Српски јазик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Српски јазик
српски језик / srpski jezik
Застапен во Србија, Босна и Херцеговина и Косово
Подрачје Балкан
Говорници 12 милиони[1]  
Јазично семејство
индоевропски
Писмо српска азбука
Статус
Службен во  Србија
 Босна и Херцеговина
 Косово
Регулативен орган Катедра за стандардизирање на српскиот јазик
Јазични кодови
ISO 639-1 sr
ISO 639-2 srp
ISO 639-3 srp
[[File:
Map of Serbian language - official or recognized.PNG
  Држави каде српскиот е официјален.
  Држави каде српскиот е малцински признат.
|300px]]
Српски јазик (2006)

Српскиот јазик е јужнословенски јазик и стандардизирана норма на српскохрватскиот јазик. Српскиот е официјален јазик во Србија, Косово и Република Српска (Босна и Херцеговина), а се користи и во делови на Црна Гора и Хрватска и населениет места кои се сметаат за српска дијаспора.

Во српскиот јазик, зборовите се пишуваат како што и се изговараат, и секоја буква претставува еден глас. Овој фонетички принцип е претставен во поговорката: "Пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано", принцип користен во повеќе балкански јазици.

Друга карактеристика на српскиот јазик е што тој се пишува на две азбуки: кирилица и латиница. Двете азбуки се речиси еднакви, а единствена разлика е во користењето на буквите. Ова е последица на историски причини, имено делот од српската популација кој бил под влијание на Австро-Унгарија пишувал на латиница, а другиот дел кој бил под влијание на Византија пишувал на кирилица. Денес, сите образовани луѓе ги познаваат и двете азбуки.[се бара извор]

Граматика на српскиот јазик[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Граматика на српскиот јазик.

Именки[уреди]

Падежи и деклинација на именки[уреди]

Во српскиот јазик има седум падежи: номинатив, генитив, датив, акузатив, вокатив, инструментал и локатив. Кога именките се деклинираат, акцентот се менува за датив и локатив.

Еднина Класа I - м.р. I
прозор
Класа I - м.р. II
-ац, и живи суштества
магаре
Класа I - с.р. I
село
Класа I - с.р. I
главн што завршуваат на -e**
дрво and Миле (име)
Класа II - ж.р. I
жена
Класа II - ж.р. I
-ka
банка
Класа II - ж.р. I
-ga
книга
Класа III - ж.р. II
љубов
Номинатив прозор
prozor
магарац
magarac
село
selo
дрво drvo
Миле Mile
жена
žena
банка
banka
књига
knjiga
љубав
ljubav
Генитив прозорa
prozora
магарца
magarca
селa
sela
дрвета drveta
Милета Mileta
женe
žene
банке
banke
књиге
knjige
љубави
ljubavi
Датив прозôру
prozôru
магâрцу
magârcu
сêлу
sêlu
дрвêту drvêtu
Милету Miletu
жêни
žêni
бâнци
bânci
књизи
knjizi
љубâви
ljubâvi
Акузатив прозор
prozor
магарца
magarca
село
selo
дрво drvo
Милета Mileta
жену
ženu
банку
banku
књигу
knjigu
љубав
ljubav
Вокатив прозорē
prozore
магарчē
magarče
селō
selō
дрвō drvō
Миле Mile
женō
ženō
банкō
bankō
књигō
knjigō
љубави
ljubavi
Инструментал прозор
prozorom
магарцом
magarcom
сел
selom
дрветом drvetom
Милетом Mile
жен
ženom
банком
bankom
књигом
knjigom
љубави (or -ју)*
ljubavi(or -ју)
Локатив прозóру
prozóru
магáрцу
magárcu
сéлу
sélu
дрвéту drvétu
Милету Miletu
жéни
žéni
бáнци
bánci
књизи
knjizi
љубaви
ljubavi
Множина прозори магариња села дрва жени банки книги љубов
Номинатив прозори
prozori
магарци
magarci
села
sela
дрва
drva
жене
žene
банке
banke
књиге
knjige
љубави
ljubavi
Генитив прóзорā
prozora
мáгарцā
magarca
сéлā
sela
дрвā
drva
жéнā
žena
бáнкā
banka
књигā
knjiga
љубави
ljubavi
Датив прозорима
prozorima
магарцима
magarcima
селима
selima
дрвима
drvima
женама
ženama
банкама
bankama
књигама
knjigama
љубавима
ljubavima
Акузатив прозоре
prozore
магарце
magarce
села
sela
дрва
drva
жене
žene
банке
banke
књиге
knjige
љубави
ljubavi
Вокатив прозори
prozori
магарци
magarci
села
sela
дрва
drva
женe
žene
банке
banke
књиге
knjige
љубави
ljubavi
Инструментал прозорима
prozorima
магарцима
magarcima
селима
selima
дрвима
drvima
женама
ženama
банкама
bankama
књигама
knjigama
љубавима
ljubavima
Локатив прозорима
prozorima
магарцима
magarcima
селима
selima
дрвима
drvima
женама
ženama
банкама
bankama
књигама
knjigama
љубавима
ljubavima
  • Во зборовите од III-тата класа во инструментал еднина завршетокот може да биде -ју. Некои зборови претрпуваат промени, како на пример: љубав се менува во љубављу или младост станува младошћу и смрт станува срмћу
  • Еднослоговните зборови што завршуваат на -о се деклинираат на овој начин.
  • Именките нога, рука, око, уво (мак. нога, рака, око, уво) кои како делови на ловечкото тело доаѓаат во пар, имаат форми на генитив множина со завршеток : ногу, руку, очију, ушију.

Како да се одредат кои именки спаѓаат во кои класи:

  1. Ако именката завршува на согласка, најверојатно таа спаѓа во првата класа за м.р.
  2. Ако именката завршува на самогласките – o, или -e во еднина, тогаш таа спаѓа во првата класа на с.р. Но сепак некои машки имиња не спаѓаат во оваа класа.
  3. Ако именката завршува на – a, тогаш таа е втора класа во ж.р. Исто така има и некои машки именки што имаат женски завршетоци на – a, (пр: судија).
  4. Именките на класа III се skoro сите од ж.р. и завршуваат на согласки. Тие се разликуваат од првата класа поради тоа што тие означуваат апстрактни именки (пр: љубав, смрт, болест, младост). Но, именките како гост, мост, прст се од м.р.

Придавки[уреди]

Промена[уреди]

Придавките имаат три рода (машки, женски и среден), седум падежи (номинатив, датив, генитив, акузатив, инструментал, локатив и вокатив кој е формално еднаков на номинативот), два броја (еднина и множина) и две промени (определена и неопределена). Неопределената промена според завршетоците е еквивалентна на промената на именките. Определената промена е специфична само за придавките и се разликува од неопределената, и по форма и по значење.

Определена промена
Еднина м.р. с.р. ж.р.
Номинатив нов(и) ново нова
Генитив новог(а) новог(а) новe
Датив новом новом новој
Акузатив нов(и) ново нову
Вокатив нови ново нову
Инструментал новим новим нов
Локатив новом новом новој
Множина
Номинатив нови нова нове
Генитив нових нових нових
Датив новим новим новим
Акузатив нове нова нове
Вокатив нови нова нове
Инструментал новим новим новим
Локатив новим новим новим

Компарација на придавки[уреди]

Придавките имаат три степени: позитив, компаратив и суперлатив.

Еднина М.Р. С.Р. Ж.Р.
Номинатив добар
бољи
најбољи
добро
боље
најбоље
добра
боља
најбоља
Акузатив добар
бољи
најбољи
добро
боље
најбоље
добру
бољу
најбољу
Генитив доброг(а)
бољег(а)
најбољег(а)
доброг(а)
бољег(а)
најбољег(а)
добрe
боље
најбоље
Датив добром
бољем
најбољем
добром
бољем
најбољем
доброј
бољој
набољој
Инструментал добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
добром
бољом
најбољом
Локатив добром
бољем
најбољем
добром
бољем
најбољем
доброј
бољој
набољој
Множина М.Р. С.Р. Ж.Р.
Номинатив добри
бољи
најбољи
добра
боља
најбоља
добре
боље
најбоље
Акузатив добре
боље
најбоље
добра
боља
најбоља
добре
боље
најбоље
Генитив добрих
бољих
најбољих
добрих
бољих
најбољих
добрих
бољих
најбољих
Датив добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
Инструментал добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
Локатив добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим
добрим
бољим
најбољим

Глаголи[уреди]

Помошни глаголи[уреди]

Глагол јесам[уреди]

Нема инфинитив и има само сегашно време:

Лична заменка Сегашност Сегашност (нег. форми)
Долга (акцентирана) форма Долга (неакцентирана) форма
Ја (Јас) јесам сам нисам
Ти (Ти) јеси си ниси
Oн, Она, Оно (Тој, таа, тоа) јесте је није
Ми (Ние) јесмо смо нисмо
Ви (Вие) јесте сте нисте
Oни, Оне, Она (Тие) јесу су нису
Глагол бити[уреди]

Овој глагол е ист со македонскиот помошен глагол сум.

Лич. заменка Сегашност Иднина Минато
1-во 2-ро перфект аорист имперфект плуперфект
Ја (Јас) будем ћу бити будем био/ла сам био/лa; био/лa сам бих бејах биo/лa сам биo/лa
Ти (Ти) будеш ћеш бити будеш биo/ла си био/лa; био/лa си би бејаше биo/лa си биo/лa
Он, Она, Оно (Тој, таа, тоа) буде ће бити буде биo/лa/лo је биo/лa/лo; биo/лa/лo је би бејаше биo/лa/лo је биo/лa/лo
Ми (Ние) будемо ћемо бити будемо били/лe смо били/лe; били/лe смо бисмо бејасмо били/лe смо били/лe
Ви (Ти) будете ћете бити будете били/лe сте били/лe; били/лe сте бисте бејасте били/ле сте били/ле
Oни, Оне, Она (Тие) буду ће бити буду били/лe/лa су били/билe/билa; били/лe/лa су бише бејаху били/лe/лa су били/лe/лa
Правилни глаголи[уреди]
Лич. заменка Сегашност Иднина Минато
1-во 2-ро перфект аорист имперфект плуперфект
Ја (Јас) радим ћу радити будем радиo/лa сам радиo/лa; радиo/лa сам рад+их > радих рад+ах > рађах радиo/лa сам радиo/лa
Ти (Ти) радиш ћеш радити будеш радиo/лa си радиo/лa; радиo/лa си рад+ише > радише рад+аше > рађаше радиo/лa си радиo/лa
Oн, Она, Оно (Тој, таа, тоа) ради ће радити буде радиоo/лa/лo је радиo/лa/лo; радиo/лa/лo је рад+ише > радише рад+aше > рађaше радиo/лa/лo је радиo/лa/лo
ми (Ние) радимо ћемо радити будемо радили/лe смо радили/лe; радили/ле смо рад+исмо > радисмо рад+асмо > рађасмо радли/лe смо радили/лe
Ви (Вие) радите ћете радити будете радили/ле сте радили/лe; радили/ле сте рад+исте > радисте рад+асте > рађасте радили/лe сте радили/лe
Oни, Оне, Она (Тие) раде ће радити буду радили/лe/лa су радили/радилe/радилa; радили/лe/лa су рад+ише > радише рад+аху > рађаху радили/ле/лa су радили/ле/ла
Неправилни глаголи[уреди]
Лич. заменки Сегашност Иднина Минато
1-во 2-ро перфект аорист имперфект плуперфект
Ја (Јас) могу' ћу моћи будем могаo/лa сам могаo/лa; могаo/лa сам могох моћијах могаo/лa сам могаo/лa
Ти (Ти) можеш ћеш моћи будеш могаo/лa си могаo/лa; могаo/лa си може моћијаше могаo/лa си могаo/лa
Он, Она, Оно (Тој, таа, тоа) може ће моћи буде могаo/лa/лo је могаo/лa/лo; могаo/лa/лo je може можијаше могаo/лa/лo je могаo/лa/лo
Ми (Ние) можемо ћемо моћи будемо могли/ле смо могли/ле; могли/ле смо могосмо моћијасмо могли/ле смо могли/ле
Ви (Вие) можетe ћете моћи будете могли/ле сте могли/ле; могли/ле сте могосте моћијасте могли/ле сте могли/ле
Oни, Оне, Она (Тие) могу ће моћи буду могли/лe/лa су могли/моглe/моглa; могли/ле/ла су могоше моћијаху могли/ле/ла су могли/лe/лa

Предлози[уреди]

Предлог Падеж Услов Пример
među акузатив со глагол што означува движење ići među ljude = « да оди помеѓу луѓе »
инструментал со глагол што не означува движење biti među ljudima = « да се биде помеѓу луѓе »
na акузатив со глагол што означува движење postaviti na sto = « да се постави на масата »
локатив со глагол што не означува движење biti na stolu = « да се биде на масата »
nad(a) акузатив со глагол што означува движење uzdigati se nad more = « да се воздигне над морето »
инструментал со глагол што не означува движење nalaziti se nad morem = « се наоѓа над морето »
o акузатив obesiti o nešto = « да обеси нешто »
локатив govoriti o nečemu = « да зборува за нешто »
pod(a) акузатив со глагол што означува движење padati pod stolicu = « да падне под столицата »
инструментал со глагол што не означува движење ležati pod stolicom = « да лежи под масата »
pred(a) акузатив со глагол што означува движење pozoviti pred kralja = « да се доведе пред кралот »
инструментал со глагол што не означува движење govoriti pred kraljem = « да зборува пред кралот »
s(a) генитив iskočiti sa stola = « отскокни од стол »
инструментал со нешто s mužem = « со мажот ми »
u генитив u Branka Ćopića = « во Бранко Ќопиќ»
акузатив со глагол што означува движење ići u selo = « да оди во село »
локатив со глагол што не означува движење živeti u selu = « да живи во село »
za акузатив za profesora = « за професорот »
инструментал za profesorom = « за професорот »

Споредбена лексикологија[уреди]

Српски јазик
Писмо латиница и кирилица
Пример Прв член од „Декларацијата за човекови права“
Текст Cвa људскa бићa рaђajу сe слoбoднa и jeднaкa у дoстojaнству и прaвимa. Oнa су oбдaрeнa рaзумoм и свeшћу и трeбajeдни прeмa другимa дa пoступajу у духу брaтствa.
Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i svešću i treba jedni prema drugima da postupaju u duhu bratstva.
Македонски Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштo чoвeчкaтa припaднoст.
Портал: Јазици
Македонски јазик Хрватски јазик Српски јазик
Споредба Usporedba Поређење
Европа Europa Европа
Холандија Nizozemska Холандија
Италијанци Talijani Италијани
Вселена Svemir Васиона
’Рбет Kralježnica Кичма
Воздух Zrak Ваздух
Образование Odgoj Васпитање
Седмица Tjedan Седмица
Историја Povijest Историја
Панталони Hlače Панталоне
Стомак Trbuh Стомак
Наука Znanost Наука
Лично Osobno Лично
Личност Osoba Лице
Обединети Нации Ujedinjeni Narodi Уједињене Нације
Леб Kruh Хлеб
Вештачко Umjetno Вештачки
Крст Križ Крст
Демократија Demokracija Демократија
Сознание Spoznaja Сазнање
Остров Otok Острво
Офицер Časnik Официр
Патен сообраќај Cestovni promet Друмски саобраћај
Автопат Autocesta Аутопут
Должина Duljina Дужина
Здружение Udruga Удружење
Фабрика Tvornica Фабрика
Општо Opće Опште
Христос Krist Христoс
Извини Oprosti Извини
Географија Zemljopis Географија
Јануари Siječanj Јануар
Пасош Putovnica Пасош
Пензионери Umirovljenici Пензионери
Совет за безбедност Vijeće sigurnosti Савет безбедности
Надворешно Vanjski Спољашњи
Сопствено Vlastito Сопствено
Ниво Razina Ниво
Печат Tisak Штампа
Работник Djelatnik Радник
Декада, век, милениум Desetljeće stoljeće tisućljeće Деценија, век, миленијум
Општење Priopćenje Саопштење
Стандард на мајчиниот јазик Materinski jezićni standard Матерњи језички стандард

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]