Прејди на содржината

Балкански бојкот на маркетите

Од Википедија — слободната енциклопедија
Балканскиот бојкот на маркетите од 2025 година
Статус на бојкотите
  Бојкотирање од 24 јан
  Бојкотирање од 27 јан
  Бојкотирање од 30 јан
  Бојкотирање од 5 фев
  Бојкотирање од 10 фев
  Бојкотирање од 11 фев
  Бојкотирање од 13 фев
  Бојкотирање од 19 фев
  Бојкоти се планирани/има повици за бојкоти
Датум24 јануари 2025 – денес
МестоИсточна Европа
ПоводПораст на малопродажните цени
НачиниБојкоти

Биле одржани серија бојкоти против маркерите во Југоисточна и Источна Европа[1] од крајот на јануари 2025 година. Бојкотите започнале во Хрватска на 24 јануари како реакција на растот на малопродажните цени низ целата земја, а започнати биле бојкоти и во Србија, Црна Гора, Босна и Херцеговина, Македонија, Словенија, Албанија, Романија, Бугарија, Косово, Унгарија и Грција. Во меѓувреме, повици или планови за бојкот се случуваат во Словачка и Чешка.

Главните трговски синџири биле обвинети дека се занимаваат со местење цени. Покрај потенцијалното прекршување на законите за конкуренција, бојкотите биле одговор и на зголемените цени на храната и на трошоците за живот низ целиот регион предизвикани од различни економски фактори. Бојкотите имале широка јавна поддршка.

Позадина

[уреди | уреди извор]

Цените во Хрватска се зголемија пред бојкотот, до тој степен што платите и пензиите не биле во чекор со нив. Ова започнало како дел од пошироко зголемување на цените поради инфлацијата од пандемијата COVID-19 и станало понагласено кога Хрватска се приклучила на еврозоната во 2023 година.[2] Намалувањето на земјоделскиот сектор, големите монополи на трговците на мало во однос на храната и ерозијата на помалите бизниси, приливот на увоз и преголемото потпирање на туризмот придонесоа за порастот на инфлацијата.[3] Понатамошни зголемувања на цените оттогаш биле спроведени од различни трговци на мало во земјата, што доведе до пораст на цените од 30% според официјалните мерила.[2][3]

Прв бојкот

[уреди | уреди извор]

Бојкотот се состоеше од избегнување на одредени производи како леб, тестенини, шунка, колбаси, риба, млеко, млечни производи и некои видови овошје и зеленчук. Бојкотот требаше да испрати силна порака на незадоволство поради поскапувањата.[4] Како резултат на ова, Министерството за економија на Република Хрватска ја прошири листата на производи со ограничени цени.[5]

Последователни напори

[уреди | уреди извор]

Иако бојкотот ја намали продажбата за половина, трговците на мало одбија да ги намалат нивните цени;[6] ова доведе до уште еден еднонеделен бојкот кој започна на 30 јануари. Овој бојкот конкретно ги таргетираше малопродажните синџири на Лидл, ЕуроСпин и ДМ за кои се тврдеше дека имаат превисоки цени. Лидл беше во фокусот на критиките бидејќи влезе на хрватскиот пазар со ветување дека ќе ги задржи цените на ниско ниво.[7] Бојкотот исто така беше насочен кон газираните сокови (конкретно Кока-Кола),[4] детергенти и флаширана вода. Како дел од бојкотот, на 31 јануари беше повикан општ бојкот на сите производи и услуги.[7]

Други бојкоти и планови за бојкоти во Југоисточна Европа

[уреди | уреди извор]

Успехот на хрватскиот бојкот предизвика домино ефект, што доведе до други повици за бојкот низ Југоисточна Европа, особено во земјите од Југосферата.[8] На 27 јануари беше организирана коалиција предводена од источноевропски земји.[1] Синхронизиран штрајк низ земјите од поранешна Југославија се случи на 31 јануари.[9]

Македонија

[уреди | уреди извор]

На 31 јануари, во овој масовен бојкот учествуваше и Македонија.[10] Земјата се соочува со слични проблеми во врска со порастот на цените. Владината иницијатива „Новогодишна кошничка“ имаше за цел да го реши проблемот преку изборна програма каде трговците на мало би можеле да ги намалат цените, но таа се сметаше за недоволна, со извештаи кои покажале дека трговците на мало ги зголемувале цените пред да ги намалат.[10][11]

Бојкотот резултираше со пад на приходите од 46,59% во осумте најголеми синџири на супермаркети во споредба со претходниот петок и 46,29% во споредба со претходниот ден. Управата за јавни приходи на денот на бојкотот прикажа вкупен приход од 114.293.367 денари, што бил за 212.782.151 денари помалку од тој на 30 јануари.[12]

Бојкотите биле широко популарни низ неколку земји. Една анкета покажа дека 84 отсто од Словенците го поддржуваат бојкот, а 78 отсто имаат намера да учествуваат.[13] Бојкотот беше поддржан од 90% од Босанците,[14] додека 89,5% од Хрватите изјавија дека ќе учествуваат во бојкотот во сопствената земја.[15] Слично чувство постоеше и кај Македонците.[16] Многу национални политичари ги поддржаа мерките.[10][17][18] Владите во регионот, исто така, започнаа разговори со организациите на потрошувачи и трговците на мало за да се справат со проблемот.[19]

  1. 1 2 Simon, Maria (February 13, 2025). „Why Eastern European countries are boycotting supermarkets“. Euractiv. Посетено на February 16, 2025.
  2. 1 2 „Hrvatska: Zašto bojkotovati trgovine, barem na dan“. vijesti.me (Montenegrin). Посетено на 31 January 2025.
  3. 1 2 „Fury over prices in Croatia sparks growing retailer boycotts“. France 24 (англиски). 30 January 2025. Посетено на 31 January 2025.
  4. 1 2 Tesija, Vuk; Marusic, Sinisa Jako (30 January 2025). „Croatians Boycott Coca-Cola and Other Brands in Price Hike Revolt“. Balkan Insight (англиски). Посетено на 31 January 2025.
  5. ↑ „Boycott of Stores Across Croatia Announced Today Over High Prices“. Sarajevo Times (англиски). 24 January 2025. Посетено на 31 January 2025.
  6. ↑ „Најавен нов голем бојкот на продавниците во Хрватска“. Trn.mk. 26 January 2025. Посетено на 31 January 2025.
  7. 1 2 „Kreće novi bojkot trgovina: Trajat će tjedan dana, na meti su tri lanca i tri proizvoda“. tportal.hr (хрватски). Посетено на 31 January 2025.
  8. ↑ „I Udruženje potrošača BiH pozvalo na bojkot trgovina: Zatvorite novčanike i pokažite da postoje zbog nas“. Klix.ba (хрватски). Посетено на 31 January 2025.
  9. ↑ Танеска, Соња (30 January 2025). „Регионален бојкот на маркетите – Ќе го промени ли пазарот отпорот на граѓаните?“. Рацин.мк. Посетено на 31 January 2025.
  10. 1 2 3 „Boycott of Shops in Croatia Causes Snowball Effect in Other Balkan Countries“. www.bta.bg (англиски). Посетено на 31 January 2025.
  11. ↑ „Balkan Countries Join Croatia's Boycott Against Rising Prices – Novinite.com – Sofia News Agency“. www.novinite.com. Посетено на 31 January 2025.
  12. ↑ „Revenue at eight major supermarket chains in North Macedonia nearly halved during boycott“. www.skopje.in. February 2025. Посетено на 1 February 2025.
  13. ↑ „Razkrivamo: Bodo tudi Pomurci bojkotirali trgovine po Sloveniji?“. Sobotainfo.com (словенечки). Посетено на 5 February 2025.
  14. ↑ Ангеловска, Валентина (30 January 2025). „Повеќе од 90 отсто од Босанците се за бојкот на трговијата, политичарите ги поддржуваат!“. Слободен печат. Посетено на 31 January 2025.
  15. ↑ „Počeo je bojkot trgovina: Građani iskazali enormnu podršku“. tportal.hr (хрватски). Посетено на 31 January 2025.
  16. ↑ „Внимание: Не растат платите туку цените – следува бојкот!“. Trn.mk. 30 January 2025. Посетено на 31 January 2025.
  17. ↑ „Bojkot trgovina zahvata regiju: Imaju li takve mjere efekta“. Al Jazeera Balkans (босански). Посетено на 31 January 2025.
  18. ↑ „Most i Možemo podržavaju bojkot trgovina“. Hrvatska radiotelevizija (хрватски). Посетено на 31 January 2025.
  19. ↑ „FOTO VIDEO Boicotarea supermarketurilor ia amploare în Balcani: Vânzările au scăzut la jumătate/ Călin Georgescu le cere românilor 'să ia exemplu'“. Stiri pe surse (романски). 4 February 2025. Посетено на 6 February 2025.
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Балкански_бојкот_на_маркетите&oldid=5349544“