Уредување на Муамер Гадафи

{{Инфокутија Функционер
|name           = Муамер Гадафи<br /><small>{{lang|ar|مُعَمَّر القَذَّافِي}}</small>
|image          = Muammar al-Gaddafi at the AU summit.jpg
|caption        = Муамер Гадафи на самит во 2009 година
|office         = [[Список на лидери на Либија|Братски лидер и водач на револуцијата на Либија]]
|term_start     = 1 септември 1969
|term_end       = 23 август 2011
|predecessor    = Нема
|successor      = Нема
|office2        = [[Список на лидери на Либија|Претседател на Револуционерната команда на Советот на Либија]]
|primeminister2 = [[Махмуд Сулејман ал-Махриби]]<br />[[Абдесалам Џалуд]]<br />[[Абдул Ати ал-Обеиди]]
|term_start2    = 1 септември 1969
|term_end2      = 2 март 1977
|predecessor2   = [[Идрис на Либија]] <small>(крал)</small>
|successor2     = нема<small>(Генерален секретар на Генералниот народен конгрес)</small>
|office3        = [[Список на лидери на Либија|Генерален секретар на Генералниот народен конгрес на Либија]]
|primeminister3 = [[Абдул Ати ал-Обеиди]]
|term_start3    = 2 март 1977
|term_end3      = 2 март 1979
|predecessor3   = немља<small>(Претседател на револуционерниот совет)</small>
|successor3     = [[Абдул Ати ал-Обеиди]]
|office4        = [[Список на лидери на Либија|Премиер на Либија]]
|term_start4    = 16 јануари 1970
|term_end4      = 16 јули 1972
|predecessor4   = [[Махмуд Сулејман ал-Махриби]]
|successor4     = [[Абдесалам Џалуд]]
|office5        = [[Претседател на Африканската унија]]
|term_start5    = 2 февруари 2009
|term_end5      = 31 јануари 2010
|predecessor5   = [[Џакаија Киквете]]
|successor5     = [[Бингу ва Мутарика]]
|birth_date     = 7 јуни 1942
|birth_place    = [[Сирт]], [[Италијанска Либија]]<br /><small>(денес [[Либија]])</small>
|death_date     = {{death date and age|2011|10|20|1942|6|7|df=y}}
|death_place    = [[Сирт]], Либија
|party          = [[Арапска социјалистичка унија (Либија)|Арапска социјалистичка унија]] <small>(1971–1977)</small>
|spouse         = Фатиха ал-Нури<small>(1969–1970)</small><br />[[Сафија Фаркаш]] <small>(1971–2011)</small>
|children       = {{List collapsed|title=''Синови''|1=[[Мухамед Гадафи]]<br />[[Саиф ал*Ислам Гадафи]]<br />[[Ал-Сади ал-Гадафи]]<br />[[Ханибал Муамер Гадафи]]<br />[[Матасем Гадафи]]<br />[[Саиф ал-Араб ал-Гадафи]]<br />[[Хамис Гадафи]]<br />Milad <small>(Посвоен)</small>}}{{List collapsed|title=''Керки''|1=[[Ајеша Гадафи|Гадафи]]<br />Хана<small>(Посвоена)</small>}}
|alma_mater     = Воена академија во Бенгази
|religion       = [[Ислам]]
|signature      = Muammar al-Gaddafi Signature.svg
|allegiance     = {{flagicon|Libya|1951}} [[Кралство Либија]] <small>(1961–1969)</small><br />{{flagicon|Libya|1972}} [[Либиска Арапска република]] <small>(1969–1977)</small><br />{{flagicon|Libya|1977}} [[Либиска Арапска Џамахирија]] <small>(1977–2011)</small>
|branch         = [[Армија на Либија]]
|serviceyears   = 1961–2011
|rank           = [[Полковник]]
|commands       = [[Либиски воени сили]]
|battles        = [[Либиско-египетска војна]]<br />[[Либидко-чадска војна]]<br />[[Угандо-танзаниска војна]]<br />[[Либиска војна (2011)]]
|awards         = [[Order of the Yugoslav Star]]<br />[[South African civil honours#Republic of South Africa|Order of Good Hope]]
|footnotes      = 
}}
'''Муамер Гадафи''' или '''Муамер ал Гадафи''' ([[арапски]]: معمر القذافي, роден на {{роден на|7|јуни|1942}} - {{починал|20|октомври|2011}}) беше [[Либија|либиски]] водач од [[1969]], па сè до неговата смрт во [[2011]] година.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2051468/Gaddafi-dead-In-end-met-merciless-brutal-death.html?ito=feeds-newsxml</ref>

== Рани години ==

Гадафи е роден на [[7 јуни]] [[1942]] година, како најмладо дете во бедуинско семејство во пустинската област [[Сирт]]. Завршил студии по право на Либискиот универзитет со високи оценки, по што се запишал на воена академија во [[Бенгази]] во [[1963]]. Еден период се школувал и во [[Мостар]], [[Југославија]], во рамки на програмата за размена на студенти. По дипломирањето бил испратен во [[Британија]] на понатамошно усовршување во ''Кралската воена академија Сендхарст'', а по враќањето во [[Либија]] го основал Сојузот на слободни офицери со кои во [[1969]] г. преку воен удар го сменилке кралот Идриз и воспоставиле воена диктатура.

== Први години од владеењето ==

По зазимањето на власта, Гадафи ја создал [[Либиска Арапска Џамахирија|Социјалистичката Народна Либиска Арапска Џамахирија]] и пропагирал политички систем на народни конгреси и комитети, како директна [[демократија]] без [[парламентаризам]]. Во [[1976]] година ја објавил ''Зелената книга'' во која ги навел своите политички цели. Оваа книга, која претставува збир од неговите филозофски мисли кои, пак, биле предмет на истражување на цел еден отсек на водечкиот либиски универзитет, била вгравирана и на многу згради во градовите низ Либија. 

Гадафи ги национализираше нафтените компании и банки, протерал 25 000 [[Италијанци]] од земјата и во 1970-те и најмногу профитирал од зголемувањето на цената на нафтата. На тој начин Либија станала богата земја. Во следните години била развиена сопствена општествена теорија<ref>„Ја воведовме Третата универзална теорија и ја претставувме во Зелената книга. Поимот ’џамахирија’, кој не значи смао држава на народот, туку држава на масите, е наша творба. Наш е и концептот држава без влада, без претседател и без избори и партии. Овде граѓаните, мажите и жените, ја спроведуваат власта“</ref>.

Иако остро ја осудуваше корупцијата која би довела до тоа ограничен број [[Либијци]] да стекнат огромно богатство, Гадафи и семејството стекнале огромно богатство, благодарение на тоа што Либија има најголеми резерви на нафта во цела [[Африка]]. Се залагал за единство на арапските земји, а на негово инсистирање била основана [[Африканска унија|Африканската унија]], која била прогласена за наследничка на Организацијата на африканското единство.

Огромното нафтено богатство на Либија со години било користено за финансирање на екстремистичките движења и нивните водачи. Гадафи ја подржувал Палестинската ослободителна организација, а во 1970-те и 1980-те и многу други муслимански ослободителни движења, со што неговиот режим се заплеткал во терористички активности и во арапските и во неарапските земји. Во половината на 1980-те години меѓународната заедница го сметала за главен финансиер на меѓународниот [[тероризам]].

Се сметало дека е главен финансиер на движењето [[Црн септември]] кое извршило масакр над израелските спортисти на Олимписките игри 1972 г. во [[Минхен]], а [[САД]] директно го обвиниле за подметнување бомба во една берлинска дискотека во [[1986]] г. во која загинале тројца, а биле повредени над 200 лица, повеќето американски војници. Напнатоста меѓу Либија и Западот достигнала кулминација за време на администрацијата на американскиот претседател [[Роналд Реган]], кој се обидувал да го тргне Гадафи од власт. Во [[март]] [[1982]] година, САД вовеле забрана за увоз на либиска нафта и извоз на американска технологија за нафтената индустрија во [[Либија]].

Во текот на 1990-те Либија трпела економски санкции и дипломатска изолација како резултат на одбивањето на Гадафи да потпише испорачување на двајца Либијци во [[САД]] и [[Британија]], обвинети за подметнување бомба на летот на авиокомпанијата Пан Американ над [[Локерби]] во [[Шкотска]], кога загинале 270 лица. Во [[2003]] година, Либија официјално ја прифатила одговорноста за подметнувањето бомба, а Гадафи се согласил да исплати отштета од 2,7 милијарди долари на семејствата на загинатите, т.е. по 10 милиони за секоја жртва.

== Период до востанието ==

Од крајот на 1990-те Гадафи започнал да работи на подобрување на односите со западните земји, а уште пред нападот врз кулите близначки на [[11 септември]] [[2001]] во [[Њујорк]] се заложил за борба против [[Ал Каеда]]. Американскиот [[Стејт департмент]] во [[2006]] г. објавил дека повторно ќе воспостави дипломатски односи со [[Либија]]. Потоа следеле посети од европските претседатели и премиери, американските конгресмени, инвеститорите и претставниците на нафтените компании, кои му се додворувале за наклонетост, договори, нафта и пристап до пазарот.

== Востание и пад ==

Кон средината на [[февруари]] [[2011]] година, Либија била зафатена од народен бунт, сличен на оние во [[Египет]] и [[Тунис]], во кој демонстрантите барале сметнување на Гадафи. Кон крајот на март [[НАТО]] започнал воена интервенција во земјата под мандат на [[ООН]], чија цел била наводната заштита на цивилите.

Во август 2011 година, бунтовничките сили го зазеле [[Триполи]].

== Смрт ==

==Гадафи како тема во уметноста и во популарната култура==
* „берлускони и гадафи договараат нафта за амазонка со ун идиото“ - кус расказ на македонскиот писател [[Хигсов Бозон (писател)|Хигсов Бозон]] од 2011 година.<ref>Хигсов Бозон, ''Педерски Катахрезис'', Темплум, Скопје, 2011.</ref>

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Нормативна контрола}}
[[Категорија:Политичари]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
	Сакате да го пробате уредувањето на страници и да експериментирате? Правете го тоа во Песочникот, кој е создаден токму за таа намена!
	Видете ги нашите начела и напатствија за повеќе информации за користењето и уредувањето на Википедија.