Јан Сверак
| Јан Сверак | |
|---|---|
 Јан Сверак во 2007 година | |
| Роден(а) | 6 февруари 1965 Жатец, Чехословачка |
| Занимање | Режисер, сценарист |
Јан Сверак (роден на 6 февруари 1965) — чешки филмски режисер и сценарист. Тој е син на сценаристот и актер Здењек Сверак, со кого соработувал на своите најуспешни филмови. Тој е меѓу најпрепознатливите чешки филмски режисери. Негови најпознати филмови се добитникот на Оскар Коља и номинираниот за Оскар Основното училиште .
Живот
[уреди | уреди извор]Јан Сверак е роден на 6 февруари 1965 година во Жатец, во семејство на педагози. Околу една година по неговото раѓање, семејството се преселило во Прага, а неговиот татко Здењек Сверак станал сценарист и актер.[1] Своите први аматерски обиди за снимање филмови ги направил на дванаесетгодишна возраст. Како тинејџер, заработил дополнителни пари работејќи во студијата Барандов . Првично сакал да биде снимател, но дипломирал на документарно снимање на Филмското и ТВ училиште на Академијата за сценски уметности во Прага (1983–1988).[2]
Јан Сверак е оженет и има три деца, синовите Франтишек и Ондрешеј, и ќерката Катерина.[3] Франтишек станал филмски монтажер и соработувал со својот татко на филмот Витлеемска ноќ (2022).[4]
Работа
[уреди | уреди извор]Сверак се смета за еден од најталентираните и најуспешните чешки филмски режисери, поради тоа понекогаш го нарекуваат „Чешкиот Спилберг“.[5] Неговиот мокументарен деби Ослободувачи (1988) ја освоил студентската награда за најдобар студентски филм. Неговите значајни дела ги вклучуваат филмовите Коља (1996), кој ја освоил наградата Оскар за најдобар филм на неанглиско говорно подрачје и Основното училиште (1991), номиниран за наградата Оскар . Успехот на овие филмови го натерало да добие понуди од Холивуд да ги режира Животот нема правила (1999) и Чоколада (2000), но тој одбил. Друг негов успешен филм е бајковитиот филм Три браќа , кој бил најпосетениот филм во чешките кина во 2014 година.[1]
Севјрак се појавил во камео улоги во неколку филмови, вклучувајќи ги Неизвесна сезона (1987), Двосмислен извештај за крајот на светот (1997), Бунтов (2001), Роман за жена (2005), Чувар бр. 47 (2008) и Бос (2017).[2]
Филмографија
[уреди | уреди извор]| Година | Англиски наслов | Чешки наслов | Награди |
|---|---|---|---|
| 1988 | Нафтени голтачи | Ропачи | Награда на Студентската академија за најдобар студентски филм |
| 1991 | Основното училиште | Обично училиште | Номинација за наградата Оскар[6] |
| 1994 | Возењето | Јизда | Награда Кристален глобус на фестивалот во Карлови Вари |
| 1994 | Акумулатор 1 | Акумулатор 1 | |
| 1996 | Коља | Коља | Оскар за најдобар филм на странски јазик,[7]
Награда Чешки лав за најдобар режисер |
| 2001 | Темно син свет | Модерен свет | Награда Чешки лав за најдобар режисер |
| 2004 | Татинек | Тато | |
| 2007 | Празни места | Вратне лахве | Награда Чешки лав за најдобар режисер |
| 2010 | Куки | Куки се враци | |
| 2014 | Три браќа | Три браќа | |
| 2017 | Бос | По стрништи бос | |
| 2022 | Витлеемска ноќ | Бетлемске светло |
Литературно и театарско творештво
[уреди | уреди извор]По снимањето на филмот Бос (2017), Јан Сверак изразил желба да се повлече во осаменост, подалеку од популарноста. Тој почнал да ги пишува мемоарите Светски убавини, кои биле објавени во 2023 година.[8] Неговите други книги се детската книга Кукавиците се враќаат (2010), заснована на неговиот истоимен филм и Бохемија (роман објавен во 2019 година).[5]
Во 2024 година, дебитирал со неговата прва театарска претстава, Добро утро со Финда.[9]
Наводи
[уреди | уреди извор]- 1 2 Dlouhý, Hynek (2015-02-06). „Půl století a devět skvělých filmů! Oscar! Žatecký rodák Jan Svěrák slaví 50“. Deník.cz. Посетено на 2025-04-23.
- 1 2 „Jan Svěrák“. Filmový přehled (чешки). NFA. Архивирано од изворникот на 2025-03-24. Посетено на 2025-04-23.
- ↑ Laštovka, David (2024-02-06). „Jan Svěrák má s manželkou tři děti. Úkolem muže je ustát emocionální bouře, tvrdí“. iprima.cz (чешки). Посетено на 2025-02-06.
- ↑ „Když byl František v pubertě, říkali jsme: Nemůžeš dělat ostudu dědovi! usmívá se Jan Svěrák“ (чешки). Czech Radio. 2021-12-21. Посетено на 2025-04-23.
- 1 2 Podskalská, Jana (2025-02-06). „Naší jedinou zbraní je humor, říká čerstvý šedesátník Jan Svěrák“. Deník.cz. Посетено на 2025-04-23.
- ↑ „The 64th Academy Awards (1992) Nominees and Winners“. oscars.org. Посетено на 2015-09-15.
- ↑ „The 69th Academy Awards (1997) Nominees and Winners“. oscars.org. Посетено на 2015-10-05.
- ↑ „Chtěl jsem slézt z plakátů a neusilovat o to být slavný, přiznává Jan Svěrák“ (чешки). Czech Radio. 2023-10-10. Посетено на 2025-04-23.
- ↑ Skalníková, Kristýna (2024-07-11). „Jan Svěrák: Vstupujeme do nového období puritánství, některé věci se nesmějí vyslovit“ (чешки). Czech Radio. Посетено на 2025-04-23.