Африканска повелба за човекови и народни права
Африканска повелба за човекови и народни права (исто така позната како Банџулска повелба) — меѓународен инструмент за човекови права кој има за цел да ги промовира и заштити човековите права и основните слободи на африканскиот континент.
Била донесена под покровителство на Организацијата на африканско единство (потоа заменета со Африканската унија) која, на своето Собрание на шефови на држави и влади во 1979 година, усвоила резолуција со која повикувала на создавање комитет од експерти за изготвување на инструмент за човекови права на целиот континент, сличен на оние што веќе постоеја во Европа (Европска конвенција за човекови права) и во Америка (Американска конвенција за човекови права). Овој комитет беше соодветно формиран и изработи нацрт кој беше едногласно одобрен на 18-тото Собрание на ОАЕ одржано во јуни 1981 година, во Најроби, Кенија. Врз основа на нејзиниот Член 63 (со кој требаше да „стапи во сила три месеци по приемот од страна на Генералниот секретар на инструментите за ратификација или придржување на просто мнозинство“ од земјите-членки на ОАЕ), Африканската повелба за човекови и народни права стапи во сила на 21 октомври 1986 година - во чија чест 21 октомври беше прогласен за „Ден на африканските човекови права“.[1]
Надзорот и толкувањето на Повелбата е задача на Африканската комисија за човекови и народни права, која беше формирана на 2 ноември 1987 година во Адис Абеба, Етиопија, а сега има седиште во Банџул, Гамбија. Потоа, во 1998 година беше усвоен протокол кон Повелбата, со кој требаше да се создаде Африкански суд за човекови и народни права. Протоколот стапи на сила на 25 јануари 2004 година.[2]
Во јули 2004 година, Собранието на АУ одлучи дека ACHP ќе биде инкорпорирана во Африканскиот суд на правдата. Во јули 2005 година, Собранието на АУ потоа одлучи дека ACHP треба да биде операционализирана и покрај фактот дека протоколот за основање на Африканскиот суд на правдата сè уште не стапил на сила. Според тоа, Осмата редовна седница на Извршниот совет на Африканската унија, одржана во Картум, Судан, на 22 јануари 2006 година, ги избра првите судии на Африканскиот суд за човекови и народни права. Односот помеѓу новосоздадениот Суд и комисијата сè уште не е утврден.
Од 2019 година, 53 држави ја ратификуваа Повелбата.[3]
Содржина
[уреди | уреди извор]Африканската повелба за човекови и народни права вклучува преамбула, 3 дела, 4 поглавја и 63 членови. Повелбата воспостави регионален систем за човекови права за Африка. Повелбата споделува многу карактеристики со други регионални инструменти, но исто така има значајни уникатни карактеристики во однос на нормите што ги признава, како и нејзиниот надзорен механизам.[4]
Преамбулата се обврзува на елиминирање на ционизмот, кој го споредува со колонијализмот и апартхејдот, предизвикувајќи Јужна Африка да го квалификува своето пристапување во 1996 година со резерва дека Повелбата е во согласност со резолуциите на ООН „во врска со карактеризацијата на ционизмот“.[5][6]
Норми содржани во Повелбата
[уреди | уреди извор]Граѓански и политички права
[уреди | уреди извор]Повелбата ги признава повеќето од она што се смета за универзално прифатени граѓански и политички права. Граѓанските и политичките права признати во Повелбата вклучуваат право на слобода од дискриминација (член 2 и 18(3)), еднаквост (член 3), живот и личен интегритет (член 4), достоинство (член 5), слобода од ропство (член 5), слобода од суров, нечовечки или понижувачки третман или казнување (член 5), права на правична постапка во врска со апсење и притвор (член 6), право на фер судење (член 7 и 25), слобода на вероисповед (член 8), слобода на информирање и изразување (член 9), слобода на здружување (член 10), слобода на собирање (член 11), слобода на движење (член 12), слобода на политичко учество (член 13), право на сопственост (член 14) и право на отпор (член 20).
Сепак, некои научници за човекови права сметаат дека опфатот на другите граѓански и политички права во Повелбата е несоодветен. На пример, правото на приватност или правото против принудна или задолжителна работа не се експлицитно признати. Одредбите што се однесуваат на фер судење и политичко учество се сметаат за нецелосни според меѓународните стандарди.
Економски, социјални и културни права
[уреди | уреди извор]Повелбата, исто така, признава одредени економски, социјални и културни права, и генерално се смета дека Повелбата става значителен акцент на овие права. Повелбата го признава правото на работа (член 15), правото на здравје (член 16) и правото на образование (член 17). Преку одлука на Африканската комисија за човекови и народни права, SERAC против Нигерија (2001), се подразбира дека Повелбата, исто така, вклучува право на домување и право на храна како „имплицитни“ во Повелбата, особено во светлината на нејзините одредби за правото на живот (член 4), правото на здравје (член 16) и правото на развој (член 22).[7]
Права на луѓето и групни права
[уреди | уреди извор]Покрај признавањето на индивидуалните права споменати погоре, Повелбата, исто така, признава колективни или групни права, или права на луѓето и човекови права од трета генерација. Како таква, Повелбата ги признава групните права до степен што не е споредлив со европските или меѓуамериканските регионални инструменти за човекови права. Повелбата доделува заштита на семејството од страна на државата (член 18), додека „народите“ имаат право на еднаквост (член 19), право на самоопределување (член 20), слободно да располагаат со своето богатство и природни ресурси (член 21), право на развој (член 22), право на мир и безбедност (член 23) и „генерално задоволителна животна средина“ (член 24).
Должности
[уреди | уреди извор]Повелбата не само што им доделува права на поединци и народи, туку вклучува и должности што им се наметнуваат. Овие должности се содржани во член 29 и се следниве:
- Должност за зачувување на хармоничниот развој на семејството.
- Да ѝ служи на националната заедница со ставање на физичките и интелектуалните способности во нејзина служба.
- Да не ја загрозува безбедноста на државата.
- Да ја зачувува и зајакнува социјалната и националната солидарност.
- Да ја зачувува и зајакнува националната независност и територијалниот интегритет на сопствената земја и да придонесува за нејзината одбрана.
- Да работи најдобро што може и да ги користи своите способности и компетентност и да плаќа даноци во интерес на општеството.
- Да ги зачувува и зајакнува позитивните африкански културни вредности и воопшто да придонесува за унапредување на моралната благосостојба на општеството.
- Да придонесува најдобро што може за унапредување и постигнување на африканското единство.
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „1: Resolution on the Celebration of an African Day of Human Rights / Resolutions / 5th Ordinary Session / ACHPR“. www.achpr.org. Архивирано од изворникот на 2012-07-19. Посетено на 2018-01-17.
- ↑ „About ACHPR / ACHPR“. www.achpr.org. Посетено на 2018-01-17.
- ↑ „Ambf CMS“. Архивирано од изворникот на 2021-02-25. Посетено на 2021-02-07.
- ↑ Christof Heyns, the essentials of...Human Rights, 2005
- ↑ „One moment, please...“. www.achpr.org. Архивирано од изворникот 2022-12-16. Посетено на 2025-06-04.
- ↑ „African Charter on Human and Peoples' Rights“. African Commission on Human and Peoples' Rights. Архивирано од изворникот 19 January 2013. Посетено на 9 December 2012.
- ↑ „Home | Right to food | Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)“. RightToFood (англиски). Посетено на 2025-06-04.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор] |
„Африканска повелба за човекови и народни права“ на Ризницата ? |