Џамдани

Џамдани — фина муслинска ткаенина со различни шари, која со векови се произведена областа Јужен Рупши во округот Нарајанганџ во Бангладеш, на бреговите на реката Шиталаква. Историски гледано, производството на џамдани било привилегија под покровителство на могулските цареви. За време на британскиот колонијализам, бенгалската индустрија за џамдани и муслин брзо опаѓала поради колонијалните увозни политики кои фаворизирале индустриски произведен текстил. Во последните години се забележува оживување на производството на џамдани во Бангладеш. Џамдани обично се ткае од мешавина од памук и срма.

Во 2013 година, традиционалната уметност на ткаење џамдани била прогласена за нематеријално културно наследство на човештвото на УНЕСКО.^[1] ^[2]^[3]

Бангладеш во 2016 година добил статус на географска ознака (ГИ) за џамдани сари.^[4]

Етимологија

Џамдани првично бил познат како дакаи, именуван по градот Дака, еден од многуте древни центри за ткаење текстил во регионот Бенгал.^[5] Под Могулското Царство, персискиот термин џамдани стапил во употреба, бидејќи бил дворски јазик на Могулите. Џамдани е популарно познат како дакаи џамдани или едноставно Дакаи. Најраното споменување на џамдани и неговиот развој како индустрија се наоѓа во Дака, Бангладеш.

Потекло

Рани споменувања за индиското потекло на муслинот се наоѓаат во Периплус на Еритрејското Море и во записите на арапски, кинески и италијански патници и трговци.

Џамдани е ткаенина за рачно ткаење направена од памук, која во минатото се нарекувал муслин. Тоа е еден од најбараните и најпребирливи форми на рачно ткаење на разбој и се смета за една од најфините сорти на муслин,^[6] и уметнички најфин текстил на бангладешките ткајачи. Џамдани е богат со мотиви. Кон крајот на 19 век, Т.Н. Мукерџи оваа ткаенина ја нарекол Џамдани муслин.

Ткаење

Без разлика дали е фигурирано или цветно, џамдани е ткаенина од памук. Ова е техника на дополнително ткаење на ткаење, каде што уметничките мотиви се произведуваат со неструктурирано ткаење, покрај стандардното ткаење што ги држи конците од основата. Стандардното ткаење создава фина, проѕирна ткаенина, додека дополнителното ткаење со подебели конци додава сложени шари. Секој дополнителен мотив на ткаење се додава одделно рачно преплетување на конците од ткаење во основата со фини бамбусови стапчиња користејќи индивидуални калеми конец. Резултатот е комплексна мешавина од различни шари што изгледаат како да лебдат на блескава површина. Шармот не е скициран или конциран на ткаенината, туку се црта на хартија и се става под основата. Џамдани е фина муслинска ткаенина на која се вткаени декоративни мотиви, најчесто во сива и бела боја.

Видови џамдани

Иако главно се користи за сари, џамдани се користи и за шалови и марами. Се верува дека џамдани е спој на антички техники за изработка на ткаенини во Бенгал (можеби стари 2.000 години) со муслини произведени од бенгалски муслимани уште од 14 век. Џамдани е најскапиот производ на разбоите во Дака, бидејќи бара најдолга и најпосветена работа.

Моделите на џамдани се претежно геометриски, растителни и цветни дизајни и за нив се вели дека се создадени пред илјадници години. Благодарение на исклучително макотрпната методологија, само аристократите и кралските семејства можеле да си дозволат таков луксуз.

Промени со текот на времето

Не е точно познато кога Џамданите почнале да се украсуваат со цветни мотиви. Сепак, сигурно е дека во периодот на Могулите, најверојатно за време на владеењето на царот Акбар (1556–1605) или царот Џахангир (1605–1627), фигурираниот или цветниот муслин станал познат како џамдани. Форбс Вотсон, во своето највредно дело под наслов како „Текстилни производи и костими на народите на Индија“, наведува дека фигурираните муслини, поради нивните сложени дизајни, отсекогаш се сметале за најскапи изработки на разбоите во Дака.^[7]

Падот на производството на џамдани

Од средината на 19 век, индустријата за џамдани постепено опаѓаше. Голем број фактори придонесоа за овој пад. Увозот на предиво со понизок квалитет, но поевтино, од Европа го започнал трендот на опаѓање. Најважно од сè, падот на моќта на Моголите во Индија ги лиши производителите на џамдани од нивните највлијателни покровители. Села како Мадурапур и Џангалбари, некогаш познати по индустријата за џамдани, постепено исчезнувале во заборав.

Тековни проблеми

Според еден национален дневен весник, постар таанти или „остад“ заработува околу 2.500 до 3.000 таки месечно. Помладите ткајачи заработуваат многу помалку, околу 1.600 таки. Како резултат на тоа, многу ткајачи не сакаат нивните деца дасе бават со таа професија, претпочитајќи ја попрофитабилната текстилна индустрија.

Владата и другите организации се обидуваат да ја оживеат старата слава на дака џамдани. Во обид да избегнат посредници, тие се обидуваат да воспостават директен контакт со ткајачите. Во близината на Дака воспоставена е џамдани пали. Организации како Институтот за дизајн „Радијант“, Универзитетот за креативна технологија „Шанто Маријам“, Националниот институт за дизајн и други им помагаат на дизајнерите да создадат нови дизајни на џамдани.

Џамдани е симбол на аристократијата. Побарувачката за квалитетни џамдани сари експоненцијално се зголеми со текот на годините.

Географска ознака

Бангладеш добил статус на географска ознака (ГИ) за џамдани сари во 2016 година.^[4] Тоа бил првиот статус на ГИ што му бил доделен на кој било производ од Бангладеш.

Галерија

Младиот цар Џахангир го носел царскиот џамдани
Премиерката на Бангладеш Хасина Вазед во златно џамдани сари
Претседателката на Индискиот национален конгрес Соња Ганди во зелено сари дакаи џамдани
Невеста од Бангладеш во џамдани сари
Изработка на џамдани