Јамиште

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Јамиште е село во Општина Пробиштип, во околината на градот Пробиштип.


Јамиште
Јамиште is located in Македонија
Јамиште
Местоположба на Јамиште во Македонија
Општина Општина Пробиштип


Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Јамиште е мало планинско село на 970 метри надморска висина.Лоцирано е и збиено околу Јамишкиот поток и се наоѓа на линијата каде дабовата шума преминува во букова.Селскиот атар е изразито голем во споредба со другите селски населби од Злетовската област.Зафаќа скоро 2.ооо ха, од кои 60 насто е шуми, ливади и пасишта 27 насто и само 8 насто обработливо земјиште.Како селото така и селскиот атар се богати со извори и изворска вода како што се,на пример, Ковачки вир,Студен кладенец, Арамиска чешма,Шарена чешма и Паински кладенец. Ваквата конфигурација на селото и природната околина го одредуваат и основното занимање на населението:сточарство и експлоатација на шумите.

Историja[уреди | уреди извор]

Јамиште е село кое припаѓа на групата стари населби.Имено, на врвот Рударски чукар се сочувани урнатини од стара тврдина, бедем и фрагменти од античка керамика.На нивите околу тврдината, селаните наоѓале стари монети како што ги викат “антики“. Од овие факти секако е дека населбата постои во антиката, меѓутоа,постојното село најверојатно го основале Словените и му дале име ЈАМИШТЕ по рударските јами кои и денес се сретнуват во неговата околина.Траги од некогашното рударење и рудокопи има и денес,а тоа се јамите Велина Рупа, јамата Це, а траги од топење на рудата има во месноста Дабова глава. Судејки по народното предание селото запустува за време на Карпошевото востание.Населението се повлекло пред Татарите не север.По легендата го обновиле во почеток на 18 век доселеници од Врањско,а тоа нешто дава аргументи дека населението кое избегало на север, останало десетина години во “Врањско“ за да по амнестијата се врати на старото огниште. На сегашното место на селото се доселиле три брата од “Врањско“ и од нив потекнуваат родовите (Јанковци, Ковачевци и Карашовци).Другите четири рода: Парјасци,Дедо Велкови,Кутуци и Шушњарци потекнуваат од соседните села.

Економија[уреди | уреди извор]

Јамиште за време на Османлиското владение било царски хас, односно сопственост на султанот.Располага и покрај големиот селски атар од речици 2.000 ха, само со 160 ха обработлива површина.Од кои само 7/8 се ораници и 1/8 ливади.Обработливата површина главно се користела за производство на планинските жита: јачмен,овес и рж и нешто помалку за компир и граор.Овоштарството е главно застапено со сливи - џанки и ореви. Поради оскудност од обработлива земја, како и острата планинска клима населенито на селото е оринетирано во две стопански гранки:сточарство и ситно дрварење.Одгледувале релативноо голем број на овци, кози и добиток.Ливадите и пасиштата и шумите им овозможувале добра исхрана на стоката како во летниот така и во зимскиот период (за брст и лисници).За жал, за време на Балканските војни и Првата светска војна поради многубројните реквизиции,како и продавање на стоката за да се откупи поседот кои го обработувале селаните, сточниот фонд е намален до крајни граници.Тоа нешто се гледа оттаму што во 1931 год. во селото има само 221 овца,163 кози, 108 грла говеда и само 8 коњи и мулиња.Две децении подоцна во 1952 г. бројот на овци е нараснат 829 грла,од козите останале 49 грла, речиси за 50 насто е поголем бројот на говедата (158) како и коњите и мулињата.По наредните 20 години, односно 1971 г. се намалува бројот на овци на 783, козите ќе ѓи нема воопшто,а говедата се сведени на само 68 грла.Без многу зборови, повеќе од очигледно е дека Јамиште засилено почнува да се празни од младото и работоспособно население. Покрај сточаството, како е веќе речено, друга стопанска гранка е ткн. ситно дрварство.Односно производство на дрвен јаглен, дрва за горење, дрвен градежен материјал, рала и други земјоделски орудија.Меѓутоа, по ослободувањето и со преземените мерки за заштита на шумите оваа дејност е доведена до узумирање.Тоа нешто,со замирањето на овие две стопански гранки, покрај невозможните комуникации, коњски патеки, со Кратово и Злетово населението е принудено да се иселува и да се вработува,главно, во рударството.

Демографија[уреди | уреди извор]

Иако по народното предание селото Јамиште е од поново време од првата половина на 18 век и подигнато од доселеници историските документи ни покажуваат нешто друго.Имено,од опширните пописни дефтери од 16 (1573 г.) век за Ќустендилскиот санџак, гледаме дека Јамиште како населба постои и во него живеат 17 сенејства и 15 неженети лица. Покрај него има и маало Горно Гребени со 28 семејства, 1 баштина, 2 вдовици и 19 неженети лица.Вкупно Јамиште и маалото имале даночни обврски од релативно значајна сума од 6 122 акчиња. Очигледно е дека селото постоело и во `16 век.Меѓутоа, нема верификувани податоци за тоа што станало да се запусти и да остане без население.Причина може да биде,на пример, чума но тешко е да се поверува дека по заминување на болеста, преживеаните да не вратат и да го обноват на селото. По се изгледа причина за запустувањето на селото е Карпошовото востание, неговото загушување и одмаздата и репресалите од страна на Татарите кои го принудуваат населението да се повлече на север во Србија.

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Јамиште имало 175 жители, сите Македонци христијани.[1]

По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Јамиште имало 104 Македонци егзархисти.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле само 10 жители, сите Македонци.[3]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:[4]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 175[1] 120[2] 239 259 203 156 46 19 10 10

Родови[уреди | уреди извор]

Јамиште е македонско село.

Според истражувањата од 1970тите, родови во селото се:

  • Доселеници: Јанковци (5 к.), Ковачевци-Дедо Дановци (6 к.) и Карашовци (4 к.) потекнуваат од тројца браќа кои се доселиле во 18ти век од некое село кај Врање во Србија; Патрасјци (6 к.), Дедо Велковци (4 к.) и Ќутуци-Ковачи (5 к.) доселени се од селото Којково, а таму од околината на Врање; Шушњарци (2 к.) доселени се од селото Шталковица.[5]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Во Јамиште по 2 Светска војна се отвори основно четири годишно училиште.Поради миграциите на младото население во околните места,училиштето е затворено.

Црква нема во селото. Меѓутоа,како што гледаме од турските пописни документи од 1573 година,во синорот на селото се наоѓал манастирот Света Ларина и оделно се регистрирани уште две цркви.За жал нема натаму ништо поодредено,освен дека имаат пореска обврска од 135 акчиња.И регистриран е еден калуѓер од манастирот по име Петроние.

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Литература:

   Група автори,Злетовска област.Скопје,1974.
   Турски документи.... Архив на Македонија,Скопје,1980.
   Стеван Симиќ,Историја Кратовске области,Годишница Николе Чупиќа,Београд,1914.
   Пописи на населението,Републички завод за статистика,Скопје,2004.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 222.
  2. 2,0 2,1 Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.130-131.
  3. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  4. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  5. . Апостолов, Александар, Кондев, Тодор и Апостол Керамидчиев. Злетовска област. Географско-историски осврт, Скопje 1974.