Шушкава согласка
| Начини на творба |
|---|
| Препречни |
| Избувни |
| Слеани |
| Струјни |
| Шушкави |
| Гласници |
| Носни |
| Едноударни |
| Приближни |
| Течни |
| Самогласка |
| Полусамогласка |
| Странични |
| Трепетни |
| Механизам |
| Белодробни |
| Исфрлени |
| Уфрлени |
| Чрапави |
| Алитерација |
| Асонанца |
| Поврзано: Место на творба |
| Оваа страница содржи фонетски информации изразени со МФА, кои може да не се прикажат исправно кај некои прелистувачи. [Помош] |
| уреди |
Шушкава согласка (сибилант)[1] е струјна или слеана согласка чиј начин на творба е насочување на воздушниот тек по јазикот кој води до остриот раб на забите, кои се држат доближени. Примери за шушкави согласки во македонскиот јазик се с, з, ч, џ и ж. Меѓународната фонетска азбука (МФА) истите ги бележи со [s] [z] [ʃ] [tʃ] [dʒ] [ʒ]. Од нив, ч и џ се слеани, а останатите се струјни гласови. Шушкавите согласки имаат својствен силен звук, поради што се користат вонјазично за добивање на нечие внимание („пст!“) или замолчување („шшш!“).
Кај венечните с’скави шушкави согласки с и з, задниот дел од јазикот образува тесен премин (се „зажлебува“) за да го сосредоточи воздушниот тек, со што се добива висок тон. Кај ш’шкавите струјни согласки како ш ч ж и џ, јазикот е порамен, па затоа тонот е понизок.
Поради нивната карактеристичната сила, дури и малите измени во обликот и положбата на јазикот се забележливи, што дава голем број на шушкави согласки што се разликуваат во рамките на поединечните јазици.
Содржина |
Видови на шушкави согласки [уреди]
Сите шушкави согласки се преднојазични, но нивната разновидност се должи на обликот на јазикот, местото на допир на јазикот и местото на допир на горниот дел од устата.
На звучна савојственост на шушкавите согласки влијаат следниве параметри:
- Облик на јазикот: зажлебени, венечно-преднонепчени, преднонепчено-венечни, свиени
- Место на творба (место на допир на горниот дел на устата): забни или забно-венечни, венечни, задновенечни, преднонепчени
- Место на допир на јазикот: рамнојазични затворени, рамнојазични незатворени, врвнојазични, подјазични
Можни парници [уреди]
Ова се забележаните можности на парници наведени со некои јазици како пример. Дијакритичните знаци се упростени за читливост - на некои од паровите им требаат по два знака за точно да се опише нивната твроба.
| МФА | Облик на јазикот | Место на творба (уста) | Место на творба (јазик) | Примери во јазици |
|---|---|---|---|---|
| [s̺̪ z̺̪] | вдлабнат | забно | врвнојазично | шпански s/z, кумејајски |
| [s̪ z̪] | вдлабнат | забно-венечно | рамнојазично | полски s, z; баскиски z, tz |
| [s̺ z̺] | вдлабнат | венечно | врвнојазично | шпански s; баскиски s, ts; мандарински s, z, c (врвнојазично, забно и венечно) |
| [s z] | вдлабнат | венечно | врвнојазично или рамнојазично | англиски s, z (венечно, рамнојазично или врвнојазично); шпански s/z |
| [s̻ z̻] | вдлабнат | венечно | рамнојазично | тода, убишки, апхаски |
| [ʃ ʒ] | засводен | задновенечно | врвнојазично или рамнојазично | англиски sh, ch, j, zh и француски ch, j ([ʃʷ ʒʷ]) |
| [ʃ̻ ʒ̻] | засводен | задновенечно | рамнојазично | тода; баскиски x, tx |
| [ɕ ʑ] | палатализиран | задновенечно | рамнојазично | мандарински x, j, q; полски ć, ś, ź, dź; убишки; апхаски |
| [ŝ ẑ] (ад хок симболи) | вдлабнат (без празнина) |
задновенечно | рамнојазична | убишки; апхаски |
| [s̱ ẕ], [ʂ̻ ʐ̻] | вдлабнат или рамен (празнина под јазикот) |
задновенечно | рамнојазично | полски sz, rz, cz, dż ([ʂ̻ʷ ʐ̻ʷ]); мандарински sh, zh, ch |
| [ʂ ʐ], [ṣ ẓ] и тн.1 | вдлабнат | задновенечно | врвнојазично | убишки; апхаски; кумејајски; тода |
| [ʂ ʐ] | свиен | преднонепчено (или задновенечно?) | подјазично | тода |
↑ Овие гласови обично се претставуваат чисто како [ʂ ʐ]. Врвнојазичните задновенечни и подјазичните преднонепчени шушкави согласки не се разликуваат во ниеден јазик, но доколку се јави потреба, врвнојазичните заднонепчени гласови можат да се претстават со дијакритички знак за врвнојазичност како [s̠̺ z̠̺] или [ʂ̺ ʐ̺].
Поврзано [уреди]
Наводи [уреди]
- ↑ „сибилант“ - Лексикон на македонскиот јазик, он.нет
- Bright, William (1978), „Sibilants and naturalness in aboriginal California“, „Journal of California Anthropology, Papers in Linguistics“ 1: 39–63
- Dalbor, John B. (1980), „Observations on Present-Day Seseo and Ceceo in Southern Spain“, „Hispania“ (American Association of Teachers of Spanish and Portuguese) 63 (1): 5–19, doi:
- Hualde, José Ignacio (1991), „Basque phonology“, London: Routledge
- Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). „The Sounds of the World's Languages“. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8.
- Obaid, Antonio H. (1973), „The Vagaries of the Spanish 'S'“, „Hispania“ (American Association of Teachers of Spanish and Portuguese) 56 (1): 60–67, doi:
- Shosted, Ryan K. (2006) Just put your lips together and blow? The whistled fricatives of Southern Bantu.
