Јужноарапско писмо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Јужноарапско писмо
Тип согласно писмо
Јазици геез, древни јужноарапски јазици
Период 9 век п.н.е. до 7 век
Матични системи
прасинајско
  • јужноарапско писмо
Изведени системи геез[1][2]
Сродни системи феникиско писмо
ISO 15924 Sarb, 105
Насока од десно налево
Уникоден назив Old South Arabian
Уникоден опсег U+1BC0–U+10A7F
Напомена: Страницава може да содржи фонетски симболи од МФА.

Древно јужноарапско писмо (𐩣𐩯𐩬𐩳 ms3nd) — согласно писмо кое се користело за пишување на древните јужноарапски јазици. Писмото настанало во 9 век п.н.е. од прасинајското писмо. Најраните записи на ова писмо датираат од 9 век п.н.е. и истите се пронајдени во регионот на Северното Црвено Море во Еритреја.[3] Како согласно писмо, абџад, се бележеле само согласките и немало букви за самогласки.

Писмото се користело до 6 век, кога овие јазици и ова писмо биле заменети од арапскиот јазик и неговото писмо.[4] Во Етиопија и Еритреја ова писмо се развило во денешното етиопско писмо,[1][2] кое со одредени симболи и измени се користи за современите амхарски, тигриња и тигре, меѓу другите.

Карактеристики[уреди | уреди извор]

  • Најчесто се пишувало од десно кон лево, но можело да се пишува и обратно. Кога се пишувало од лево кон десно, буквите се вртеле хоризонтално
  • Одделувањето помеѓу зборовите се вршело со вертикална цртичка (|).
  • Буквите не се споени една со друга како во арапскиот.
  • Немало надредни знаци, за разлика од арапскиот кој користи такви знаци.

Форми[уреди | уреди извор]

Јужноарапското писмо имало две форми: „муснад“ или писмо кое се користело за споменици и натписи и „забур“ ракописна форма која се користела за секојдневна комуникација. Древните Јеменци го користеле ова ракописно писмо за пишување на секојдневни документи, најчесто на дрвени плочки или стапови. Мал број артефкати се научно издадени во публикациите бидејќи читањето на таквото ракописно писмо е отежнато за разлика од стандардното

Писмо[уреди | уреди извор]

буква уникодно
име[5]
транскрипција МФА облик соодветна буква во
слика текст феникиски гиз хебрејски арапски
Himjar ha.PNG 𐩠 he h /h/ Y 𐤄 ה ه
Himjar lam.PNG 𐩡 lamedh l /l/ 1 𐤋 ל
Himjar ha2.PNG 𐩢 heth /ħ/ Ψ 𐤇 ח
Himjar mim.PNG 𐩣 mem m /m/ свртено B 𐤌 מ
Himjar qaf.PNG 𐩤 qoph q /q/ Φ 𐤒 ק
Himjar wa.PNG 𐩥 waw w /w/ Φ 𐤅 ו
Himjar shin.PNG 𐩦 shin s² (ś, š) /ɬ/ дијагонално W 𐤔 ש
Himjar ra.PNG 𐩧 resh r /r/ свртено C 𐤓 ר
Himjar ba.PNG 𐩨 beth b /b/ Π 𐤁 ב
Himjar ta2.PNG 𐩩 taw t /t/ X 𐤕 ת
Himjar sin.PNG 𐩪 sat s¹ (š, s) /s/ Π
Himjar kaf.PNG 𐩫 kaph k /k/ Π 𐤊 כ
Himjar nun.PNG 𐩬 nun n /n/ свртено S 𐤍 נ
Himjar kha.PNG 𐩭 kheth /x/ Y
Himjar sad.PNG 𐩮 sadhe // λ 𐤑 צ ص
Himjar za.PNG 𐩯 samekh s³ (s, ś) // X 𐤎 ס س
Himjar fa.PNG 𐩰 fe f /f/ O 𐤐 ف
Himjar alif.PNG 𐩱 alef ʾ /ʔ/ Π 𐤀 א
Himjar ajin.PNG 𐩲 ayn ʿ /ʕ/ O 𐤏 ע
Himjar za2.PNG 𐩳 dhadhe /ɬˤ/ θ ض
Himjar djim.PNG 𐩴 gimel g /ɡ/ свртено Γ 𐤂 ג
Himjar dal.PNG 𐩵 daleth d /d/ дијагонално 𐤃 ד
Himjar ghajn.PNG 𐩶 ghayn ġ /ɣ/ Π غ
Himjar ta1.PNG 𐩷 teth // θ свртено за 180° 𐤈 ט
Himjar tha.PNG 𐩸 zayn z /z/ дијагонално 𐤆 ז
Himjar dhal.PNG 𐩹 dhaleth /ð/ H ذ
Himjar ja.PNG 𐩺 yodh y /j/ Q 𐤉 י
Himjar th.PNG 𐩻 thaw /θ/ 8
Himjar dad.PNG 𐩼 theth /θˤ/ h ظ

Артефакти и натписи[уреди | уреди извор]

Уникод[уреди | уреди извор]

Јужноарапското писмо било додадено во уникод во октомври 2009 година со издавањето на верзијата 5.2. Уникодниот блок за јужноарапското писмо е U+10A60–U+10A7F.

јужноарапско писмо[1]
Официјална кодна табела на уникод (PDF)
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+10A6x 𐩠 𐩡 𐩢 𐩣 𐩤 𐩥 𐩦 𐩧 𐩨 𐩩 𐩪 𐩫 𐩬 𐩭 𐩮 𐩯
U+10A7x 𐩰 𐩱 𐩲 𐩳 𐩴 𐩵 𐩶 𐩷 𐩸 𐩹 𐩺 𐩻 𐩼 𐩽 𐩾 𐩿
Белешки
1.^ Со верзија 10.0

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 Daniels, Peter T.; Bright, William, уред-ци (1996). The World's Writing Systems. Oxford University Press, Inc. стр. 89, 98, 569–570. ISBN 978-0195079937. 
  2. 2,0 2,1 Gragg, Gene (2004). „Ge'ez (Aksum)“. Woodard, Roger D.. The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages. Cambridge University Press. стр. 431. ISBN 0-521-56256-2. 
  3. Fattovich, Rodolfo, "Akkälä Guzay" in Uhlig, Siegbert, ed. Encyclopaedia Aethiopica: A-C. Wiesbaden: Otto Harrassowitz KG, 2003, p. 169.
  4. Ibn Durayd, Ta‘līq min amāli ibn durayd, ed. al-Sanūsī, Muṣṭafā, Kuwait 1984, p. 227 (Arabic). The author purports that a poet from the Kinda tribe in Yemen who settled in Dūmat al-Ǧandal during the advent of Islam told of how another member of the Yemenite Kinda tribe who lived in that town taught the Arabic script to the Banū Qurayš in Mecca and that their use of the Arabic script for writing eventually took the place of musnad, or what was then the Sabaean script of the kingdom of Ḥimyar: "You have exchanged the musnad of the sons of Ḥimyar / which the kings of Ḥimyar were wont to write down in books."
  5. „Unicode Character Database: UnicodeData.txt“. The Unicode Standard. https://www.unicode.org/Public/UCD/latest/ucd/UnicodeData.txt. посет. 11 септември 2017 г. 

Литература[уреди | уреди извор]

  • Stein, Peter. The Ancient South Arabian Minuscule Inscriptions on Wood: A New Genre of Pre-Islamic Epigraphy. „Jaarbericht van het Vooraziatisch-Egyptisch Genootschap "Ex Oriente Lux"“ том  39: 181–199. 
  • Stein, Peter (2010). Die altsüdarabischen Minuskelinschriften auf Holzstäbchen aus der Bayerischen Staatsbibliothek in München. 
  • Beeston, A.F.L.. Arabian Sibilants. „Journal of Semitic Studies“ том  7 (2): 222–233. doi:10.1093/jss/7.2.222. 
  • Francaviglia Romeo, Vincenzo (2012). Il trono della regina di Saba, Artemide, Roma. стр. 149–155. .

Надворешни врски[уреди | уреди извор]