Алданци

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
За скопското село Алдинци, видете овде.
Алданци
Aldanci 21.JPG

Поглед на селото

Алданци is located in Македонија
Алданци
Местоположба на Алданци во Македонија
Алданци на интерактивна карта

Координати 41°22′5″N 21°17′47″E / 41.36806° СГШ; 21.29639° ИГД / 41.36806; 21.29639Координати: 41°22′5″N 21°17′47″E / 41.36806° СГШ; 21.29639° ИГД / 41.36806; 21.29639
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски
Општина Coat of arms of Kruševo Municipality.svg Крушево
Население 417[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7524
Повик. бр. 048
Шифра на КО 16001
Надм. вис. 645 м
Алданци на општинската карта
Алданци во Општина Крушево.svg

Атарот на Алданци во рамките на општината
Commons-logo.svg Алданци на Ризницата


Алданци — село во Општина Крушево, во околината на градот Крушево.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Куќи во селото

Селото се наоѓа во источниот дел на Општина Крушево, сместено недалеку од регионалниот пат 1306 помеѓу Прилеп-Крушево, а нејзиниот атар се допира со подрачјето на Општина Кривогаштани.[2] Со оглед на тоа што се наоѓа во нискиот дел на општината, селото е рамничарско, на надморска височина од 645 метри. Од градот Крушево е оддалечено 11 километри.[2]

Селото се наоѓа под градот Крушево во долината на Норовска Река, лева притока на Црна. Долината нуди услови за земјоделство, додека високите падини служат како пасишта, а повремено има и шума.[3]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Стари Дол, Крушевски Бавчи, Манастирски Мост, Скапец, Тефикова Чешма, Кобел, Петошниц, Кале, Опаленик, Тушојца, Плоча, Џуфка и Лозја.[3]

Селото има збиен тип, поделено на три маала: Долно, Средно и Горно Маало. Маалите се составени од роднински куќи.[3]

Историја[уреди | уреди извор]

Поглед на селото

Западно од селото се наоѓа возвишението Кале, кое во минатото била утврдена населба, а денес се останати само рушевини, односно темели од бедемите. Пониско од Кале се наоѓа Кула, каде некогаш престојувала турската стража. На месноста Стари Дол се забележуваат остатоци на куќи и гробови.[3]

Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името Халданци имало 25 семејства и 4 неженети, сите христијани. Подоцна христијаните од ова село биле населени во блиското село Годивле.[4]

До 1800-тите години, селото било христијанско словенско село со шеесетина куќи. Тогаш се нарекувало Стари Дол. Во селото се наоѓала црква и христијански гробишта. Кон крајот на XVIII век или почетокот на XIX век во Алданци се населиле четири муслимански семејства. Како се доселувале муслимани, христијаните се иселувале од селото. Тогаш се случила и промената на името во Алданци („од Албанци). Поголемиот дел од Македонците (40 куќи) се иселиле во соседното полско село Кривогаштани. Од Македонците во Алданци потекнува и родот Јовевци (3 к.) во селото Врбоец.[3]

Први муслимански доселеници во селото биле Мисирлиовци, Дибрановци, Оџевци и Костењевци, кои говорат албански. Подоцна се доселиле и други муслимански родови. Во 1912 година, селото било запишано како албанско село со 55 домаќинства.[3]

Кметот на селото возвратил со порака во која изразува разбирање за мотивите на востаниците откако го добил крушевскиот манифест.

Во одговорот на кметот се велело:

„Драги соседи, од ваше писмо разбрав дека вие не сте лоши луѓе, дека ги напуштате своите домови не за да го напаѓате мирното, како нас, население, туку дека сте против лошите луѓе и уќуматот што ги заштитува. Но, тие што вие ги барате не се меѓу нас, туку избегаа по градовите. Што се однесува до нас, ви ветуваме дека ќе мируваме. Ако сакате да убивате невини луѓе, дојдете. Бог да ѝ помогне на онаа страна што ја бара правдата...“

Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава[5]

По Првата светска војна, Албанците од селото започнале да се иселуваат, а нивните имоти ги купиле Македонци и Власи од соседните села, поради што селото станало мешано.[3]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Атарот зафаќа простор од 8,3 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 370 хектари, на пасиштата отпаѓаат 261 хектар, а на шумите отпаѓаат 128 хектари.[2]

Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постојат продавници и угостителски објекти.[2]

До 1912 година, Алданци поседувал попростран атар со повеќе пасишта и шуми. Атарот се ширел до Крушево и историското село Трстеник. Денес, тие делови на атарот припаднале на Крушево и Врбоец.[3]

Население[уреди | уреди извор]

Население во минатото
ГодинаНас.±%
1948451—    
1953504+11.8%
1961537+6.5%
1971548+2.0%
ГодинаНас.±%
1981459−16.2%
1991467+1.7%
1994414−11.3%
2002417+0.7%

Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Алданци живееле 270 жители, сите Албанци.[6]

Селото е средно по големина, но со одредено намалување на населението. Алданци во 1961 година броело 537 жители, од кои 312 биле Турци, 155 Македонци, а 70 жители Албанци. Во 1994 година, селото имало 414 жители, од кои 294 биле Албанци, 105 Турци и 15 жители Македонци.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Алданци живееле 417 жители, од кои 14 Македонци, 397 Албанци, 5 Турци и 1 останат.[1]

Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Алданци:

Години Македонци Албанци Турци Власи Срби Ост. Вкупно
1948 451
1953 36 335 67 1 0 65 504
1961 155 70 312 0 0 0 537
1971 149 24 359 1 15 548
1981 52 67 320 0 0 20 459
1991 19 353 92 0 2 1 467
1994 15 294 105 0 0 0 414
2002 14 397 5 0 0 1 417

* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години

Родови[уреди | уреди извор]

Алданци е албанско-македонско село, а порано во селото имало и Власи.[3]

Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1952 година родови во селото се:

  • Албански родови во селото се: Мисирлиовци (17 к.), доселени се од Мисир, тие потекнуваат од предок Турчин, порано зборувале на турски; Дибрановци (4 к.), доселени се од Долен Дебар (денес во Албанија); Костењовци (6 к.), доселени се од Костењево, Дебарско (од албанска страна); Рочовци (4 к.), доселени се од некое село Роч во Албанија; Адемовци (5 к.), Миџовци (3 к.), Дишовци (2 к.) и Велијовци (1 к.), доселени се од Албанија; Зенговци (2 к.), најпрво живееле во Прилеп, па од таму отишле во Турција и на крај од Турција се вратиле назад и дошле овде (од тука им била мајката/бабата), зборуваат албански и турски; Јаја хоџа (1 к.) и Небиовци (1 к.), Торбеши се. Првите се доселени од Лажани, а вторите од Длапкин Дол, Кичевско, зборуваат албански и македонски; Ајдиновци (1 к.), последни албански доселеници.
  • Македонски родови во селото се: Богојевци (2 к.), Петковци (1 к.) и Николовци (1 к.), доселени се од селото Селце, подалечно потекло на родот Петковци е од околината на Корча, Албанија, а на останатите два рода од селото Стеблево, Голо Брдо; Здравковци (1 к.), доселени се од селото Вардино, Железник, некое време живееле во Крушево; Јанкуловци (1 к.), доселени се од селото Острилци, Железник/Крушевско; Талевци (2 к.), Шукловци (2 к.), Ѓокаревци (1 к.), Криволивиче (1 к.) и Наќевци (1 к.), доселени се од Крушево; Смилевци (3 к.), доселени се од селото Сланско, Порече. Некое време биле во Крушево, каде имаат роднини (5 к.) и Спировци (1 к.), доселени се од селото Зрзе.
  • Влашки родови во селото биле: Грца (2 к.), Ташко Јуца (1 к.), Дошко (1 к.), Мајовци (1 к.), Штерју Гога (1 к.) и Гуча (1 к.), доселени се после 1918 година од Крушево.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Поглед на основното училиште

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Во XIX век, Алданци било село во Прилепската каза на Отоманското Царство.

Селото влегува во рамките на Општина Крушево, која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Крушево.

Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крушево.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Норово, во која покрај селото Алданци, се наоѓале и селата Белушино, Житоше, Норово и Селце. Општината Норово постоела и во периодот 1950-1952, кога во нејзе се наоѓале селата Алданци, Белушино, Норово, Житоше и Норово.

Избирачко место[уреди | уреди извор]

Во селото постои избирачкото место бр. 1197 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште.[7]

На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 418 гласачи.[8] На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 439 гласачи.[9]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Главната селска црква „Св. Илија“
Археолошки наоѓалишта[10]
Цркви[11]
Манастири
Џамии[11]
Споменици[2]
  • Споменик во чест на НОБ
Реки[12]

Личности[уреди | уреди извор]

Родени во или по потекло од Алданци

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 6 декември 2021.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 21. Посетено на 2 ноември 2021.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Трифуноски; Јован Ф. (1998). Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja. Белград: Српска академија на науките и уметностите. ISBN 8670252678. OCLC 41961345.
  4. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр. 70
  5. Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава, том еден, Универзитет Кирил и Методиј - Факултет за филозофско - историски науки, Скопје, 1981
  6. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 245.
  7. „Описи на ИМ“. Посетено на 3 ноември 2019.
  8. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 3 ноември 2019.
  9. „Локални избори 2021“. Посетено на 7 декември 2021.
  10. Грозданов, Цветан; Коцо, Димче; и др. (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Т. 2. Скопје: МАНУ. стр. 200. ISBN 9989-649-28-6.
  11. 11,0 11,1 Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  12. Петрушевски, Илија; Маркоски, Благоја (2014). Реките во Република Македонија (PDF). Скопје: Геомап. стр. 63. ISBN 978-9989-2117-6-8.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]