Алма Карлин
 Алма Максимилијана Карлин | |
| Роден(а) | Oктомври 12, 1889 Цеље, Словенија |
| Починал(а) | Јануари 14, 1950 Печовник, Словенија |
| Почивалиште | Светина, Светина, Обчина Сторе, Савињска, Словенија |
Алма Максимилијана Карлин (12 октомври 1889 – 14 јануари 1950) била словенечка патничка, писателка, поетеса, колекционер, полиглот и теозоф. Таа била една од првите европски жени кои сама го обиколила светот.
Биографија
[уреди | уреди извор]Била родена во Штаерскиот град Цеље (сега дел од Словенија) во тогашното Австроунгарско Царство како ќерка на Јакоб Карлин (1829–1898),[1] мајор во австроунгарската армија и на Вилибалде Михељак (познато како Вилибалда, 1884-2), учител[2].[3] Нејзиниот татко, на возраст од околу 66 години,[4] починал кога таа имала само осум години.[5] Алма пораснала во претежно германско говорно опкружување и се сметала себеси главно како Австријка, а не како етничка Германка или Словенка. Таа била родена со дефект на 'рбетот и носела уреди кои биле наменети да го решат тоа за време на нејзиното детство.[4]
Од кога завршила со нејзиното средно образование во Грац, отпатувала во Лондон во 1908 година,[4] каде студирала јазици. Го научила англискиот, францускиот, латинскиот, италијанскиот, норвешкиот, данскиот, финскиот, рускиот и шпанскиот јазик. Во подоцнежните години, таа ги студирала и персискиот, кинескиот и јапонскиот јазик.[5] Поминала и шест месеци во Париз, каде одела на курсеви за различни јазици на Сорбона. И научила есперанто.
Во тоа време таа започнала да работи на својот (необјавен) речник на десет различни јазици, вклучувајќи го и словенечкиот јазик.
Кога започнала Првата светска војна во 1914 година, Карлин била во Лондон и работела како преведувач.[4] Таа морала да се пресели во Шведска и Норвешка, бидејќи во Обединетото Кралство се сметала за персона нон грата поради тоа што била австрискоунгарски државјанин. Токму во Скандинавија ја запознала познатата шведска писателка Селма Лагерлоф, која била толку импресионирана од Карлин и нејзиното пишување што ја предложила за Нобелова награда.[6]
Во 1919 година се вратила дома, во Цеље, кој тогаш веќе бил дел од Кралството Југославија. Меѓутоа, речиси веднаш после тоа почнала да собира пари за нејзиното следно патување. Со таа цел отворила јазично училиште во Цеље, каде што предавала и по десет часа дневно, додека нејзиното слободно време го пополнувала со цртање и пишување.
На 24 ноември 1919 година таа повторно полетала, овој пат на деветгодишно патување низ целиот светот. Ги зела со себе сите пари што ги имала (околу 130 долари), машина за пишување и нејзиниот повеќејазичен речник. Поради тоа, Карлин морала да работи за да ги финансира своите патувања, често како преведувач или пишувајќи за местата што ги имала посетено.[4] Таа ги посетила Јужна и Северна Америка, Пацифичките Острови, Австралија и разни азиски земји. Последната етапа од нејзиното патување низ светот била Индија. Иако често се сметала за првата европска жена која патувала сама низ целиот свет,[7][8][9][10][11] таа била втората жена што го направила тоа, претркана од Ајда Фајфер.
Во јануари 1928 година, на барање на нејзината мајка која била пред умирање, Алма Карлин се вратила дома, самата исцрпена од физичка болест и длабока депресија. Таа престанала со нејзините далечни патувања. Најголем дел од нејзиното време го посветила на пишување. Книгите за нејзините патувања, Сама низ светот (Einsame Weltreise) кои биле објавени во три тома помеѓу 1929 и 1933 година биле многу популарни и ја зацврстиле нејзината репутација. Таа отишла на турнеи со предавања низ Европа и се запознала со уметникот Теа Шрајбер Гамелин (или Гамелин). Тие станале пријатели и Карлин ја опишала Гамелин како нејзина сродна душа.[4]
Околу 1934 година, започнала да развива голем интерес за проучување на теозофијата. Во подоцнежните години, особено за време на Втората светска војна, таа се зближила со римокатолицизмот.
Карлин го имала опишано своето патување во стотици извештаи кои биле објавени во различни списанија и весници, вклучувајќи го весникот на Германците во Цеље, Цилиер Цајтунг и германските весници Ноје Илустриерте Цајтунг и Дер Дојчен Бергкнапе. Од кога се вратила дома, напишала бројни дела од фикција и нефикција. Пишувала на германски јазик до подемот на нацистичкиот германски режим, кога ја напуштила Германија како протест. Во Германија, нејзините книги биле запалени од страна на режимот. Таа, исто така, пишувала на англиски јазик за областите што зборувале англиски.[5] Во 1937–38 година, француско-германската новинарка и антинацистичкиот писател Ханс Јоаким Бонсак нашла засолниште во нејзиниот дом.
Набргу по инвазијата на Оската на Југославија во април 1941 година и германската окупација на Долна Штаерска, таа била уапсена и испратена во Марибор каде што ја чекала екстрадицијата во Србија, заедно со илјадници Словенци. Била пуштена во домашен притвор благодарение на енергичната интервенција на Гамелин и офицер на Гестапо, кој се покажал дека ги ценел книгите на Карлин. Таа се вратила да живее во домашен притвор во Цеље.[4] Во пролетта 1944 година, таа одлучила да побегне во јужниот словенечки регион Бела Краина, кој во тоа време бил контролиран од словенечкиот партизански отпор. Иако била тешко болна, партизаните предводени од комунистите не и дозволиле да лета во градот Бари, окупиран од сојузниците, во Јужна Италија. Наместо тоа, таа била пренесена во Далмација каде останала до крајот на војната, кога се вратила во Цеље.
Починала од рак на дојка и туберкулоза на 14 јануари 1950 година во селото Печовник во близина на Цеље и била погребана покрај Теа Шрајбер Гамелин (1906–1988) во Светинскиот црковен двор.
Наследство
[уреди | уреди извор]Речиси неизбежно, Карлин станала и колекционер и етнолог. Повеќето предмети што ги набавила на патувањата ги испратила дома, каде подоцна основала мал приватен музеј. Некои од експонатите сега се сместени во Регионалниот музеј Цеље. Многу од нејзините списи сè уште не се објавени; повеќето од нив се чуваат во Националната и универзитетска библиотека на Словенија и во Берлинската државна библиотека.
Во близина на железничката станица која се наоѓа во Цеље има бронзена статуа во чест на Карлин.[4]
Во 2009 година бил снимен документарен филм за нејзиниот живот, со наслов Алма М. Карлин: Самотијата е доволна. Карлин била портретирана од глумицата Вероника Дролц, а филмот го режирала Марта Фрелих.
Во летото 2015 година, Маријан Пушавец го напишал графичкиот роман Алма М. [12] кој што бил преведен на германски.
Куќа Печовник
[уреди | уреди извор]
_in_front_of_her_home_house_on_Pečovnik.jpg)
Во оваа куќа, тогаш наречена Печовник (46), Карлин ги поминала последните години од животот, од јуни 1945 година до 14 јануари 1950 година. Таа се преселила овде заедно со Гамелин по враќањето од партизаните или по конфискацијата на имотот. Гамелин, која била сопственичка на куќата и на некогашното лозје, продолжила да живее тука до нејзината смрт во 1988 година. И двете биле погребани во Светина.
Во таа куќа има изложба Осаменото патување на Алма М. Карлин.
Публикации
[уреди | уреди извор]Карлин била автор на преку 40 книги, новели и статии. Некои наслови прво биле објавени на германски, а потоа преведени на словенечки. Англиските преводи на насловите се слични. Има некои преводи кои биле објавени на англиски јазик. Таа, исто така, напишала неколку статии на англиски јазик за публиката што зборувала англиски.
Таа ги објавила своите најважни дела - биографии, романи, етнологија и теозофски дела - во првата деценија по нејзиното патување околу светот, помеѓу летото 1928 и летото 1938 година. Дваесет и две од нејзините книги биле објавени помеѓу 1921 и 1937 година од различни фондации кои се наоѓале во Германија, Англија, Финска и Швајцарија. Некои од нив биле препечатени; три од нејзините најважни патувачки книги биле продадени во над 80.000 примероци во тоа време и биле преведени на англиски, француски и фински јазик. Тие дела станале многу популарни во Средна Европа. Некои од нејзините книги биле илустрирани од страна на сликарот од Цеље, Август Фридерик Зебахер и Теа Шрајбер Гамелин.
Романи
[уреди | уреди извор]- Малик, 1932 година
- Осамено патување, 1969 година
- Роман за поплавата на континентот, 1936
- Мојот мал Кинез: роман од Кина, 1921
- Мистицизам на Јужното Море. I дел: Полинезија. дел II: дел од Меланезија-Микронезија, 1931
- Странската жена на Набоб, 1937 година [страната сопруга на Набоб]
Новели
[уреди | уреди извор]- Малата Сијамка, 1937 година
- Најмладиот внук на преподобниот И Ча: роман од Кина, 1948
- Јони Сан - Јапонски романи, 2006
Кратки раскази
[уреди | уреди извор]- Купа на заборавање: две приказни, 1938 година
- Змејови и духови, 1996 година
- Мала пролет: Три приказни, 1937
- Солзи на Месечината: Приказната за Пер, 1935
- Четири девојки во ветерот на судбината: Приказната за јужното море, 1936, 1939, 1943
- Трепкање во самрак, 1999
Патописи
[уреди | уреди извор]- Да се доживее светот, 2006
- Одисеја на осамена жена (Лондон: Виктор Голанц, 1933)
Драмски дела
[уреди | уреди извор]- Крингхаузен: Драма во три чина, 1918 година
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Pogreb“. Slovenski gospodar (7). February 17, 1898. стр. 6. Посетено на January 3, 2023.
- ↑ „Domače vesti: Umrla je ...“. Nova doba (109). September 26, 1928. стр. 2. Посетено на January 3, 2023.
- ↑ Geburts- und Taufbuch. Celje – Sv. Danijel. 1885–1894. стр. 209. Посетено на July 7, 2021.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Connelly, Charlie (30 Jan – 5 Feb 2025). „The restless odyssey of Alma Karlin“. The New European (422).
- 1 2 3 „Alma M. Karlin: "Nenavadna ženska" kot Kolumbova hči“ [Alma M. Karlin: "An Unusual Woman" as the Daughter of Columbus] (Slovenian). MMC RTV Slovenia. January 12, 2011.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
- ↑ Krapež, Klara (April 2005). „Exhibition on Alma Karlin in the National and University Library in Ljubljana“ (PDF). Sinfo. стр. 27. Архивирано од изворникот (PDF) на March 8, 2012. Посетено на January 13, 2010.
- ↑ „Biografija Alma Karlin“. www.teozofija.info. Архивирано од изворникот на 2022-01-05. Посетено на 2020-10-13.
- ↑ „Homage to extraordinary cosmopolitan Alma Karlin in the form of a strip cartoon“. RTVSLO.si (словенечки). Посетено на 2020-10-13.
- ↑ „Permanent Exhibition: Alma Maksimilijana Karlin“.
- ↑ Godeša, Petra. „The Odyssey of a Lonely Woman 100 Years Later, Part 1“. www.versopolis.com (англиски). Посетено на 2020-10-13.
- ↑ „Alma Karlin Memorial House“. Culture.si (англиски). Посетено на 2020-10-13.
- ↑ Klemenčič, Jakob; Pušavec, Marijan. „Marijan Pušavec in Jakob Klemenčič: Alma M. Karlin, svetovljanka iz province“. Stripburger. Посетено на 8 February 2025.
Литература
[уреди | уреди извор]- Барбара Трновец. Неограничено патување на Алма М. Карлин: живот, работа, наследство (Несконско потовање Алме М. Карлин: življenje, delo, zapuščina). 2020.
- Јернеја Језерник. Алма Карлин: Граѓанин на светот (Алма Карлин: Državljanka sveta). Младинска књига. Љубљана. 2009.
- Деклева, Милано. Die Weltbürgerin : Roman über Alma M. Karlin. Клагенфурт. 2017 година.
- Јесеншек, Вида, Ерхард, Хорст, Кало Вид, Наталија. Sprache und Stil im Werk von Alma M. Karlin = Jezik in slog v delih Alme M. Karlin = Јазикот и стилот во делото на Alma M. Karlin. Универзитетот во Марибор. Марибор. 2019 година.
- Клеменчич, Јакоб, Пушавец, Маријан. Алма М. Карлин : Световљанка из провинција : живљенјепис в стрипу. Форум. Љубљана. 2015 година.