55917° СГШ; 20.52917° ИГД / 41.55917; 20.52917
Општина Grb-debar.jpg Дебар
Население 90 жит.
(поп. 2002)
Шифра на КО 08002
Надм. вис. 1422 м
Баниште на општинската карта
Баниште во Општина Дебар.svg

Атарот на Баниште во рамките на општината
Commons-logo.svg Баниште на Ризницата


Баниште или Бањиште — село во Општина Дебар, во околината на градот Дебар. Познато е по надалеку прочуените Дебарски Бањи.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото се наоѓа во областа Горен Дебар во Западна Македонија. Селото е на југозападните падини на Дешат. Од градот Дебар е оддалечено 6,5 километри во северен правец.

Историја[уреди | уреди извор]

Баниште за првпат е споменато во Опширниот пописен дефтер од 1467 година, а Јохан Хан го споменал во свој патопис од 1863 година, каде детално и ги опишал бањите во селото. Според еден сочуван натпис со арапско писмо кој претходно се наоѓал на еден од објектите, а денес се чува во просториите на хотелот, како сопственик и добротвор се споменува имаето на Хаџи Муџидин Илхами, син на Сулејман, потомок на семејството Орук-заде и годината кога најверојтано објектите биле и градени, 1213 по хиџра, односно 1798-1799 година.

Според податоците од 1873 година, селото имало 50 домаќинства со 94 жители христијани (Македонци).[1] Според податоците на Васил К’нчов од 1900 година, селото имало 300 жители христијани (Македонци).[2] Селото било познато и како Баница.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Зградата на Спа-хотелот Баниште.

Значаен стопански објект во селото е Бања Баниште - дел на Дебарски Бањи, бањски центар во селото.

Демографија[уреди | уреди извор]

Двокатна куќа од камен.

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Баниште живееле 300 жители, сите Македонци.[3]

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Баниште имало 320 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.[4]

Според пописот од 2002 година, во селото Баниште живеат 90 жители, од кои 80 Албанци и 10 Македонци.[5]

Во табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:[5]

Година Македонци Албанци Турци Роми Власи Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 219
1953 229 42 10 1 282
1961 131 70 4 205
1971 58 116 174
1981 27 159 186
1994 13 182 195
2002 10 80 90

Родови[уреди | уреди извор]

Баниште е македонско-албанско село.

Според истражувањата од 1954 година, родови во селото биле:

Македонски

  • Староседелци: Тунчовци или Танасковци (4 к.), Нелковци или Неделковци (1 к.), Јаќовци (2 к.), Марковци (1 к.), Мерџановци или Томовци (1 к.), Мазниковци (4 к.) и Стефановци (3 к.) сите наведени родови се староседелски. Во родот Марковци имало еден призетен човек од Србија.
  • Доселеници: Влаовци (5 к.) потекнуваат од предок Влав. Овде се доселиле околу 1845 година, но не знаат точно од каде, а и не знаат за најстариот предок дали зборел влашки: Мандаловци или Милошовци (1 к.) доселени се од блиското село Коњари: Таранешовци или Јакововци (2 к.) доселени се од селото Селокуќи, т.е од еден негов дел: Голеиштани (1 к.) доселени се во 1885 година од селото Голеишта во Голо Брдо, денес во Албанија.

Албански

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Избирачко место[уреди | уреди извор]

Во селото постои избирачкото место бр. 550 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на објект на дисп студии на дту (поранешна касарна) на градот Дебар. Во ова избирачко место се опфатено и населените места: Баниште, Дебар, Кривци, Хаме.[7]

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 301 гласачи.[8]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Бигор од термални води пред влезот на селото.
Цркви[9]
Археолошки наоѓалишта[10]
  • Краста — средновековна црква и некропола;
  • Ров — средновековна некропола;
  • Арбановци — средновековна некропола;

Личности[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Од ова село има многу иселено муслиманско и православно население. До 1954, од македонското население иселеници има во Софија, Скопје, Лом, Белград, Дебар, итн. Највеќе иселени во Скопје и Софија.[6]

Големо иселеништво има и после 1954 година, така да македонско население речиси и да нема повеќе во селото.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 170-171.
  2. Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.249
  3. Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 249.
  4. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.152-153.
  5. 5,0 5,1 Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X
  6. 6,0 6,1 Русиќ, Бранислав. Поље Дебарско.
  7. „Описи на ИМ“. Посетено на 3 ноември 2019.
  8. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 3 ноември 2019.
  9. „Цркви во Дебарко-реканската парохија“. Дебарско-кичевска епархија. Архивирано од изворникот на 2013-06-20. Посетено на 2011-02-25.
  10. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  11. „Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 34.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]