Јан Каплински
| Јан Каплински | |
|---|---|
.JPG) | |
| Роден/а | 22 јануари 1941 |
| Починат/а | 8 август 2021 |
| Значајни награди | Награда за литература, уметност и наука на Балтичкото собрание |
| мрежно место | |
| jaan.kaplinski.com/index.html | |
Јан Каплински (22 јануари 1941 – 8 август 2021 година) бил естонски поет, филозоф, политичар и културен критичар, познат по неговиот фокус на глобалните прашања и поддршката за левичарското/либералното размислување. Тој бил под влијание на источните филозофски школи (таоизмот и особено будизмот).[1][2]
Работел како преведувач, уредник и социолог и како еколог во ботаничката градина во Талин. Бил номиниран за Нобеловата награда за литература.[3]
Ран живот и образование
[уреди | уреди извор]Каплински бил роден на 22 јануари 1941 година во Тарту од полскиот учител Јержи Каплински и естонската танчерка Нора Раудсеп-Каплински. Каплински студирал романски јазици и лингвистика под Калиста Кан на Универзитетот во Тарту, дипломирајќи како француски филолог во 1964 година.[2][4]
Кариера
[уреди | уреди извор]Каплински работел како преведувач, уредник и социолог,[5] и еколог во ботаничката градина во Талин.
Политичка кариера
[уреди | уреди извор]Од 1992 до 1995 година, Каплински бил член на Ригикогу (Естонскиот парламент). Тој првично бил кандидат на листата на партијата Центар, но набрзо станал независен претставник. Од 2004 година бил член на Естонската Социјалдемократска партија. На локалните избори во 2005 година, се кандидирал во Тарту и бил првиот кандидат на ЕСДП на нивната листа. Каплински бил избран за втор кандидат на Социјалдемократите (Естонија користи систем со отворени листи на локалните избори), собирајќи 1.045 гласови.[6] Јан Каплински бил еден од оние интелектуалци кои ја поддржале кандидатурата на Томас Хендрик Илвес.
Личен живот
[уреди | уреди извор]Мајката на Каплински, Нора (Раудсеп), била од Естонија.[7] Неговиот татко бил Јежи Бонифациј Едвард Каплински, полски професор по филологија на Универзитетот Тарту,[2] кој бил уапсен од советските трупи и умрел од глад во советски работен логор во 1943 година.[8][9][10] Неговиот пра-вујко бил полскиот сликар и политички активист Леон Каплински. Како возрасен, Каплински почнал да верува дека неговиот татко има далечно еврејско потекло и дека бил роднина на Јакуб Франк.[11]
Каплински бил оженет со писателката и директорка на Музејот на играчки во Тарту, Тија Тумет. Имале три сина и една ќерка - От-Сим Томет, Лаурис Каплински, Лемит Каплински и Ело-Мал Томет. Од првиот брак со Кулике Каплински имал ќерка, преведувачката Марја Каплински. Имал врска со класичен филолог и преведувач Ен Лил, со која го добил синот, композиторот Март-Матис Лил.[12]
Дела
[уреди | уреди извор]Каплински објавил бројни збирки песни, проза и есеи. Преведувал дела од француски, англиски, шпански, кинески, вклучувајќи го и Тао те кинг и шведски, дело на Томас Транстремер.[13]
Сопственото дело на Каплински било преведено на англиски, фински, француски, норвешки, шведски, холандски, исландски, унгарски, јапонски, латвиски, литвански, руски, хебрејски, бугарски и чешки јазик. Неговите есеи се занимаваат со еколошки проблеми, филозофија на јазикот, класични кинески песни, филозофија, будизам и естонски национализам.
Каплински компонирал и песни на англиски и фински. Во 2000-тите почнал да пишува на руски, а неговата прва оригинална руска збирка (составена од некои негови песни преведени од естонски на руски) се појавила во 2014 година под наслов Бели пеперутки на ноќта (Белые бабочки ночи) и била наградена во Русија.
Каплински бил еден од авторите и иницијаторите на таканаречената акција Писмо на 40 интелектуалци (Neljakümne kiri). До главните весници во тоа време било испратено писмо потпишано од познати естонски интелектуалци, кои протестирале против однесувањето на властите во Естонија, која била анектирана од Советскиот Сојуз. Иако не било отворено дисидентско, писмото никогаш не било објавено во печатот во тоа време и оние што потпишале биле репресирани со административни мерки.
Неговиот полуавтобиографски роман Истата река бил објавен од Питер Овен во англиски превод на Сузан Вилсон.[14]
Во 1997 година ја добил наградата за литература, уметност и наука на Балтичкото собрание.[15]
Песни
[уреди | уреди извор]- Источно-западната граница...
Истото море во сите нас (Варбарски печат, 1985 г.) (превод на авторот со Сем Хамил)
- Залутаната граница (Копер Канјон прес, 1987 година)[8] (превод на авторот со Сем Хамил и Риина Там)
- Вечерта враќа сè (Бладекс, 2004 г.)
- Соработник на Нов диван: лирски дијалог меѓу истокот и западот (библиотека Гингко, 2019 г.)
Наследство
[уреди | уреди извор]- Астероидот од главниот појас 29528 Каплински бил именуван по Јан Каплински.
- Во 2022 година во Естонија било основано Друштвото Јан Каплински.
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ Грешка во наводот: Погрешна ознака
<ref>; нема зададено текст за наводите по име "fmin". - 1 2 3 „Jaan Kaplinski“. Scottish Poetry Library. Архивирано од изворникот на 27 July 2010. Посетено на 11 May 2010.
- ↑ „Var hamnar pricken i år Litteraturpristagaren utses i dag“. 5 October 1995.
- ↑ „Jaan Kaplinski“. Arc Publications. Архивирано од изворникот на 27 July 2011. Посетено на 11 May 2010.
- ↑ Käärik, Henn (1 April 2010). „Henn Käärik: mõtisklusi sotsioloogias“. Tartu Postimees (Estonian). Postimees. Посетено на 11 May 2010.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
- ↑ „Varasemad valimised - Arhiiv - Vabariigi Valimiskomisjon“.
- ↑ Salumets, Thomas (June 2014). Unforced Flourishing: Understanding Jaan Kaplinski. McGill-Queen's University Press. ISBN 9780773592162.
- 1 2 Wilson, Peter (February 2, 1988). „Estonian Writer Wary on Politics“. The Vancouver Sun. Vancouver, BC. стр. 23. Посетено на November 23, 2024 – преку Newspapers.com.
- ↑ Salumets, Thomas (June 2014). Unforced Flourishing: Understanding Jaan Kaplinski. McGill-Queen's University Press. ISBN 9780773592162.
- ↑ „1000 tartlast läbi aegade“. 2003.
- ↑ Kaplinski, Jaan. „Doc k ument Discovering my Frankist Roots“.
- ↑ Veidemann, Rein (26 January 2011). „Jaan Kaplinski seotud kõne*“ (Estonian). Посетено на 4 August 2020.CS1-одржување: непрепознаен јазик (link)
- ↑ „Jaan Kaplinski – Copper Canyon Press“ (англиски). Посетено на 2025-02-11.
- ↑ Tambur, Silver (2021-01-22). „Estonian author and Nobel prize nominee Jaan Kaplinski turns 80“. Estonian World (англиски). Посетено на 2025-02-11.
- ↑ „Prize winners infographic“. Baltic Assembly. 5 November 2016. Посетено на 2025-02-11.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- Почетната страница на Каплински, вклучува списи на англиски, Архивирано на 12 јуни 2021 г.
- Песните на Каплински на руски јазик Архивирано на 28 август 2023 г.
- Песните на Каплински на француски јазик Архивирано на 20 мај 2022 г.
- Јан Каплински. Глобализација: за природата или против природата Архивирано на 18 март 2011 г.
- Јан Каплински. Од харем до бордел. Архивирано на 12 јуни 2009 г. Уметници во посткомунистичкиот свет Архивирано на 4 април 2016 г.
- Лаури Сомер. Променливата приказна на Каплински
- Талкачка граница:: Поезија на Јан Каплински од ПГР Наир. https://web.archive.org/web/20170207192938/http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=PoemArticle&PoemArticleID=95
|
- Маја Вајнберг, „Волшебноста или размислувањето за она што постои“ (хебрејски), на веб-страницата „Маала“, декември 2023 година, на тема „Прашина и боја“