Томас Хобс

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Оваа статија е за философот Томас Хобс. За информации за стрипот на Бил Ватерсон со тигар по име Хобс, видете Калвин и Хобс.
Томас Хобс, детал од портрет од Џон Мајкл Рајт (Национална портретна галерија, Лондон)

Томас Хобс (англ. Thomas Hobbes, 5 април 15884 декември 1679) — англиски политички философ, продолжувач и систематизатор на класичниот англиски емпиризам.

Биографија[уреди]

Во својот долг живот, Хобс бил сведок на бурни настани во Англија: борбата меѓу парламентот и феудалните сили собрани околу кралот, свикувањето на „Долгиот парламент“ во 1640 година, граѓанската војна од 1642 до 1648 година, погубувањето на кралот Чарлс I во 1649 година и прогласувањето на републиката, диктатурата на Кромвел од 1653 до 1658 година и реставрацијата на монархијата во 1660 година. Притоа, во борбата на парламентот против кралот, тој се определил на страната на кралот и поради тоа, во 1640 година, морал да побегне во Франција. Но, по победата на револуцијата, тој ја застапувал тезата за помирување со буржоазијата, така што се разделил со ројалистите и во 1651 година се вратил во Англија, каде што наишол на поволен прием. По враќањето на монархијата, дворските и црковните кругови му замерувале за неговото претходно однесување, но кралот Чарлс II Стјуарт (кој бил негов ученик) се однесувал кон него со големо почитување (иако, иронично, го забранил печатењето на неговите книги).[1]
Сепак, Хобс никогаш не се вклучил непосредно во политиката, туку цело време останал доследен на научната работа. По завршувањето на студиите во Оксфорд, тој стапил во служба кај баронот Кевендиш (Cavendish) од Хардвик (Hardwick), подоцна познат како Ерлот од Девоншир (Earl of Devonshire), каде работел како домашен учител и сопатник на неговиот син при патувањата. Притоа, тој имал можност во три наврати да патува низ Европа, и тоа: од 1610 до 1613 година, во 1629-1630 година и од 1634 до 1636 година. Овие патувања низ Франција и Италија извршиле големо влијание врз неговиот интелектуален развој, бидејќи таму Хобс запознал бројни истакнати философи, како: Гасенди, Галилеј, а можеби и Декарт. Исто така, Хобс му помагал на Бекон во преведувањето на неговите „Есеи“ на латински јазик, водел полемики со бискупот Брамал (Brahmall) за слободата на волјата и со математичарот Валис (Wallis), ја напишал историјата на „Долгиот парламент“, го превел целокупното творештво на Хомер на англиски јазик, напишал црквовна историја во стихови итн.[2]

Философскиот систем на Хобс[уреди]

Централното место во философијата на Хобс го зазема проблемот на методот на научното истражување. Во тој поглед, критички оценувајќи ги емпиристичкиот метод на Бекон, рационалистичкиот метод на Декарт и методите на математичко-физичките науки, Хобс настојувал да изврши синтеза на емпиризмот и рационализмот. Сепак, тој не останал само на прашањето на методот, туку изградил свој заокружен материјалистички философски систем.[3]

Дефиниција и поделба на философијата[уреди]

Според Хобс, философијата претставува „рационално спознание на последиците или појавите од нивните познати причини или извори и обратно, спознание на можните причини или извори од познатите последици“. Притоа, Хобс го прецизирал поимот „рационално спознавање“, истакнувајќи дека тоа не ги вклучува знаењето што почива на осетите и паметењето, ниту пак практичниот разум. Наспроти тоа, „рационалното спознавање“ претставува сметање, т.е. собирање и одземање. На пример, преку собирање на својствата „четириаголник“, „правоаголен“ и „со исти страни“ заклучуваме дека се работи за квадрат. Во продолжение, според Хобс, предмет на философијата е „секое тело чие произведување поимно го сфаќаме и кое во тој поглед можеме да го споредиме со другите тела; или исто така, кај кое се врши сложување или разложување, т.е. секое тело за чие произведување и за чии својства имаме спознание“. Во согласност со оваа дефиниција, Хобс смета дека предмет на философијата не претставува учењето за бога, за ангелите и другите измислени суштества кои не се тела, зашто тие можат да бидат само предмет на верувањето, а не на науката.[4]
Од својата дефиниција на философијата, Хобс ја изведува нејзината поделба: имајќи предвид дека философијата ги проучува телата, а постојат два вида тела (природни и вештачки), таа се дели на две гранки - философија на природата и философија на државата. Меѓутоа, човекот е елемент на вештачкото тело (државата), но истовремено, тој е најсовршеното природно тело и, оттука, Хобс разликува и трета гранка - философија на човекот. Овие три дела на философијата, тој ги обработил посебно во трите тома на „Елементи на философијата“.[5]

Методот на философијата[уреди]

Хобс е значаен и по тоа што го направил првиот обид за синтеза на индукцијата и дедукцијата (емпиризмот и рационализмот) во новата философија, иако во тој поглед, неговите обиди не се целосно јасни и доследни. Врз основа на дефиницијата на философијата, Хобс го дефинира методот на философијата како „најкусиот пат да се пронајдат последиците од нивните познати причини и причините од нивните познати последици“. Оттука, Хобс заклучува дека постојат два основни метода во философијата: композитивен или синтетички и резолутивен или аналитички. Со првиот метод ги изведуваме последиците од нивните причини, а со вториот метод ги откриваме причините на последиците, кои ни се дадени преку искуството. Притоа, синтетичкиот метод е идеал на научното спознание, но тој почива врз некои почетни, основни принципи, кои ги дава аналитичкиот метод. Така, во шестата глава на делото „De corpore“, Хобс на различни места го опишува односот меѓу двата метода, велејќи дека методот на философијата е „делумно синтетички, а делумно аналитички“, дека „аналитичко е поставувањето на принципите поаѓајќи од сетилното набљудување, а напротив, останатото е синтетичко“ итн. Првите принципи кои се поставуваат со аналитичкиот метод се основните дефиниции - универзалиите, кои се „познати од природата“ и на кои „им треба објаснување, но не и доказ“, т.е. „ним не им е потребен никаков метод“.[6]

Избрани дела[уреди]

Хобс започнал да се бави о филоофија релативно доцна, така што сите негови познати дела се напишани во неговите зрели години: Така, своето прво позначајно дело „Елементите на законот“ го напишал по бегството во Франција во 1640 година, т.е. кога имал над 50 години, а делото било објавено кога Хибс имал 62 години.

  • (1628) Превод на Историја на Пелопонеската војна од Тукидид
  • (1650) Елементите на законот, природен и политички (The Elements of Law, Natural and Politic), составено од
    • Човечка природа, или фундаментални елементи на политиката (Human Nature)
    • За политичкото тело (De corpore politico)
  • (1651-8) Философски елементи (Elementa philosophica)
    • (1651) За граѓанинот (De cive)
    • (1655) За телото (De corpore)
    • (1658) За човекот (De homine)
  • (1651) Левијатан, или материјата, формата, и моќта на заедницата, духовна и цивилна (Leviathan or the Matter, Form and Power of a Commonwealth, ecclesiastical and civil)
  • (1656) Прашања за слободата, потребата и случајноста
  • (1668) Левијатан (латински)
  • (1681) Постхумно: Бехемот, или долгиот парламент (Behemoth or the Long Parliament)

Наводи[уреди]

  1. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 34.
  2. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 34-35.
  3. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 33.
  4. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 36.
  5. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 37.
  6. „Thomas Hobbes“ во: Gajo Petrovic, Engleska empiristicka filozofija: Odabrani tesktovi filozofa. Zagreb: Matica Hrvatska, 1955, стр. 38-39.