Уфрлена согласка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Начини на творба
Препречни
Избувни
Слеани
Струјни
Шушкави
Гласници
Носни
Едноударни
Приближни
Течни
Самогласка
Полусамогласка
Странични
Трепетни
Механизам
Белодробни
Исфрлени
Уфрлени
Чрапави
 
Алитерација
Асонанца
Поврзано: Место на творба
Оваа страница содржи фонетски информации изразени со МФА, кои може да не се прикажат исправно кај некои прелистувачи. [Помош]
уреди

Уфрлени согласки (имплозиви) се избувни (и ретко слеани) согласки со мешан гласилен вдишен и белодробен издишен воздушен механизам.[1] Ова значи дека воздушниот тек се контролира со повлекување на гласилката (глотис) надолу покрај истисокот на воздухот од белите дробови. Затоа, за разлика од чисто гласилните исфрлени согласки, уфрлените можат да се менуваат со фонација, и тоа речиси секогаш звучна. Различните уфрлени согласки се среќаваат во околу 13%[2] од јазиците во светот.

Во Меѓународната фонетска азбука (МФА), уфрлените согласки се означуваат со придодавање на ченгелче на звучна избувна согласка: ⟨ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ ⟩.

Видови на избувни согласки[уреди]

Табела на небелодробни согласки по МФА
Чкрапави
ʘ
ǀ
ǃ
ǂ
ǁ
Уфрлени
ɓ
ɗ
ʄ
ɠ
ʛ
Исфрлени
ʈʼ
θʼ
ɬʼ
ʃʼ
χʼ
tsʼ
tɬʼ
cʎ̝̥ʼ
tʃʼ
ʈʂʼ
kxʼ
kʟ̝̊ʼ
Онаму кајшто симболите се спарени, лев—десен престравува звучна—безвучна согласка

Помош за МФА • легенда • Loudspeaker.svg помош со снимки • табела • погл.

Познати се следниве звучни исфрлени избувни согласки:

Уфрлените слеани и струјни согласки се крајно необични и ретки, и немаат симболи во МФА. звучните струјни согласки теоретски можат да добијат ченгелчиња, но усненозабната тогаш ќе личи на усненозабната едноударна согласка [ⱱ].

Безвучни уфрлени согласки[уреди]

Согласките што се нарекуваат „безвучни уфрлени согласки“, „уфрлени согласки со гласилно затворање“,[3] или „обратни исфрлени согласки“ имаат само малку поинаков воздушен механизам, кој е чисто гласилен вдишен.[1] Тука гласилката е затворена, па затоа белодробниот воздушен тех е сосем оневозможен. МФА ги означува со ⟨ɓ̥ ɗ̥ ʄ̊ ɠ̊ ʛ̥ ⟩ или напати со ⟨pʼ↓ tʼ↓ cʼ↓ kʼ↓⟩.

Познати се следниве безвучни исфрлени избувни согласки:

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 Phonetics for communication disorders. Martin J. Ball and Nicole Müller. Routledge, 2005.
  2. Maddieson, Ian. 2008. Glottalized Consonants. In: Haspelmath, Martin & Dryer, Matthew S. & Gil, David & Comrie, Bernard (eds.) The World Atlas of Language Structures Online. Munich: Max Planck Digital Library, гл. 7. Достапно на http://wals.info/feature/7 Пров. 28 март 2008
  3. Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). „The Sounds of the World's Languages“. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8. 

Библиографија[уреди]

  • Clements, George N.; Sylvester Osu (2002). „Explosives, Implosives, and Nonexplosives: the Linguistic Function of Air Pressure Differences in Stops“. „Laboratory Phonology“. 7. Berlin: Mouton de Gruyter. стр. 299–350. 
  • Demolin, Didier; Ngonga-Ke-Mbembe, Hubert; & Soquet, Alain. (2002). Phonetic characteristics of an unexploded palatal implosive in Hendo. Journal of the International Phonetic Association, 32, 1-15.
  • Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). „The Sounds of the World's Languages“. Oxford: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8. 
  • Maddieson, Ian. (1984). Patterns of sounds. Cambridge studies in speech science and communication. Cambridge: Cambridge University Press.


Табела на белодробни согласки по МФАLoudspeaker.svg аудио
По место → Уснени Преднојазични Среднојазични Заднојазични Гласилни
↓ По начин Дво​уснени Уснено-​забни Заб​ни Венеч​ни Задно-​венеч. Свие​ни Предно-​непчени Задно​непчени Ресич​ни Голтни​чки Надгла​сил​ни Гласил​ни
Носни m ɱ n ɳ ɲ̥ ɲ ŋ̊ ŋ ɴ
Избувни p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ
Струјни ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ
Приближни ʋ ɹ ɻ j ɰ
Трепетни ʙ r ɽ͡r ʀ я *
Едноударни ⱱ̟ ɾ ɽ ɢ̆ ʡ̯
Стран. струј. ɬ ɮ ɭ˔̊ ʎ̥˔ ʟ̝̊ ʟ̝
Стран. прибл. l ɭ ʎ ʟ
Стран. едноуд. ɺ ɺ̠ ʎ̯
Небелодробни согласки
Чкрапави ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
ʘ̃ ʘ̃ˀ ʘ͡q ʘ͡qʼ
Уфрлени ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Исфрлени ʈʼ
θʼ ɬʼ χʼ
tsʼ tɬʼ cʎ̝̥ʼ tʃʼ ʈʂʼ kxʼ kʟ̝̊ʼ
Слеани согласки
p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ
ɟʝ cʎ̥˔ kʟ̝̊
Сложени согласки
Незаградни ʍ w ɥ ɧ
Заградни k͡p ɡ͡b ŋ͡m
Табелава содржи фонетски симболи што може да не се прикажат правилно кај некои прелистувачи. [Помош]
Онаму кајшто симболите се дадени во парови, „лев—десен“ претставува „безвучна—звучна“ согласка.
Исенчените полиња претставуваат неизводливи гласовни творби.
* Симболот го нема во МФА.