Монголско писмо

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Монголско писмо
Guyuk khan's Stamp 1246.jpg
Тип Азбука
Јазици Монголски јазик
Евенки јазик
Творец Татар-Тонга
Период околу 1204 – денес
Матични системи
Изведени системи манџурско писмо
Чисто писмо
Вагинтара писмо
ISO 15924 Mong, 145
Насока од горе надолу
Уникоден назив Mongolian
Уникоден опсег U+1800 – U+18AF
Напомена: Страницава може да содржи фонетски симболи од МФА.


Класичната вертикална монголска азбука (монголски: Monggol bicig.svg Monɣul bičig, кирилица: Монгол бичиг, Mongol bichig') било едно од многуте системи на пишување создадени за монголски јазик и највеќе користена азбука сѐ до воведувањето на кириличната монголска азбука во 1946. Традиционалното писмо со малимодификации се користи денес во Внатрешна Монголија во Народна Република Кина. Истото писмо се користи и за евенки јазик.

Примери[уреди]

Историски форми Модерно печатење Транслитерација на првиот збор:
Mclassical mimic.jpg Wikiclassicalmongol.jpg
 
Mongol w head.jpg v
Mongol i middle1.jpg  i
Mongol k middle.jpg k
Mongol i middle1.jpg i
Mongol p middle.jpg p
Mongol a middle 2.jpg e
Mongol t middle.jpg d
Mongol i middle1.jpg i
Mongol y1 middle.jpg y
Mongol a tail 1.jpg a
  • транслитерација: Vikipediya čilügetü nebterkei toli bičig bolai.
  • кирилица: Википедиа Чөлөөт Нэвтэрхий Толь Бичиг Болой.
  • транскрипција: Vikipedia chölööt nevterkhii toli bichig boloi.
  • превод: Википедија е слободна енциклопедија

Традиционалната монголска азбука[уреди]

Знаци Транслитерација Забелешки
почетна средна крајна Латиница Кирилица
Mongol a head2.jpg Mongol a middle 2.jpg Mongol a tail 1.jpgMongol a tail 2.jpg a А Distinction usually by vowel harmony (see also q/γ and k/g below)
Mongol e head.jpg e Э
Mongol i head.jpg Mongol i middle1.jpg[1]

Mongol i middle2.jpg[2]

Mongol i tail2.jpg i, yi И,Й, Ы, Ь At end of word today often absorbed into preceding syllable
Mongol o head.jpg Mongol o middle.jpg Mongol o tail.jpg o, u О, У Distinction depending on context.
Mongol oe head.jpg Mongol o middle.jpgMongol oe middle.jpg Mongol o tail.jpgMongol oe tail.jpg ö, ü Ө, Ү Distinction depending on context.
Mongol n head.jpg Mongol n middle.jpg[3]

Mongol a middle 2.jpg[4]

Mongol a tail 1.jpg n Н Distinction from medial and final a/e by position in syllable sequence.
Mongol mng middle.jpg Mongol ngt tail.jpg ng Н, НГ Only at end of word (medial for composites).

Transcribes Tibetan ང; Sanskrit ङ.

Mongol b head.jpg Mongol mbm middle.jpg Mongol b tail.jpg b Б, В
Mongol p head.jpg Mongol p middle.jpg p П Only at the beginning of Mongolian words.

Transcribes Tibetan པ;

Mongol q head.jpg Mongol q middle.jpg Mongol ga tail.jpg q Х Only with back vowels
Mongol ga head.jpg Mongol ga middle.jpgMongol q middle.jpg Mongol ga tail.jpg Mongol ga tail3.jpg ɣ Г Only with back vowels.

Between vowels today pronounced as long vowel.[5] The "final" version only appears when followed by an a written detached from the word.

Mongol k head.jpg Mongol k middle.jpg k Х Only with front vowels.
Word-finally only g, not k.

g between vowels today pronounced as long vowel.[6]

Mongol g tail.jpg g Г
Mongol m head.jpg Mongol m middle.jpg Mongol m tail.jpg m М
Mongol l head.jpg Mongol l middle.jpg Mongol l tail.jpg l Л
Mongol s head.jpg Mongol s middle.jpg Mongol s tail.jpg s С
Mongol sh head.jpg Mongol sh middle.jpg Mongol sh tail.jpg š Ш Pronunciation of this character hasn't changed.
Mongol t head2.jpg Mongol t middle.jpgMongol t middle2.jpgMongol t middle3.jpg Mongol t tail.jpg t, d Т, Д Distinction depending on context.
Mongol ac.jpg Mongol ac.jpg č Ч, Ц Originally no distinction between /tʃ'/ and /ts'/, today by context.
Mongol j1 head.jpg Mongol j1 middle.jpg ǰ Ж, З Distinction by context.

Originally often interchanged with y below.

Mongol y1 head.jpg Mongol y1 middle.jpg y Е, Ё, И, Ю, Я Part of diphthongs, although technically a consonant.
Mongol r1 head.jpg Mongol r1 middle.jpg Mongol r tail2.jpg r Р Not normally at the beginning of words.[7]
Mongol w head.jpg Mongol w middle.jpg v В Transcribes Sanskrit व.
Mongol f head.jpg Mongol f middle.jpg f Ф Medieval Mongolian didn't use this sound.
Mongol kk head.jpg Mongol kk middle.jpg К Transcribes Russian К.
Mongol ts.jpg Mongol ts.jpg (c) (ц) Transcribes Tibetan /ts'/ ཚ; Sanskrit छ.
Mongol dz.jpg Mongol dz.jpg (z) (з) Transcribes Tibetan /dz/ ཛ; Sanskrit ज.
Mongol h head.jpg Mongol h middle.jpg (h) Transcribes Tibetan /h/ ཧ, ྷ; Sanskrit ह.

Наводи[уреди]

  1. Following a consonant, latin transliteration is i.
  2. Following a vowel, latin transliteration is yi, with rare exceptions like naim (eight) or Naiman.
  3. Character for front of syllable (n-<vowel>).
  4. Character for back of syllable (<vowel>-n).
  5. Examples: qa-γ-an (khan) is shortened to qaan. Some exceptions like tsa-g-aan (white) exist.
  6. Example: de-g-er is shortened to deer. Some exceptions like ügüi (no) exist.
  7. Transcribed foreign words usually get a vowel prepended. Example: Transcribing Русь (Russia) results in Oros.